-...Đời là vậy. Nơi này có thể là góc khuất u tối, nhưng nơi kia vẫn lấp lánh ánh sáng của con tim. Mà vì điều đó, nói như nữ sĩ Xuân Quỳnh, "cho con người trở lại người hơn". Đó có lẽ cũng chính là sứ mệnh của các nhà giáo chính trực.

Góc khuất u tối

Thật buồn và cũng thật xấu hổ, khi chỉ còn mấy ngày nữa là đến ngày tôn vinh các nhà giáo Việt Nam, thì sáng 17/11 mới đây, đồng loạt trên trang nhất các báo điện tử đưa tin: "Người đương thời" Đỗ Việt Khoa bị hành hung, bị cướp máy ảnh(!). Nội dung câu chuyện chỉ vỏn vẹn: 22 giờ ngày 14/11, thầy giáo Đỗ Việt Khoa (Trường THPT Vân Tảo, Thường Tín- Hà Nội) đã bị một nhóm bốn người, trong đó có hai bảo vệ trường, và hai người khác ở huyện xông vào nhà đấm đá, xé rách áo của thầy Đỗ Việt Khoa và giật chiếc máy ảnh trị giá 19 triệu đồng, đập vỡ (sau đó vứt xuống ao).

Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân tặng hoa cho thầy giáo Đỗ Việt Khoa - Ảnh: VNN

Nguyên nhân của vụ "dằn mặt" này theo thầy Khoa, do thầy liên tục tố cáo những sai phạm của Trường THPT Vân Tảo lên Sở GD và ĐT Hà Tây (cũ) và Bộ GD và ĐT. Những người có chút am hiểu "sự kiện Đỗ Việt Khoa" và có lương tâm, sau phút sửng sốt, dường như đã không lấy làm lạ!

Lần thứ hai, hay thứ ba...thầy giáo Đỗ Việt Khoa lại tiếp tục "thua" trên sân nhà, sau những thời khắc dũng cảm chống gian lận thi cứ tại kỳ thi tốt nghiệp năm nào. Khác chăng, những lần trước, thầy Khoa "thua" vì bị xử theo "luật...lệ" của nhà trường, bị lập biên bản, bị cắt danh hiệu thi đua tiên tiến...bởi những nguyên cớ rất vu vơ...mà đến ngay người có trí tuệ trung bình nhất cũng hiểu, đó là sự trả thù ngọt ngào nhân danh đủ lý lẽ và tiêu chí "mô phạm".

Còn lần này, thầy Khoa "thua" vì bị xử theo "luật rừng" một cách thô bạo, bị đánh đập, bị xúc phạm thân thể và bị cướp tài sản.

Có điều lạ, đã có hai người trong nhóm hành hung thầy Khoa, ngay ngày hôm sau, tới nhà thầy xin lỗi, cho biết họ được thuê để đánh thầy Khoa với giá 5 triệu đồng và họ sẵn sàng ra làm chứng.

Nhưng căn nguyên của câu chuyện hành hung thầy Đỗ Việt Khoa lại không vỏn vẹn như thế. Nó quanh co, ngoắt ngoéo hơn nhiều. Nó là sự kéo dài của sự xung đột, đối đầu, nói thẳng ra vẫn là giữa cái cái tốt và cái xấu, cái nhân bản và cái vô cảm, giữa sự chí tình vô tư và sự cá nhân vị kỷ, có khi trong mỗi con người, nhiều khi trong một tập thể.

Chỉ nản thay, con đường muốn sống và làm việc chính trực ở thầy, nó lại không có "hậu" như trong chuyện cổ tích thầy từng kể cho trò nghe, hay huy hoàng như trong sách giáo khoa thầy vẫn dạy. Mà nó chông gai, cay đắng, và tiếc thay vô cùng cô đơn, đơn độc.

