PGS Đỗ Tòng- Nguyên trưởng Ban liên lạc họ Đỗ Việt Nam đã ra đi

Được biết cụ PGS Đỗ Tòng phải cần sự trợ giúp thường xuyên của y tế hơn một năm nay, nhưng Cụ vẫn không chịu rời công việc nghiên cứu, chỉ đến khi hiệu đính và in xong bộ Sưu tập khảo cứu về thời tiền sử nước ta gồm 03 tập, Cụ mới tạm nghỉ.

Mấy tuần nay sức khỏe đã yếu nhiều, nhưng Cụ vẫn nhúc nhắc đi lại, không chịu nằm một chỗ. Thứ 7 tuần trước đến thăm, thấy Cụ vẫn rất tỉnh táo và ngồi nói chuyện rất lâu, chúng tôi vẫn hy vọng Cụ gặp thầy gặp thuốc, sống khỏe thêm một vài năm nữa, để về dự cuộc gặp mặt họ Đỗ Việt Nam sẽ tổ chức ở Kim Quan, Thạch Thất, theo nguyện vọng của bà con họ Đỗ ở đây.  Được tin Cụ mất chúng tôi không khỏi bàn hoàng xúc động, thế là một vị trưởng lão, nguyên  trưởng BLL họ Đỗ Việt Nam, một con người cương trực, tài năng và tâm huyết với dòng Họ đã vĩnh viễn ra đi.

Cụ Đỗ Tòng sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống  nho học và yêu nước. Năm 15 tuổi Cụ đã cùng bà con tham gia phá kho thóc của Nhật, rồi trở thành anh bộ đội cụ Hồ đi kháng chiến, hết chống Pháp lại chống Mỹ. Trong cuộc đời hoạt động của mình, Cụ nhiều lần được nhà nước cử đi học tập và nghiên cứu ở nước ngoài. Sau ngày miền nam giải phóng, đất nước thu về một mối Cụ chuyển từ nghiệp võ sang nghiệp văn, giữ cương vị vụ trưởng ở Ban tư tưởng văn hóa TW. Thời kỳ này Cụ đi sâu nghiên cứu về triết học và lịch sử.

Từ khi nghỉ hưu Cụ chuyên tâm nghiên cứu về lịch sử và thực hiện ước vọng của mình, tìm hiểu cội nguồn họ Đỗ Việt Nam. Tra cứu trong  kho lưu trữ của Viện Hán Nôm cụ tìm thấy gia phả của dòng họ Đỗ Kim Quan tưởng đã thất lạc, được lưu trữ ở đây. Khi đi điền dã trong dân gian, đến các đền, chùa, miếu mạo, tìm đọc các gia phả, thần phả… cụ phát hiện ra bộ Cổ Lôi ngọc phả truyền thư và nhiều thư tịch khác, trong đó có ghi chép về cụ Đỗ Quí Thị và Bát Bộ Kim Cương là những người họ Đỗ xa xưa nhất được biết đến nay.

Cùng với mấy cụ họ Đỗ tâm huyết Cụ thành lập BLL họ Đỗ Việt Nam năm 1997. Công việc đầu tiên của Cụ thực hiện là sưu tầm phả hệ của các dòng họ Đỗ. Căn cứ vào mấy quyển danh bạ điện thoại Cụ tự tay viết thư gửi đến những người có họ Đỗ trên cả nước, hàng trăm bức thư được gửi như vậy, và những người tâm huyết với dòng họ Đỗ đã tìm đến với BLL. Cụ là chủ biên cuốn sách họ Đỗ Việt Nam đầu tiên, xuất bản năm 2000. trong đó tập hợp được  69 dòng họ Đỗ trên cả nước, giới thiệu các nhân vật lịch sử người họ Đỗ từ thời Hồng Bàng đến nay, tổng hợp thân thế sự nghiệp của 99 vị đỗ đại khoa, 167 vị đỗ trung khoa thời phong kiến là người họ Đỗ và nhiều thông tin tư liệu quí giá khác. Năm 2004 cuốn Họ Đỗ Việt Nam tập 02 ra đời. Năm 2006 cụ viết xong cuốn Suy nghĩ về những khoảng trống trong thời kỳ tiền sử nước ta. Cuốn sách viết về Tổ tiên đất Việt và liệt vị Tiên tổ họ Đỗ Việt Nam.

