Nhạc sĩ Đỗ Dũng (Đỗ Hiếu Dũng) sinh năm 1939 tại Hà Nội, quê gốc ở thôn Ngọc Than, xã Ngọc Mỹ (Quốc Oai), trong một gia đình trí thức. Cụ thân sinh ra ông là kiến trúc sư tài năng Đỗ Hữu Dư (Bí danh Hoàng Linh), người từng giữ chức vụ Tổng thư ký Đoàn kiến trúc sư Việt Nam trong hơn 10 năm   (1957 – 1968). Cách mạng Tháng Tám thành công, Đỗ Hữu Dư là kiến trúc sư đầu tiên đi tòng quân, tháng 9-1945, theo lời kêu gọi của Chính phủ lâm thời. Tại Đại hội Hội liên hiệp Kiến trúc sư Quốc tế (UIA) ở Litsbonne, Bồ Đào Nha, ngày29-9-1959, trước sự hiện diện của Tổng Thư ký Hoàng Linh, UIA đã chính thức kết nạp Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam là thành viên chính thức. 

          Kiến trúc sư Hoàng Linh luôn mong muốn con mình lớn lên trở thành nhạc sĩ. Ham mê âm nhạc từ nhỏ, cậu bé Dũng tự mày mò khoét sáo trúc và tập thổi. Tiếng sáo quê hương cùng với tiếng sáo diều vi vút đêm trăng đã đưa cậu bé vào thế giới âm nhạc thật tự nhiên. 

          Năm 1946, Đỗ Dũng theo gia đình sơ tán tại Chợ Chu (tỉnh Thái Nguyên), có dịp gần gũi với các nhạc sĩ tên tuổi như: Nguyễn Xuân Khoát, Đỗ Nhuận, Trọng Loan... Nhạc sĩ Trọng Loan dạy Dũng làm quen với những phím đàn ghi, nhưng cây đàn dường như quá khổ với cậu bé 7 - 8 tuổi.

          Từ Trường Thiếu sinh quân ở Việt Bắc, Dũng được sang Trung Quốc, học đàn Violon tại Quế Lâm.

          Hòa bình lập lại, Dũng được sang Liên Xô học văn hóa và âm nhạc cùng 100 thiếu nhi Việt Nam. Thời điểm đó, kiến trúc sư Hoàng Linh cũng đang học nghiên cứu sinh tại Liên Xô cũ về kiến trúc,nên  thường đưa con vào nhà hát ôpêra xem biểu diễn. Ông đã mua cho con mình một cuốn sách âm nhạc và ghi một câu ngắn gọn, như là sự thôi thúc và định hướng nghề nghiệp cho Dũng: “Bố rất mong con sẽ trở thành nhạc sĩ”. Nhưng người có công phát hiện và tạo điều kiện ban đầu cho Dũng tiếp tục phát triển tài năng lại là... bà bảo mẫu của trường. Bà là người đã đưa cậu lên Hội Nhạc sĩ Liên Xô giới thiệu về khả năng âm nhạc của cậu. Sự thẩm định, ghi nhận bước đầu của các nhạc sĩ Liên Xô càng củng cố quyết tâm theo đuổi âm nhạc của Dũng.

          Nhạc sĩ Đỗ Dũng là một trong những người góp phần xây dựng nền móng âm nhạc giao hưởng, hợp xướng bác học ở Việt Nam. Ông là một nhạc trưởng nhiều kinh nghiệm, đã từng chỉ huy, dàn dựng nhiều tác phẩm nhạc kịch, vũ kịch, giao hưởng của Việt Nam và quốc tế.

          Ngay sau khi tốt nghiệp âm nhạc tại Nga (Liên Xô cũ) về nước năm 1961, nhạc sĩ Đỗ Dũng về Đoàn Giao hưởng - Hợp xướng (Nay là Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam) hoạt động nghệ thuật với tư cách là nhạc trưởng chỉ huy hợp xướng và dàn nhạc. Sau đó nhạc sĩ Đỗ Dũng còn đảm nhận thêm công việc quản lý, chỉ đạo nghệ thuật của nhà hát ở vị trí Phó giám đốc.

          Thời kỳ này, nhạc sĩ tham gia chỉ huy và dàn dựng các tác phẩm lớn như: Nhạc kịch Triều Tiên Núi rừng hãy lên tiếng; Nhạc kịch Cô Sao và Người tạc tượng của nhạc sĩ Đỗ Nhuận; Nhạc kịch Bên bờ Krôngpa của nhạc sĩ Nhật Lai; Nhạc kịch Bông sen của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước; Nhạc kịch Nga Ruồi trâu; Nhạc kịch Ý Butterfly; Nhạc kịch Phá lao của ông viết cùng nhạc sĩ Trần Quý; Thanh xướng kịch (Oratorio) Nguyễn Văn Trỗi của nhạc sĩ Đàm Linh; Mesa của nhạc sĩ Henden.

