Thứ tư, 24/10/2018
Chào mừng các bạn đến với Website Họ Đỗ Việt Nam.
Trang chủ
Thông tin việc họ
Lịch sử Họ Đỗ Việt Nam
Tìm hiểu về cội nguồn
Phả dòng họ các nơi
Nghiên cứu về lịch sử
Truyền thống
Sức khoẻ – Trí tuệ – Hữu ích
Thông tin hai chiều
Tài trợ và đóng góp
Thông tin họ bạn
Câu lạc bộ họ Đỗ
Trang thông tin họ đỗ mới
Điểm tin các báo
Thời tiết
Bài ca dòng họ Đỗ Việt Nam
Quang Cao
Quang Cao
Tin tiêu điểm
Số lượt người truy cập
mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm Nay1120
mod_vvisit_counterHôm trước1825
Hà Nội
Du bao thoi tiet - Thu do Ha Noi
Huế
Du bao thoi tiet - Co do Hue
Đà Nẵng
Du bao thoi tiet - Thanh pho Ho Chi Minh
TP - Hồ Chí Minh
Du bao thoi tiet - Thanh pho Da Nang
 
 
Họ Đỗ làng Phương Lang E-mail
19/03/2018

HỌ ĐỖ LÀNG PHƯƠNG LANG

 

            Phương Lang là một làng văn hóa nằm ven tỉnh lộ 68, cách thị xã Quảng Trị khoảng 12 km về hướng Đông. Làng Phương Lang thuộc xã Hải Ba, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Làng quần tụ 8 dòng họ lớn, gọi là “Bát phái”, đó là: họ Khổng, Võ, Lê, Mai, Nguyễn, Đỗ,Trần, và họ Đoàn.

Theo sử lược của làng ghi lại, hai họ Khổng và Võ là hai họ ‘khai khẩn’, tức hai Ngài có công khai khẩn đất đai đầu tiên, còn các họ khác thì ‘khai canh’, tức vào sau cùng mở mang xây dựng đất làng. Trong đó có họ Đỗ Đình, nằm vị trí thứ 6 trong các họ tộc của làng Phương Lang.

 Họ Đỗ làng Phương Lang đến nay có tổng số là 106 trai họ (người con trai mang Họ Đỗ). Do cụ Đỗ Đình Son 92 tuổi làm trưởng họ. Bà con trong dòng họ sống với nhau rất đoàn kết, luôn thương yêu đùm bọc lẫn nhau, có tinh thần hiếu học và nhất là có lòng chăm lo cho tổ tiên ông bà, các chi nhánh trong dòng họ.

Nhà thờ họ Đỗ được xây dựng từ lâu, nay được tái trùng tu với quy mô khang trang, tôn nghiêm, khói hương đầy đủ. Các phần lăng, mộ của tổ tiên ông bà đều đã được xây dựng khang trang, đẹp đẻ, thể hiện lòng tôn kính, phụng thờ tổ tiên.

do_p_lang

Theo sử liệu của làng thì họ Đỗ có nguồn gố xuất phát từ Thanh Hóa.Vào thời nhà Trần khi vua Trần Nhân Tông gã Huyền Trân công chúa cho vua Chế Mân thì vùng đất châu Ô, châu Rí được vua Chế Mân cắt để làm sính lễ. Và cũng từ đó dân cư của nước Đại Việt từ Thanh Hóa –Nghệ An vào vùng đất này để khai phá, mở mang bờ cõi. Trong đó có Ngài Tổ của họ Đỗ Đình đã chọn mãnh đất Phương Lang hiện tại để định cư khai phá. Cùng với các họ tộc khác lập làng lấy tên là làng Phương Lang. Nguồn góc của tên gọi này theo người xưa kể lại, từ ‘Phương Lang’ là cau thơm. Nghĩa là hương của hoa cau rất thơm. Chắc hẳn từ xưa vùng đất của Phương Lang được trồng rất nhiều cây cau. Như vậy, làng ngoài đất trồng lúa, thì đất hoa màu trồng nhiều cau. Ngày nay, khi người ta khoan giếng nước thì phát hiện dưới lớp đất cách chừng 7-8 m có nhiều rể cây cau. Bà con dân làng chủ yếu làm nông nghiệp, trồng lúa, chăn nuôi gia súc, ngoài ra còn có một nghề nỗi tiếng đó là làm bánh Ướt. Sản phẩm bánh được làm từ gạo, nhưng ăn rất thơm ngon.

 do_phuong_lang

Nghề trồng lúa nước được kế tục từ thời tổ tiên khi mới khai thôn lập ấp. Nên tất cả mọi sản vật dâng cúng tổ tiên ông bà đều được làm từ gạo hoặc nếp. Trong các cổ chạp tại nhà thờ họ đều được người dân trình bày các loại bánh rất đẹp, ngon. Đây là một truyền thống văn hóa tâm linh được người dân giử gìn, lưu lại cho muôn đời con cháu. Thể hiện tấm lòng uống nước nhớ nguồn của con cháu trong dòng họ.