Ông Trần Văn Xường, một trong hai bảo vệ đã lớn tiếng dọa nạt rằng, "Người đương thời Đỗ Việt Khoa" nay chỉ là "Người hết thời". Nếu còn thích "chọc ngoáy", theo cách nói của ông ta, thì sẽ giết cả nhà. Còn những người "khôn ngoan" hơn lại nói "Người đương thời" Đỗ Việt Khoa là "Người không thức thời", thậm chí "Người lỗi thời".

Việc thầy Đỗ Việt Khoa bị hành hung liệu đã là cái kết cuối cùng chưa của một câu chuyện, mà sự dũng cảm đấu tranh chống tiêu cực của một người thầy giáo tốt, rút cục rơi vào trạng thái "bùng nhùng", luẩn quẩn, lẻ loi giữa sự vô cảm vì nhiều nguyên nhân của số đông đồng nghiệp, sự trả miếng ngấm ngầm ngụy danh, và cả sự thờ ơ của các cấp quản lý. Nó như minh chứng cho một triết lý sống thỏa hiệp mang tính răn đe, đã được con người ta tổng kết từ lâu: "Đấu tranh- tránh đâu", như minh chứng cho một triết lý khôn ngoan:"Sống chung với tiêu cực".

Thầy Đỗ Việt Khoa đang kể lại chuyện bị hành hung - Ảnh: vietbao.vn

"Nhân vô thập toàn", Đỗ Việt Khoa cũng chỉ là một con người với tất cả cái hay, cái dở, cái mạnh, cái yếu, cái mặc cảm thân phận và cái bướng bỉnh của người tin mình có lẽ phải, đến mức có người cho là "soi mói", thậm chí có lúc có cả sự ảo tưởng, hãnh tiến của một anh giáo làng. Nhưng không thể phủ nhận, thầy giáo Đỗ Việt Khoa có lý tưởng của đời mình, đến mức trở nên "gàn", "ngang ngạnh". Trong thẳm sâu của sự "ngang ngạnh" ấy, có chất lấp lánh của con tim lương thiện, một niềm tin chính trực và sâu sắc về nghề

 Đó là dạy học phải thực sự vì cuộc đời, vì tương lai của học sinh thân yêu. Nó rất khác với không ít lối hành xử giáo dục, dạy học vì chính lợi ích của người nhân danh làm thầy, vì sự tiến thân và bổng lộc của người quản lý. Thái độ sống ấy, đương nhiên gây khó chịu và đối lập với số đông mệt mỏi vì cơm áo, muốn tìm sự an phận,  gây khó chịu và đối lập với những ai muốn lấy tỷ lệ tốt nghiệp gian dối làm "bàn đạp" của chính mình.

Bản chất thực hư của vụ hành hung thầy giáo Đỗ Việt Khoa như thế nào? Ai là người đứng đằng sau giật dây bốn người đã hành xử trên, là điều các cơ quan chức năng còn tiếp tục điều tra làm sáng tỏ. Nhưng việc cuộc sống của thầy giáo Đỗ Việt Khoa luôn bất an, bất ổn, liệu có làm cho lương tâm các cán bộ lãnh đạo, các cơ quan quản lý từ phòng, đến sở, đến Bộ GD và ĐT nghĩ gì không?

Đã hơn một lần, thầy giáo Đỗ Việt Khoa viết thư gửi các cơ quan báo chí cầu  cứu. Cách đây ít tháng, người viết bài này đã phải đưa câu chuyện lá thư cầu cứu của thầy Khoa, một số phận nhà giáo thực sự bị "bạo hành tâm lý", bởi những hệ lụy đấu tranh do chính thầy Khoa chọn lựa, để mong các cơ quan quản lý, ở đây là Bộ GD và ĐT có giải pháp.