          Bên cạnh đó, nhạc sĩ Đỗ Dũng còn chỉ huy nhiều chương trình giao hưởng, hợp xướng quy mô phục vụ các sự kiện lớn của đất nước như chào mừng Đại hội Đảng các thời kỳ. Năm 1963 ông  xây dựng, chỉ huy hợp xướng 3000 người trong chương trình kỷ niệm ngày Thanh niên Đông Dương và khánh thành sân vận động Hàng Đẫy.

          Khoảng thời gian từ năm 1980 đến 1983, ông học nâng cao về sáng tác và chỉ huy dàn nhạc tại Viện F.liszt (Budapest, Hunggari). Về nước, từ năm 1984 với tư cách là Giám đốc Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam, nhạc sĩ Đỗ Dũng đã có những đóng góp rất tích cực và hiệu quả trong việc xây dựng, phát triển dàn nhạc giao hưởng Việt Nam đạt trình độ biểu diễn lớn mạnh, hiện nay được đánh giá không thua kém các dàn nhạc của khu vực và quốc tế. Danh tiếng nhạc sĩ Đỗ Dũng được mến mộ cả trong và ngoài nước. Khi ông trở lại Mỹ lần thứ hai, vị Phó Đại sứ Mỹ rất vui mừng nói rằng: “Nước Mỹ hân hạnh được đón ông sang thăm”.

          Sau này Dàn nhạc giao hưởng Quốc gia Việt Nam, dàn nhạc do ông làm quản lý và trực tiếp chỉ đạo nghệ thuật gần 20 năm còn có nhiều cuộc biểu diễn ở nhiều quốc gia lớn trên thế giới, mở cánh cửa để nhạc giao hưởng Việt Nam đến với bạn bè quốc tế, góp phần bắc nhịp cầu hữu nghị giữa các dân tộc.

           Trong lĩnh vực sáng tác, nhạc sĩ Đỗ Dũng là một nhà soạn nhạc có sức viết khỏe và đều đặn. Với một tâm hồn đa cảm và một tính cách âm nhạc sôi nổi, phong phú, các sáng tác của ông bao giờ cũng ở những mảng đề tài gần gũi với đất nước và con người Việt Nam, với đầy đủ những đặc tính cơ bản như tính hiện thực, tính lạc quan, tính nhân bản, dân chủ và tính dân tộc. Ông thường sáng tác trực tiếp khi ngồi trước cây đàn pianô. Có chương nhạc giao hưởng, ông hoàn thành chỉ trong 30 giờ, cả phần phối khí và giai điệu.

          Trong cuộc sống riêng ông có một gia đình hạnh phúc. “Phía sau người đàn ông thành đạt luôn có bóng dáng một người phụ nữ” - Câu nói ấy đúng với rất nhiều người, trong đó có Đỗ Dũng. Trong sâu thẳm lòng mình, ông thấm thía lẽ đời và thầm cảm ơn vợ mình, bà Lê Thị Anh Thư, sinh năm 1952, quê Hải Phòng. Cũng là một nghệ sĩ, chơi đàn Violoncelle trong Dàn nhạc giao hưởng, bà Thư quá thấu hiểu niềm đam mê cũng như bao nỗi khó khăn của người làm nghệ thuật, chính vì thế, bà không chỉ lo lắng việc gia đình cho ông toàn tâm toàn ý vào âm nhạc, mà còn hỗ trợ ông cả trong công việc.

          Năm 1972 cuộc chiến tranh Việt Nam ở giai đoạn khốc liệt nhất. Siêu pháo đài bay của Mỹ ném bom rải thảm Thủ đô Hà Nội, quyết đưa Việt Nam trở lại thời kỳ đồ đá. Bom Mỹ làm tan tành căn nhà nhỏ ở phố Quan Thánh của vợ chồng nhạc sĩ trẻ cùng cô con gái chưa đầy 3 tháng tuổi, khiến cả gia đình phải di chuyển, tìm chỗ trú ẩn tại căn phòng tạm bợ, xiêu vẹo ở khu Cầu Giấy với điều kiện vật chất vô cùng thiếu thốn. Chính trong hoàn cảnh đặc biệt đó nhạc sĩ Đỗ Dũng đã sáng tác bản Concerto “Bất khuất” cho pianô và dàn nhạc giao hưởng. Tác phẩm thể hiện sự bất khuất của dân tộc trong lửa đạn chiến tranh, thể hiện bản lĩnh nghệ sĩ và gửi gắm những tâm sự công dân trước nhiệm vụ lịch sử của dân tộc. 