Cũng như các dòng họ khác trong làng, họ Đỗ đều có ngày lễ tảo mộ hằng năm. Lễ tảo mộ dòng họ Đỗ diễn ra vào 2 ngày mồng 8-9 tháng 9 âm lịch, khi thời tiết chuyển sang mùa mưa và mọi công việc của nhà nông đã hoàn tất. Lại nữa, một nét đặc trưng trong lễ Tảo mộ của họ phải vào mùa mưa vì tất cả phần lớn đất đai của làng Phương Lang toàn là đất cát trắng. Và các phần mộ của các Ngài đều được an táng trên vùng rú cát phía sau của làng. Mưa nắng khô hạn, gió Nam thổi cát bay làm cho các mộ phần đều bị san lấp, lạch hướng. Cho nên đến mùa mưa phải làm mới, sữa sang các mộ phần cho đàng hoàng đẹp đẽ. Song song với công việc làm đẹp mộ phần -nơi yên nghỉ của tổ tiên ông bà là phần cúng tổ mỗi năm một lần như đến hẹn lại lên. Cứ vào mùa lễ tảo mộ thì con cháu trong dòng họ dù có làm ăn xa xôi hay định cư lập nghiệp trên mọi miền đất nước cũng tìm về cội nguồn để dự lễ tảo mộ cho tổ tiên ông bà.

Lễ tảo mộ được chia làm 2 ngày riêng biệt, ngày mồng 8 tháng 9 âm lịch hằng năm, các chi nhánh phái hệ tùy theo dòng cố vãy làm lễ tảo mộ riêng. Ngày nay quen gọi là tảo mộ chiều (tức là dãy mã chiều, dãy mã là tiếng gọi của địa phương nghĩa là xây cỏ trên mộ, còn chữ chiều là làm vào buổi chiều.) Đến bây giờ danh từ dãy mã vẫn được con cháu quen gọi như vậy. Đây là cách gọi đơn sơ mộc mạc của các thế hệ con cháu trong dòng họ.

Vào ngày mồng 8 con cháu tập trung về nhà của các bác chi phái, chuẩn bị lễ vật, hoa trái, thực phẩm để khi tảo mộ xong thì bắt đầu nghi lễ cúng bái ông bà. Buổi chiều con cháu ngoại, nội, tất cả mọi người con trai đều mang cuốc, xẽng ,…theo sự hướng dẫn của các bác trưởng hoặc các ông có vai vế trong Phái hay Chi đi từng phần mộ để sữa sang, đắp bồi, đốt hương khẩn nguyện, rồi mời ông bà cố vãy về tại nơi tổ chức cúng lễ.  Con cháu, lễ lạy, tri ân tưởng nhớ. Có một cách giáo dục rất đơn giản mà con cháu trong dòng họ nhớ mãi là đi tới phần mộ nào thì bác trưởng đều giới thiệu cho con cháu biết rõ đây là phần mộ của ông vãy, ông cố, ông nội ,…Hay là mộ ông ngoại, cố ngoại…để cho con cháu nhớ ngày sau làm cho đúng, cho đủ đừng đễ sót là mắc tội với ông bà cố vãy.

Đến ngày mồng 9 tháng 9 là ngày tảo mộ chính thức của cả Họ. Tức tảo mộ Ngài khai canh trong Họ và làm lễ tế Ngài. Lễ tảo mộ và tế lễ Họ diễn ra từ chiều hôm trước cho đến trưa ngày hôm sau mới hoàn tất. Chiều tối ngày 8 tháng 9 là phần lễ Tiên thường. Lễ này có ý nghĩa là mời tổ tiên ông bà trở về Họ tộc để sáng mai cho con cháu tế lễ. Lễ Tiên thường là một nghi lẽ khá đơn giản. Đêm đó khi tất cả trai họ tập trung đông đủ, các bác trưởng phân công nhiệm vụ: bác trưởng nhất khi nào cũng lạy căn chính giữa, còn hai bác trưởng nhì và trưởng ba lạy căn hai bên tã và hữu, có lễ nhạc và chiêng, trống lớn. Lễ vật cho cúng Tiên thường chỉ là: cau, trầu, rượu, hương, trầm, trà mà thôi. Sau 3 tuần rượu thì lễ chấm dứt. Đại khái lễ này là báo cáo với tổ tiên ông bà ngày mai mồng 9 tháng 9 sẽ tảo mộ và làm lễ tế Ngài .

