Gặp lại nhau ở tầm cao mới

Đám cưới con gái nhà Clinton chắc không thể kéo dài nhiều ngày, và cứ nửa tiếng một lần phải thay "hòm tiền mừng", mà thực ra đấy là phần "lại quả" cho các đấng sinh thành. Nhưng chưa tổ chức lễ thành hôn mà đã có "quốc quà" do đích thân ngoại trưởng nước chủ nhà trao tặng, hẳn thế giới sẽ không khỏi ngạc nhiên trước "mặt phải" của văn hoá Đại Cồ Việt.

"Lời chào cao hơn mâm cỗ!" Thăm lại chốn xưa, Ngoại trưởng Hilary Clinton còn nhớ chăng lời chúc bình dị của chị Lương ở thôn Phú Tàng (Sóc Sơn) mười năm trước khi hai mẹ con bà đến thăm một trong những huyện nghèo nhất Hà Nội thời ấy? "Chúc cho Chelsea học giỏi, tốt nghiệp đại học ra làm việc có ích cho nước Mỹ!"

Giã từ để hội ngộ

Một nông dân Việt Nam cách thủ đô Washington nửa vòng trái đất, cách đây 10 năm còn biết nghĩ tới lợi ích nước Mỹ, huống chi cả sứ mệnh trong toàn bộ chuyến công du bốn nước châu Á của bà ngoại trưởng. Trạm dừng chân cuối cùng của cuộc hành trình dài ngày này lại là Việt Nam, một đất nước vừa là duyên, vừa là nợ đối với Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

Dù nâng cao cảnh giác cách mạng đến mấy vẫn không thể không mủi lòng trước ánh mắt thăm thẳm của cô sinh viên Havard thuở nào trong bộ đồng phục đen tuyền nhìn những quan tài kẽm chở hài cốt của quân nhân Mỹ - những người đã bị cuốn đi bởi dòng xoáy  của lịch sử - về nước. Giá trị vật chất có thể bị lụi tàn theo thời gian, nhưng gánh nặng tinh thần vẫn còn nguyên vẹn trong đôi mắt thăm thẳm ấy.

Quá khứ và hiện tại, lý trí và tình cảm, chính trị và đời thường..., tất cả những cặp phạm trù đó rồi đây có còn là xung lực cho mối bang giao, hiện vẫn còn gây nhiều tranh cãi trong đời sống chính trị của mỗi nước, hay không? Chắc chắn sau chuyến thăm được đánh giá là rất thành công này, bà ngoại trưởng sẽ có những đề xuất chính sách với vị tổng thống của bà. Một chính sách hoá giải toàn diện hy vọng sẽ được số đông ủng hộ, nhưng thiểu số những người chống lại sẽ vẫn còn đó ở mỗi nước.

Đích thân bà Clinton đã thông báo cho Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng rằng tháng Mười tới đây, bà sẽ trở lại để tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN-17 và Cấp cao Đông Á lần thứ năm EAS-5, đồng thời chuẩn bị cho chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Obama vào năm sau. Hy vọng rằng, đến lúc đó, ASEAN sẽ tiến thêm một bước dài theo hướng chuyển động mới của cấu trúc khu vực: rộng mở và bao dung, nhưng vẫn lấy ASEAN làm trung tâm.

Những người có trách nhiệm trên chính trường hai nước gần đây nói nhiều tới triển vọng tươi sáng của mối quan hệ song phương. Nhưng, trước đầu óc thực dụng của phía Mỹ, cũng như cách suy tính thực tế của phía Việt Nam, dư luận chung thiếu kiên nhẫn vẫn cứ hay lục vấn: Làm sao để đánh thức những tiềm năng này? Bởi một lẽ đơn giản là "thời gian và thuỷ triều không chờ đợi ai!"

Nhân tố kinh tế từng mở lối cho quan hệ Việt-Mỹ về ngoại giao và chính trị vẫn sẽ đóng quan trọng từ nay về sau. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu, Mỹ có chủ trương sẽ điều chỉnh chính sách. Trong bối cảnh đó, những đột phá chiến lược của Việt Nam liên quan đến thể chế, nguồn nhân lực, kết cấu hạ tầng cũng như các định hướng phát triển mới chỉ có thể thành công, một khi Việt Nam có được vị trí tương thích với vị thế địa-chính trị của mình ở khu vực và trên toàn cầu.

Gặp lại nhau ở tầm cao mới

Ưu đãi phổ cập về thuế quan (GSP), Hiệp định khung về thương mại và đầu tư (TIFA), Thoả ước đầu tư song phương (BIT), Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), hay, xa hơn, Thoả thuận về khu vực thương mại tự do sonh phương (FTA), sẽ là những ưu tiên mà cả hai bên đang nỗ lực hoàn tất. Những trở ngại chính trên con đường đi đến các thoả thuận này là Việt Nam cần phải cải thiện môi trường pháp lý, chế độ lao động và vấn đề tự do hội đoàn.

Phía Việt Nam cũng đã đề nghị chính quyền Obama không áp dụng các rào cản thương mại, chẳng hạn như "chống bán phá giá", và sớm công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường và trao quy chế GSP, đồng thời tăng ngân sách cho việc tẩy độc môi trường cũng như trợ giúp nạn nhận chất độc gia cam/dixine ở Việt Nam. Với tư cách là một cường quốc thương mại, phía Mỹ đòi mọi trao đổi đều phải ngang giá! Vấn đề dân chủ, nhân quyền, vì vậy bao giờ cũng là nội dung nổi bật trong chương trình nghị sự!

Sau hội nghị hậu hội nghị ngoại trưởng (PMC) và diễn đàn an ninh khu vực (ARF), hiệu ứng của chuyến công du hai ngày của bà ngoại trường sẽ còn tác động đến nhiều tiến trình đa phương từ nay vừa sâu rộng hơn vừa mạnh mẽ hơn. ASEAN bật đèn xanh để Mỹ và Nga tham gia khối Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), và Tổng thống Obama sẽ tham gia EAS năm 2011 tại Indonesia. EAS sẽ vừa là giá đỡ, vừa là bàn đạp cho ASEAN kết nối ra bên ngoài với điều kiện ASEAN luôn luôn duy trì được vai trò trung tâm của mình trong cấu trúc mới này.

ASEAN đoàn kết hơn trong vấn đề Biển Đông và Hội nghị AMM-43 lần này đã đưa ra đòi hỏi chính thức đối với việc tuân thủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và đối với việc hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử khu vực tại Biển Đông (COC). Bản thân bà ngoại trưởng đã tái khẳng định "lợi ích quốc gia" của Mỹ ở Biển Đông, phản đối bất kỳ quốc gia nào sử dụng vũ lực hay đe doạ sử dụng vũ lực ở vùng biển quan trọng này.

Tuy còn lâu mới có được "Bản hoà tấu châu Á", nhưng rõ ràng với những tín hiệu mà Mỹ, Trung Quốc, Nga và các nước lớn khác truyền đi qua AMM-43, PMC và ARF-17, khúc dạo đầu của bản hoà tấu tương lai là khả quan. Thượng viện Mỹ, sau nhiều năm bảo lưu, hiện đã bắt đầu xem xét để thông qua Công ước của LHQ về luật Biển (UNCLOS). Dư luận có phần lạc quan hơn đối với khả năng duy trì hoà bình và ổn định ở Biển Đông, khuyến khích tất cả các bên liên quan kiềm chế và thúc đẩy các biện pháp xây dựng lòng tin trong khu vực này.