Tại cuộc họp báo đó, ông Bành Tiến Long, Thứ trưởng Bộ GD và ĐT đã hứa sẽ xem xét và chỉ đạo ngành có hướng giải quyết. Không biết việc điều tra và xử lý, phân xử, giải quyết đúng sai của ngành có thành hiện thực hay không, đến mức độ nào?...Nhưng những ngày này, trong lúc xã hội, học sinh háo hức chuẩn bị kỷ niệm Ngày Nhà giáo VN 20/11, câu chuyện thầy giáo Đỗ Việt Khoa bị hành hung, để lại "dư âm" buồn và đáng hổ thẹn cho ngành GD và ĐT.

Hổ thẹn cho những ai đó, đứng đằng sau giật dây những người nông nổi, đẩy họ hành động nông cạn. Những ai đó, có thể hả hê vì thầy giáo Đỗ Việt Khoa bị đau thân thể thì ít, đau nhân phẩm thì nhiều. Nhưng việc làm ném đá giấu tay của họ lại bộc lộ góc khuất u tối, thảm hại của tâm hồn, bộc lộ sự lệch lạc của nhận thức, tư duy và nhân cách, dù họ chữ nghĩa có thể đầy mình.

Nó ngẫu nhiên như một phép so sánh tự nhiên với câu chuyện dưới đây về một cô giáo có thật, mà người viết, một sinh viên đã gửi cho Thư Thăng Long- Hà Nội. Đời là vậy. Nơi này có thể là góc khuất u tối, nhưng nơi kia vẫn lấp lánh ánh sáng của con tim. Mà vì điều đó, nói như nữ sĩ Xuân Quỳnh, "cho con người trở lại người hơn". Đó có lẽ cũng chính là sứ mệnh của các nhà giáo chính trực.

... Và sự lấp lánh của con tim: Cô giáo Hòe ơi... Mẹ của con ơi!

                                                                                                 (Viết cho T)                                                                          

Nguồn ảnh: Gettyimages

Hôm giờ về quê, lúc đi ngang qua vườn sắn, tôi như "thấy" mẹ cặm cụi vạc cỏ, tôi gọi. Mẹ thảng thốt ngó trước ngó sau rồi giật tung cái khăn mặt che miệng vừa băng qua những cây sắn non vừa luống cuống lau mồ hôi. Mẹ vẫn thế, vẫn hấp tấp, tất bật. Hồi còn nhỏ, tôi thích nhất được ngồi xổm giữa vườn xem mẹ dỡ sắn. Tạng người mẹ nhỏ như chính những thứ khí độc của Trường Sơn năm nào hút hết từng dòng nhựa sống cuối cùng của người đàn bà một thời ăn và ngủ với Trường Sơn.

Tôi chợt nhớ da diết...

Từ trong vô thức, trong ký ức, tôi nhìn thấy người đàn bà đội lụp xụp cái nón rách, cúi gằm xuống mặt đường, dắt tay thằng bé con quoắt queo, đen nhẻm. Thằng bé luôn bấu chặt tay người đàn bà.

Họ đi như hai kẻ xa lạ. Bất cứ ở đâu, dù những gã đàn ông ngồi bệt bên vệ đường hay đang rít sòng sọc điếu thuốc lào mua ở quán nước bà cụ rìa làng cũng đều văng ra những câu thô tục khi thấy họ. Đứa bé ấy run rẩy lén lút ngẩng đôi mắt nhìn trộm mẹ. Nó chỉ thấy trong đó ánh nhìn vô cảm, lạnh lẽo và sâu hun hút. Nó khẽ rùng mình, lại cúi gằm níu chắc hơn vào chiếc quần bê bết đất của mẹ.

...Hôm đó, tự nhiên nhà tôi đông một cách lạ thường. Giữa sân có một cái rạp to dựng vội. Mặt tôi tái xanh. Những gã đàn ông ru đẩy tôi, phả vào mặt tôi thứ mùi thuốc lào hôi rích, thứ mùi tanh ngắt của cá tép, của chuột đồng, đôi khi của cả ốc sên. Họ cười hô hố, hỏi tôi về bố, nhe răng cười nhạo một cách ác độc: "Khéo mày lại là con của tao chứ ai!". Tôi bặm chặt môi lại, uất ức nhưng nhất định không khóc.