Sau đó là phần lễ khuyến học cho con cháu trong dòng họ có thành tích cao trong học tập rèn luyện. Những năm gần đây, khi điều kiện kinh tế trong dòng họ được nâng cao, lễ khuyến học được duy trì hằng năm. Phần thưởng của khuyến học bao gồm tiền, giấy khen, bút vở… Phần thưởng của quỹ này tùy theo sự đóng góp của dân, họ chủ yếu là khuyến học, khuyến khích tinh thần hiếu học của con cháu. Hằng năm con cháu Đỗ Đình đạt rất nhiều danh hiệu trong học tập ở các trường tỷ lệ học sinh giỏi của họ Đỗ cao nhất làng. Kể cả học sinh đậu vào các trường cao đẳng, đại học cũng rất cao. Xong lễ khuyến học, Bác trưởng dặn dò mọi người chuẩn bị cho sáng sớm mai đi tảo mộ Ngài.

Ngày tảo mộ Ngài là một ngày rất trọng đại.Tất cả mọi người con trai trong họ tộc phải có mặt tại mộ Ngài từ sáng sớm. Mộ Ngài tổ họ được an táng trên vùng đất được gọi là Cụp Chùa cạnh vũng am lớn. Các địa danh này không biết nguồn gốc từ đâu mà có, nhưng đến nay các địa danh đó vẫn còn tồn tại. Một điều rất lạ đó là mộ của các ngài Khai Canh đều được an táng tại địa danh đó. Bởi nơi an táng của các Ngài là vùng đồi cát phía sau làng rất cao, cây cối vẫn còn nguyên gốc tự nhiên. Các ngôi mộ thường được tôn tạo rất lớn, đường kính của các mộ ngài thường là 20m trở lên, cao khoảng 2m, rất đồ sộ.

Qúa trình làm mộ cho Ngài cũng rất quan trọng. Đầu tiên bác trưởng họ thắp hương khấn nguyện xin phép Ngài để cho con cháu trong dòng họ sửa sang phần mộ. Khi bác trưởng khấn xong thì bắt đầu quá trình tảo mộ. Vì mộ ngài quá lớn nên công việc tu sửa thường rất lâu, tới khoảng gần trưa mới hoàn tất, sau đó mọi người tập trung về nhà thờ họ để công việc tế lễ Ngài bắt đầu.                                                                                                                                              

Theo lệ thường thì khoảng 10h trưa mới bắt đầu đánh trống gọi cỗ. Bác trưởng Ba đánh ba hồi trống lớn báo hiệu sắp sữa đến giờ để con cháu nội ngoại bắt đầu mang cỗ đến nhà thờ họ cúng ông bà tổ tiên. Cỗ này được gọi là cỗ trạp. Cỗ trạp là một phong tục lâu đời nhất và cũng có duy nhất ở các họ trong làng Phương Lang mà thôi. Các làng khác không có phong tục này.

Để có một mâm cỗ thật đẹp, thật sang trọng thì con cháu nội ngoại trong họ phải chuẩn bị từ trước. Cỗ chạp đa phần là bánh chưng và bánh tét. Theo quan niệm xưa của dân họ thì bánh chưng tượng trưng cho đất vuông, còn bánh tét là tượng trưng cho trời tròn. Cho nên có câu trời tròn đất vuông là như vậy.

