|
|
|
|
Kiến thức Khoa họcvà Đời sống |
|
|
28/03/2009 |
|
Tôi viết bài này mong muốn trao đổi cùng bà con, hiểu một cách cơ bản nhất về hiện tượng sét, từ đó có một số gợi ý về việc phong chống sét có hiệu quả xét ở góc độ lí thuyết. Vì Mục khoa học và đời sống có nhiều ứng dụng và sát thực với bà con hơn.
Đỗ Văn Thạo
Sét và một vài cách phòng tránh sét
 Hiện nay chuẩn bị đến mùa mưa, trong những cơn mưa đặc biệt vào mùa hè thường có dông , sét và thường gây nguy hiểm cho con người. Vậy sét là hiện tượng gì trong tự nhiên và cách phòng chống sét như thế nào? Sau đây là một vài suy nghĩ của tôi trao đổi cùng bà con và các bạn. Sét hay tia sét là hiện tượng phóng điện trong khí quyển giữa các đám mây mang điện tích và mặt đất đất hay giữa các đám mây mang các điện tích khác dấu. Trong cá cơn dông, do có gió mạnh xáo trộn các đám mây và một số nguyên nhân khác, làm cho các đám mây tích điện. Khi hai đám mây tích điện trái dấu lại gần nhau, thì giữa hai đám mây có hiện tượng phóng tia lửa điện và ta trông thấy một tia chớp. Vài giây sau ta mới nghe thấy tiếng nổ (sấm), Trường hợp có đám mây dông tích điện đi gần mặt đất tới những khu vực trống trải, gặp một vật có độ cao như cây cối, người cầm những vật bằng kim loại như cuốc xẻng chẳng hạn, thì sẽ có hiện tượng phóng tia lửa điện giữa đám mây và mặt đất. Đó là hiện tượng sét đánh. Để chống sét, người ta làm cột thu lôi, đó là một cây sắt nhọn cắm ở nơi cao nhất của toà nhà (hay những công trình cao tầng), cây sắt nhọn này được nối đất bằng dây kim loại. Khi có sét, “Cột thu lôi” trở thành vật “thế mạng” cho công trình: Tia lửa điện đánh vào cột thu lôi và được truyền xuống đất. Đối với con người, vì sét là hiện tượng ngẫu nhiên cho nên không có vị trí an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên việc chủ động đề phòng tránh sét tìm nơi an toàn hơn có thể làm giảm đáng kể khả năng bị sét đánh.
* Một vài cách đề phòng sét đánh:
Khi trời sắp xảy ra dông, thì biện pháp tránh sét tốt nhất là nên về nhà. Chỗ an toàn để tránh sét là toà nhà, hay công sở có lắp đặt hệ thống chống sét. Khi ở trong nhà thì nên đứng xa cửa sổ, cửa ra vào, các đồ dùng điện, tránh các chỗ ẩm ướt như buồng tắm, bể nước, vòi nước, không nên dùng điện thoại trừ trường hợp rất cần thiết. Nên rút phích cắp các thiết bị điện trước lúc có dông gần xảy ra. Với các đường dây điện thoại hay dây điện vì nối với lưới bên ngoài nên rất có thể bị ảnh hưởng sét đánh lan truyền. Nên tránh xa các dây này và các vật dùng điện với khoảng cách ít nhất là 1m. Vô tuyên nối với dây anten để ngoài trời cũng rất cần rút ra khi có dông. Nếu bạn ở ngoài đường, tuyệt đối không dùng cây cối làm chỗ trú mưa, tránh các khu vực cao hơn xung quanh, tránh xa các vật dụng kim loại như xe đạp, máy, hàng rào sắt... Tìm chỗ khô ráo, nếu xung quanh có cây cao hơn thì nên tìm chỗ thấp, tìm vị trí cây thấp. Người ở vị trí càng thấp càng tốt, tay ôm cổ. Phần tiếp xúc của người với mặt đất là ít nhất. Nhón chân, không được nằm xuống đất. Đứng xa các vật cao, ra ngay khỏi những nơi chứa nước như bãi biển, ao, hồ, mương. Các vùng đỉnh núi hay sườn núi nhô cao cũng rất nguy hiểm. Nếu ở trong rừng thì tìm những nơi cây thấp hơn và thưa để tránh. Không đứng thành nhóm người gần nhau. Nếu như bạn cảm thấy tóc bị dựng lên (như cảm giác điện khi sờ tay trước mặt tivi) thì điều đó có nghĩa là có thể bị sét đánh bất cứ lúc nào. Lập tức cúi ngồi xuống và lấy tay che tai, không nằm xuống đất hay đặt tay lên đất. Nếu bạn đang ở trên xe buýt, tàu hoả, ô tô, ... (những vật có vỏ bọc kim loại) thì không nên thò người ra ngoài và không chạm đến vỏ bọc. Chính xe buýt, tàu hoả, ô tô là cái “vỏ bọc” an toàn nhất đấy!