Cụ là người có công đầu xây dựng nên BLL họ Đỗ Việt Nam vững mạnh như ngày nay. Sau 10 năm tận tâm lèo lái con thuyền  BLL họ Đỗ Việt Nam, Cụ chuyển giao công việc  cho thế hệ sau, để chuyên tâm vào làm bộ tập khảo cứu về thời tiền sử nước ta, nhưng mọi việc lớn trong Họ thường trực BLL đều xin ý kiến của Cụ trước khi quyết định. Cụ thường căn dặn chúng tôi về nguyên tắc “liệu cơm gắp mắm” và “đồng tấm, đồng thuận, đồng hành” trong sự nghiệp xây dựng một BLL họ Đỗ Việt Nam vững mạnh, đoàn kết.

Cụ PGS Đỗ Tòng là một tấm gương sáng về đạo đức, nhân cách. Từ thủa thiếu niên Cụ đã phát huy truyền thống yêu nước của gia tộc, lên đường chiến đấu theo tiếng gọi  của Tổ quốc, góp phần nhỏ bé của mình vào sự nghiệp giành độc lập và bảo vệ Tổ Quốc. Là người có vốn văn hóa rộng và hiểu biết sâu về  sinh hoạt dòng họ ở Việt nam, khi được nghỉ hưu Cụ lại tiếp tục cống hiến,  khơi sâu thêm mạch nguồn văn hóa đó. Cụ viết sách với mong muốn để lại cho con cháu đời sau những tìm tòi khám phá của mình về cội nguồn Tiên tổ, thể hiện tấm lòng suy tư về quê hương, đất nước. Mười mấy năm chăm lo việc Họ, cũng là mười mấy năm góp phần xây dựng một xã hội dân sự mang đậm bản sắc dân tộc và văn hóa truyền thống Việt Nam.

Tại nhà thờ Bách Việt Triệu Tổ, PGS Đỗ Tòng chủ biên bộ sưu tập khảo cứu về thời tiền sử nước ta đã kính dâng Tiên tổ Bách Việt và  kính tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp bộ sách quí này

. Ảnh PGS Đỗ Tòng trân trọng trao sách cho bà Võ Hòa Bình, con gái Đại Tướng. 

Trong nhiều bài thơ của người thân, đồng chí và bè bạn gửi về đưa tiến Cụ, chúng tôi đặc biệt chú ý một bài Điếu thi của các cụ hội viên “Trung tâm văn hóa người cao tuổi”:

Đời người chớp mắt ngắn tầy gang

Như gió thoảng qua chốn địa đàng

Cụ đã hoàn thành xong sứ mạng

Gia đình sự nghiệp thật xênh sang

Cả đời cống hiến nêu gương sáng

Để lại ân tình bao vẻ vang

Mong Cụ phiêu diêu miền cực lạc

Độ trì con cháu được an khang.

Điều đặc biệt là toàn bài thơ được thể hiện bằng thư pháp. Nhưng là loại thư pháp độc nhất vô nhị. Thư pháp chữ Việt cổ, thứ chữ khoa đẩu có từ thời Hùng Vương, được ông Đỗ Văn Xuyền tìm ra, và đã được giới thiệu trong bộ sách  cuối cùng của người quá cố.  Cụ Đỗ Tòng đã vĩnh biệt chúng ta, nhưng di sản của Cụ để lại cho dòng Họ sẽ được các thế hệ sau giữ gìn và phát huy.

Tấm gương của Cụ sẽ sống mãi trong lòng mỗi chúng ta, những người con của họ Đỗ Việt Nam. Cụ đã về yên nghỉ giữa cánh đồng lúa xanh quê hương, cách  không xa cụm di tích Tây phương- Cực Lạc. Cầu chúc cho Cụ sớm về nơi tiên cảnh.

Hà Nội 18/7/2010

Bài và ảnh Đỗ Quang Hòa