 Tôi thấy họ bàn tán về mẹ tôi ghê lắm. Mà mẹ tôi đi đâu giờ này chưa về. Tôi mênh mang cô độc, thèm day dứt một bàn tay khô nháp, bàn tay của mẹ để bám. Bỗng có một tiếng la lớn: "Đây rồi...Tìm thấy rồi! Không thì thối làng...Thằng T. đâu? Mẹ mày này!". Tôi len vào trong đám đông. Mẹ nằm dài trên cáng. Tóc xoã ra, mặt bợt bạt. Lũ đàn ông lục vấn nhau ai là kẻ làm nhục người đàn bà khốn nạn đến nông nỗi nhảy sông tự tử. Tôi thấy căm thù ánh mắt tiếc nuối của những gã đó.

Mẹ tôi đã chết như thế, oan khuất và nhục nhã. Một nữ thanh niên xung phong của một thời chiến tranh, một thời đạn lửa. Một người đàn bà chửa hoang giữa ngôi làng đầy thù hằn và đơm đặt, đã phải gánh chịu số phận nghiệt ngã. Rồi sau đó bị làm nhục và nhảy sông tự vẫn. Coi như thế cũng là một sự giải thoát. Nhưng ngày ngày, tôi vẫn phải đi dọc con đường có những gã đàn ông ngồi bệt ở vệ cỏ. Ban đầu tôi khóc oà lên, nức nở khi bị trêu ghẹo, xô đẩy hay bạt tai.

 Rồi sau đó, tôi chai lì và sẵn sàng nghênh chiến, lúc thì ném vào họ những câu chửi tục tĩu, đúng với bản chất của một đứa con hoang. Có khi quyết liệt hơn, tôi thản nhiên vốc cả cứt trâu quăng đại rồi co cẳng chạy. Tôi bị coi như đứa trẻ sống ngoài vòng pháp luật của làng. Bất cứ nơi đâu, người ta cũng có thể đánh tôi. Thậm chí, lũ trẻ còn quây vào, đái lên người tôi. Tôi không cha, không mẹ, không có lí do để tồn tại trên đời này nữa. Thế mà tôi vẫn sống... 

Nguồn ảnh: Gettyimages

Căn nhà tối om, ghép bằng những tấm phên nứa nằm trầm mặc giữa khu vườn mọc um tùm một thứ dền gai. Cô đặt ba lô của tôi lên bờ sân rồi xăng xái vén ống tay áo ném cái gàu kéo lên cho tôi gàu nước giếng khơi trong vắt. Cô nói cười luôn miệng nhưng tôi chẳng nhớ gì cả.

Tôi hoang mang. Hoang mang về nơi tôi đứng, về căn nhà lá ọp ẹp này. Liệu đó có phải là giấc mơ không? Nhưng chắc chắn một điều, tất cả là quá nhiều cho một đứa con hoang. Những ngày sau khi mẹ tôi nhảy sông tự vẫn, tôi sống lay lắt bằng lòng tốt ít ỏi của vài người đàn bà nhân hậu trong xóm, bằng củ sắn, củ khoai bới trộm, bằng cả thịt chuột đồng những ngày không may mắn.

Một buổi chiều như hôm giờ, cô đứng mân mê vành nón rách đợi tôi ở con đường có những gã đàn ông ngồi bệt trên cỏ. Tôi chỉ nhớ lờ mờ đó là cô giáo lớp một của tôi. Vì ngày mẹ còn sống, tôi có được đi học ít lâu nhưng rồi bỏ ngang chừng vì không chịu nổi sự hành hạ của lũ bạn cùng lớp.

 Buổi chiều ấy, cô gọi tôi. Tôi thờ ơ đi qua đó nhưng ngẫm nghĩ thế nào tôi quay lại vì nhìn thấy quả chuối trên tay cô. Tôi hoảng hốt giật lùi khi cô bảo tôi về ở với cô. Có lẽ đó cũng chỉ là trò chòng ghẹo như của những con người ác độc kia.