Đỗ Văn Thạo
(PHT trường THCS Tân Hồng)
|
|
1) TRÁI ĐẤT NGÀY XƯA CÓ MÀU TÍM
|
 Cuộc sống xa xưa trên trái đất từng bao phủ một màu tím chứ không phải xanh như bây giờ. Các vi khuẩn cổ đại có thể đã sử dụng một phân tử khác ngoài chất diệp lục để khai thác ánh sáng mặt trời, và chính chất này mang lại cho sinh vật sắc tím. Chất diệp lục, thành phần quang hợp chính của thực vật, hấp thụ chủ yếu sóng màu đỏ và xanh lam từ mặt trời và phản xạ sóng màu xanh lục, chính ánh sáng phản chiếu này mang lại cho thực vật màu xanh tươi. Điều này làm một số nhà sinh vật học băn khoăn bởi phần màu xanh lục của dải quang phổ là nơi mặt trời chứa nhiều năng lượng nhất. "Tại sao chất diệp lục lại từ chối vùng có nhiều năng lượng nhất?", Shil DasSarma, nhà di truyền học vi khuẩn tại Đại học Maryland, Mỹ, nói. Bên cạnh đó, sự tiến hoá đã khiến đôi mắt người nhạy cảm nhất với ánh sáng màu xanh lục (điều đó lý giải vì sao các loại kính nhìn ban đêm thường phủ màu xanh này).
Vậy thì tại sao quá trình quang hợp lại không được điều chỉnh như vậy? DasSarma cho rằng đó là bởi chất diệp lục xuất hiện sau khi một phân tử nhạy sáng khác có tên gọi retinal tồn tại trên trái đất. Retinal, ngày nay có ở lớp màng màu mận chín của một phân tử quang hợp gọi là halobacteria, hấp thu ánh sáng màu xanh lá cây và phản chiếu màu đỏ và tím, mang lại màu tía tổng hợp.Những phân tử nguyên thủy sử dụng retinal để khai thác năng lượng mặt trời có thể đã thống trị trái đất cổ đại, vì vậy khiến các vùng có sự sống đầu tiên trên trái đất có sắc tím nổi bật. Là những kẻ đến sau, các phân tử sử dụng chất diệp lục không thể cạnh tranh trực tiếp với những sinh vật sử dụng retinal, nhưng chúng lại sống sót bằng cách phát triển khả năng hấp thu những sóng ánh sáng mà retinal không sử dụng.Các nhà nghiên cứu phỏng đoán rằng các sinh vật có chất diệp lục và retinal đã tồn tại song song với nhau. "Bạn có thể tưởng tượng tình huống mà quá trình quang hợp diễn ngay ra dưới lớp của sinh vật mang màu tím", DasSarma nói.Nhưng sau đó các nhà khoa học thấy rằng cán cân nghiêng về chất diệp lục bởi nó hiệu quả hơn retinal. "Chất diệp lục có thể không khai thác được cái tốt nhất của dải quang phổ nhưng nó lại tận dụng tốt hơn những ánh sáng mà nó hấp thu được", Sparks giải thích.
Trong khi đó retinal có cấu trúc đơn giản hơn chất diệp lục và hoạt động dễ hơn trong môi trường thiếu oxy ban đầu của trái đất. Ngoài ra, halobacteria, một sinh vật sống ngày nay sử dụng retinal, lại không phải là một vi khuẩn. Nó thuộc về nhóm sinh vật gọi là archaea, có từ thời trái đất chưa có bầu khí quyển. Tất cả những điều này cho thấy retinal rađờisớm hơn chất diệp lục, DasSarma kết luận.