Để làm ra một cỗ bánh chưng đẹp, việc đầu tiên là phải có gạo nếp thật ngon. Trước năm 1990 kinh tế khó khăn nhưng con dân trong họ vẫn làm được cỗ để cúng tổ tiên ông bà. Trong ngày tảo mộ với tấm lòng tôn kính, nhớ ơn tổ tiên ông bà đã sanh thành, khai khẩn đất đai để cho các thế hệ con cháu thừa hưởng. Thời xưa cỗ trạp được chuẩn bị rất sớm các nguyên liệu như gạo nếp, thịt lợn được chuẩn bị từ tháng 7-8. Khi đó, gặt vụ hè thu xong ruộng nếp được gặt bằng tay, lúa nếp được tuốt bằng đũa, hay chén ăn cơm, rồi được phơi khô ráo bỏ vào lu sành cất cho đến tháng 9 tảo mộ mới đem ra. Gạo nếp được xay bằng cối thủ công sang trấu sạch sẽ sau đó thì bỏ vào cối đá giả nhiều lần cho hạt nếp trắng ngần và đem ra giần cám sạch sẽ rồi đem ra ngâm khoảng 3-4 tiên đồng hồ. Sau đó vớt ra cho ráo, thịt lợn thường được nuôi 4-5 tháng trước đến tảo mộ thì làm thịt. Một phần nấu để dãy mã chiều còn lại một số thịt ngon thường được dành lại để gói bánh chưng. Thịt lợn thường để sống mỡ càng nhiều thì càng tốt. Phần mỡ nhiều thì khi nấu bánh chưng rất mềm và ngon. Lá gói bánh chưng hay gói bánh tét thường là lá chuối. Lá chuối được cắt vào lau sạch, phơi khô rồi gói. Cứ như vậy với bàn tay khéo léo của các chị, các mẹ, từng chiếc bánh chưng lần lượt ra đời màu lá xanh tươi rất đẹp. Xong phần gói thì phải nấu chín. Bánh được nấu trong thùng hoặc nồi to đỗ nhiều nước, và nấu khoảng 5-6 tiếng thì bánh chín. Khi bánh chín tỏa ra mùi thơm rất đặc trưng đó là mùi là chuối, mùi nếp, màu mỡ lợn lẫn vào nhau thơm đến ngây ngất .

Đêm mồng 8 nhà nào cũng đỏ lữa để nấu bánh chưng. Các mẹ, các chị và trẻ con ngồi quanh bếp lữa. Trò chuyện vui vẻ cầu mong ngày mai sẽ có một mâm cỗ thật đẹp, thật sang trọng để dâng cúng tổ tiên ông bà. Đi kèm theo cỗ bánh chưng, thường được các mẹ, các chị làm thêm một con vịt bay, và một con gà luộc nguyên con để ở trên mâm cỗ. Ngoài ra con có cau trầu, hương với giấy tiền, vàng bạc.

Khi tất cả cỗ chạp đã đến đầy đủ là nghi thức cúng tế. Tất cả vật phẩm, hương hoa đã được chưng bày đẹp đẽ. Hương đèn xong thì nghi lễ bắt đầu.  

Mở đầu là ba hồi trống, chiêng hòa quyện vào nhau. Sau đó là ba tiếng chiêng rồi ba tiếng trống điểm xuyến như vậy. Các bác trưởng thành kính lễ bái tỗ tiên ông bà. Lễ cúng tế gồm 3 tuần rượu, còn gọi là tam tuần Bát Bái. Xong phần này là phần vị các bác trưởng đổi căn thờ lạy 1 căn 3 lạy, sau đó con cháu lần lượt vào lễ bái tổ tiên. Tất cả đều tổ lòng tôn kính trước bàn thờ tổ tiên nhân ngày tảo mộ.

Giờ phút này tất cả con cháu như cảm thấy huyết thống họ tộc của tổ tiên để lại đang chảy trong tim của mỗi người.Tất cả đều chí thành, cung kính nguyện cầu tổ tiên ông bà cha mẹ phù hộ độ trì cho con cháu trong dòng họ được bình an sức khỏe, làm ăn phát đạt cuộc sống ấm no hạnh phúc con cháu học hành đỗ đạt. Họ tộc đoàn kết sum vầy yêu thương lẫn nhau. Xây dựng nếp sống văn minh dòng họ gương mẫu và thành đạt

Lễ tế xong, Bác trưởng đánh trống báo hiệu kết thúc. Sau đó mọi người cùng ở lại vui liên hoan cho đến tối. Có một điều rất hay là các mâm cỗ trạp xong rồi ai cũng mang về nhà để biếu thăm cho con cháu bà con xóm giềng thể hiện lòng yêu thương chia sẻ lẫn nhau.

Trên đây là những nét đẹp truyền thống của con cháu trong dòng họ Đỗ Đình ở làng Phương Lang.

Nguyên Ngự - Đỗ Đình Trí

 

 


 
Tiếp >
 
 
Múi giờ

Trang ảnh










 
 
Copyright © 2006 Ho Do Viet Nam. All rights reserved.
Đ/c :111 Đặng Tiến Đông - Đống Đa - Hà Nôi
Khu Đô Thị Tây Nam Linh Đàm
Hotline:091.8830808.
Website: www.hodovietnam.vn - Email: banlienlac@hodovietnam.vn