Tối đó, tôi ngồi bên bờ sông khóc nức nở. Mẹ thật tàn nhẫn, đưa tôi đến nơi này rồi bất chợt bỏ tôi đi mà không hề báo trước. Nhưng ngày nào cô giáo lớp một của tôi cũng kiên nhẫn đợi tôi đúng chỗ đó. Cô vờ như không nhìn thấy tôi đào trộm sắn trong vườn nhà cô. Rồi có một ngày, tôi đi theo cô về nhà.

 Một người đàn bà bốn mươi, không chồng, không con luôn khát khao một tiếng gọi "mẹ". Thế mà khi tôi đã về ở với cô, chưa bao giờ tôi gọi một tiếng "mẹ", chỉ "cô" và "con". Tôi thấy sợ tiếng ấy như tiếng "bố" vậy. Để thu phục được đứa trẻ hoang, cô đã mất bao nhiêu nước mắt và những đêm thức trắng. Cô thức trắng đêm trông tôi lên sởi, trông tôi khi cảm sốt...Cô nhường cơm, áo cho tôi đi học. Nhưng quan trọng hơn, ngồi sau chiếc xe cọc cạch của cô, tôi cảm nhận được sự che chở, cảm nhận được sự bình yên. Năm tháng cứ thế qua đi...

Bữa cơm tôi ăn, có thịt gà đồi cô nuôi, có rau rền cơm ở đầu hồi. Cô thì luôn tay gắp cho tôi, rồi ngắm tôi ăn ngon lành như chính mình đang ăn vậy. Tôi nhìn chiếc bàn cụt chân ở góc nhà vẫn thấy sách vở, giáo án bày la liệt, buột miệng hỏi: "Tẹo nữa con soạn giáo án giúp mẹ nhé?"

Tôi gọi tiếng "mẹ" tự nhiên như chính tôi cũng không nhận ra nó bất thường vậy. Hai mươi tuổi tôi mới lại được gọi mẹ. Mẹ luống cuống, những nếp nhăn trên gương mặt khắc khổ, héo hắt như giãn ra. Mẹ cười nói rôm rả hơn: "Không! Người ta bắt mẹ về hưu rồi. Người ta bảo nghị định bốn mốt gì đó. Nhưng nhớ nghề quá, mẹ soạn cho vui ấy mà".

Giọng mẹ thì vui mà đôi mắt buồn thăm thẳm. Tôi thương mẹ quá, thương cô giáo Hoè của tôi, thương tuổi thơ cay đắng của chính mình. Cố nén tất cả, tôi chỉ dồn tụ được lòng mình vào câu nói thoảng nhẹ: "Mẹ có tuổi rồi. Nghỉ ngơi thôi! Đợi ra trường con sẽ nuôi mẹ, mẹ ạ!". Mẹ bật khóc hu hu...Nước mắt lã chã rơi trên bát cơm chiều. Tôi cũng khóc...

Mưa Hà Nội đầu đông buồn rả rích. Ngồi trong gác trọ, tôi bó gối nhìn ra màn mưa mờ mờ, buông một câu lửng lơ: "20/11 các cậu có về nhà không? ". Cậu bạn tôi tròn mắt ngạc nhiên: "Trường cậu không nhạc nhẽo gì à? Trường tôi hoành tráng lắm...Về làm sao được!"

Nó hào hứng kể bô bô về kế hoạch của lớp, của khoa. Mưa vẫn rơi đều đều. Không gian dần ắng lại. Tôi bất chợt nói vu vơ như nói với chính mình: "Tớ thì phải về thôi!"

Mưa thế này chắc mẹ lại đang cặm cụi rẫy cỏ vườn sắn ở quê...

• Kỳ Duyên - Nguyễn Anh Thế - theoVN Net