2) TRỌNGLỰC
Ngay cả một nhà vô địch nhảy môn nhảy cao cũng chỉ có thể nhảy khỏi mặt đất khoảng 2.5 m, trái đất kéo anh ta quá mạnh đến nỗi anh ta không không thể nhảy cao hơn. Sức hút của trái đất gọi là trọng lực. Trọng lực làm cho nước chảy xuống. Nó làm cho quả banh được ném lên trời rơi xuống, và táo chín từ trên cây rơi xuống. Trọng lực giữ cho chúng ta khỏi bị hất ra khỏi trái đất xoay tròn. Nó giữ cho mặt trăng quay quanh trái đất mãi thay vì bị bắn ra ngoài không gian. Vài vệ tinh nhân tạo đã thoát khỏi trái đất đi vào ngoài tầng không gian không bao giờ trở lại. Nhưng để làm được việc này chúng phải cất cánh từ trái đất bằng một vận tốc hơn 40.000 km/giờ. Một người có thể dễ dàng nhận thấy trái đất đang hút anh ta mạnh như thế nào. Tất cả cái anh ta phải làm là tự giữ thăng bằng. Nếu không có trọng lực, không ai có thể cân bằng bất cứ cái gì. Phi hành gia đi vào quỹ đạo trái đất trong con tàu vũ trụ đều trong tình trạng không có trọng lượng. Trước khi bất cứ ai thực hiện chuyến bay vào không gian, các nhà khoa học tự hỏi xem một người có thể chịu đựng tình trạng không trọng lượng? Thực sự, tình trạng không trọng lượng không còn là vấn đề nếu người ta giữ chặt mọi vật trong khoang tàu vào một chỗ để nó khỏi lơ lửng khắp nơi.
Tất cả các thiên thể khác trong vũ trụ có một sức hút hệt như trái đất.
|
Đỗ Văn Thạo( Sưu tầm)
ảnh hưởng của bão từ với cuộc sống
Theo thông tin tạiViện Vật lý địa cầu thì năm 2009 tại Việt Nam chúng ta sẽ xuất hiện từ 12 đến 20 trận bão từ. Hiện tượng này không ảnh hưởng nhiều đến người khỏe , nhưng bão từ có thể khiến người mắc bệnh tim mạch hoặc mẫn cảm với từ tính mệt mỏi hoặc gặp tai biến và đó cũng là điểuất nguy hiểm cho những người già và trẻ em.
Theo ông Châu Quyền Viện trưởng Viện nghiên cứu Vật lí địa cầu, Việt Nam nằm gần vùng xích đạo nên khả năng chịu ảnh hưởng của bão từ rất lớn. Nếu hiện tượng này xảy ra ban ngày thì khu vực miền nam sẽ bị ảnh hưởng nhiều bởi cường độ mạnh hơn của dòng điện xích đạo. Trước đó có những năm bão từ xuất hiện với cường độ mạnh, trong đó mạnh nhất là năm 2001 với chỉ số biên độ đo được là 650 nT (nano tesla - đơn vị đo cường độ bão từ). Nghiên cứu nhiều năm qua cho thấy, bão từ mạnh sẽ làm những người mẫn cảm với từ tính hoặc bệnh nhân tim mạch có dấu hiệu mệt mỏi, bồn chồn, huyết áp tăng cao bất thường, thậm chí một số người cao tuổi có thể bị trụy tim mạch. Những người mắc bệnh tim mạch khi xuất hiện bão từ sẽ làm một số yếu tố trong máu tăng cao hơn bình thường. Hoạt động điện học của tim mất ổn định khi điện từ trường thay đổi sẽ làm nguy cơ xuất hiện các rối loạn nhịp tim nhiều hơn. Các nhà khoa học khuyến cáo, vào những ngày được dự báo có bão từ nên tránh hoạt động nhiều ngoài trời, nhất là những người mắc bệnh mạch vành và bệnh động mạch cảnh. Đồng thời nên uống đủ nước để tránh hiện tượng máu cô đặc vì nếu bão từ xảy ra thì hiện tượng đông máu sẽ hình thành dễ hơn dẫn đến nguy cơ tai biến.
Từ những kến thức trên đây chúng ta cần có những biện pháp tốt nhất cho bản thân và gia đình để tránh những hiện tượng có hại cho sức khoẻ!
Đỗ Văn Thạo |
|
|
| |
|
|
|