          Hiện nay ông bà có một mái ấm hạnh phúc gồm 03 cô con gái đã lập gia đình và 04 cháu ngoại. Các con ông bà đều thành đạt. Đỗ Quyên, con gái đầu là nhà báo - Biên tập viên âm nhạc của Ban văn nghệ Đài truyền hình Việt Nam, đồng thời là Đạo diễn phim tài liệu nghệ thuật, hội viên Hội nhạc sĩ Việt Nam ngành Lý luận - Phê bình. Con gái thứ hai Đỗ Pha Lê học theo nghề của mẹ, hiện là diễn viên Dàn nhạc giao hưởng Quốc gia Việt Nam, ngành đàn Cello. Con gái út là Đỗ Ha Linh, trước theo học Nhạc viện Hà Nội trong nhiều năm, sau chuyển hướng sang Mỹ du học, hiện định cư ở Michigan. Thời gian gần đây, gia đình nhạc sĩ Đỗ Dũng rất vui mừng với sự bộc lộ khả năng nghệ thuật của cháu ngoại Jazi Tuệ Mỹ. Cháu được giới thiệu rộng khắp trên nhiều trang Web với tiêu đề: Hotbabey- Jazi Tuệ Mỹ.

          Từ khi được nghỉ hưu, nhạc sĩ Đỗ Dũng có nhiều thời gian hơn dành cho gia đình và cho sáng tác, mỗi năm cho ra một tác phẩm lớn và tất cả đều đã được giới thiệu qua các chương trình biểu diễn. Trong 2 đêm 3 và 4-3-2005, tại Nhà hát lớn Hà Nội đã diễn ra “Đêm nhạc Đỗ Dũng” với sự tham gia của 150 diễn viên. Buổi hòa nhạc đã giới thiệu đến khán giả yêu nhạc 02 bản giao hưởng:  Cantate Đức đại vương Trần Hưng Đạo. Lời thơ: Ngô Minh Thơm; và đặc biệt là bản Giao hưởng – Hợp xướng đầu tiên viết về chủ đề đạo Phật của giới âm nhạc Việt Nam mang tên “Requiem” (Khúc cầu nguyện). Tác phẩm gồm 7 chương, dựa trên lời thơ của bà Lê Anh Thư là lời biết ơn trước sự giúp đỡ của các Đấng, Bậc trong vũ trụ bao la đã giác ngộ và chỉ bảo để con người có thể vượt qua những thử thách, cam go trong cuộc sống. Qua đây có thể thấy Phật giáo có ảnh hưởng  sâu sắc trong cuộc sống và sáng tác của gia đình nhạc sĩ. Hai ông bà đã dành nhiều thời gian hành hương đến những thánh địa phật giáo nổi tiếng thế giới ở Ấn Độ, Nê - Pal, Tây Tạng…

          Vào ngày 2.8.2010 sắp tới, tại Nhà hát lớn Hà Nội, khán giả yêu âm nhạc cổ điển sẽ được thưởng thức một đêm nhạc tâm linh Phật giáo...với 3 tác phẩm ấn tượng viết về đạo Phật của nhạc sĩ Đỗ Dũng, bao gồm Cantate Ngàn năm Phật giáo Thăng Long - Hà Nội, Concerto Sinh tử luân hồi…và Requiem có xu hướng hòa  điệu, thấm nhuần những tư tưởng của hệ thống mỹ học, tâm linh Phật giáo. Nhạc sĩ Đỗ Dũng sẽ trực tiếp chỉ huy và dàn dựng chương trình với sự tham gia của gần 200 nghệ sĩ giao hưởng và hợp xướng của nhiều đơn vị nghệ thuật của Thủ đô Hà Nội.  

            Điều đặc biệt hơn là chương trình hòa nhạc này nằm trong khuôn khổ Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Phật giáo Thăng Long - Hà Nội do Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Thành hội Phật giáo Hà Nội tổ chức...

(Bài và ảnh được biên tập từ những nguồn tư liệu sưu tầm và gia đình nhạc sĩ Đỗ Dũng cung cấp)

 Quang Hòa & Đỗ 

>>  Cô gái Trung Hoa (Jazi Tuệ Mỹ trình bầy) - Jazi - Olkid