Đoàn tàu chợ cuối cùng ở miền Trung

Có một chuyến tàu xuyên qua vùng gió Lào cát nóng, vùng vĩ tuyến năm xưa. Đó là đoàn tàu chợ cuối cùng ở miền Trung, nơi mà những người nghèo có thể an tâm bước lên. Với nhiều người, con tàu là nơi cả một đời họ bám víu mưu sinh. Nhiều người khác, con tàu là một kỷ niệm dài trong ký ức... Chuyến tàu chợ DH2 xuất phát lúc 5h30 sáng tại Huế đi Quảng Bình là con tàu như vậy!

Hành khách trên toa tàu chợ Huế - Quảng Bình

Ga Huế còn tờ mờ trong sương sớm. Chúng tôi quyết định lên tàu để đến ga cuối cùng.

Đoàn tàu không số ghế

Bà Thơ mang cái can nhựa ra sân ga Huế từ rất sớm. Công việc chính của bà là xin hút lấy xăng của những xe máy đưa lên tàu. Cứ thế, ngày nào nhiều bà kiếm được năm bảy lít, ngày ít một vài lít là đủ cơm cho con. Hơn 30 năm qua đoàn tàu này đã nuôi sống gia đình bà như vậy.

Điều rất riêng là tất cả các vé tàu đều không có số ghế cũng chẳng có số toa xe. Bà Nguyễn Thị Tám, người đàn bà ba mươi năm bán bánh mì trên con tàu này, diễn giải: "Chú mới đi lần đầu à? Tàu ni tự do lắm. Thích ghế nào cứ chọn. Ít người thì nằm, đông thì ngồi".

Đúng 5h30, còi tàu réo giục. Con tàu khựt khựt giật lên một cái rồi nặng nề trườn về phía trước. Một khách buôn lâu năm trên con tàu này lý giải, khách đi tàu này không nên sốt ruột vì số lần tàu này dừng rất nhiều. Chính vì vậy, hành khách phải tốn hơn 8 giờ mới về ga cuối. Và cũng vì thế mà giá vé tàu chỉ gần 270đ/km!

Đoàn tàu hơn chục toa. Toa của con tàu là những "mảnh ghép" từ những chiếc tàu khác tập hợp lại. Thế nên có toa to, toa nhỏ, toa ghế ngang, toa ghế dọc xen lẫn nhau. Những hàng ghế hầu hết đều đã đổi màu và khá cũ kỹ. Những hàng ghế ngang dành là nơi lựa chọn của các cô cậu sinh viên. Những hàng ghế dọc là của khách thương hồ ngược xuôi. Những hàng ghế dọc ở cuối toa tàu là cả một phố hàng ăn thật kỳ diệu mà hương vị của nó đã níu chân không biết bao con người từng băng qua xứ sở này bằng tàu hoả.

Hồn quê trong toa

Ngồi lặng lẽ ở toa xe cuối cùng, Nguyễn Tấn Tường - đang nhấp nháp ly chè xanh và nhìn khói thuốc thả dài theo cửa sổ toa xe. Tường người ở Diên Sanh (Quảng Trị), một thương gia làm ăn khá giả, để xe ôtô riêng cho tài xế chạy về làng, còn mình chọn đi con tàu vì món cơm gà trong ký ức.

Tường tâm sự: "Để về nhà chỉ cần hơn một giờ đi ôtô. Nhưng tôi muốn theo chuyến tàu này vì nơi đây có nhiều kỷ niệm. Con tàu chở tôi một thời sinh viên nghèo khó. Ngày đó, món cơm gà bà Bảy ở đây rất nhiều bạn bè tụm lại nhưng nghèo lắm, hai ba đứa ăn một dĩa cơm và... hình như nó còn ngon mãi đến bây giờ". Bây giờ lên tàu là để được ngồi lại nơi ấy dù bạn bè đã đi xa.

Bà Bảy mái tóc đã bạc, người làng Mỹ Chánh (Quảng Trị), lên tàu bán cơm gà từ thời bao cấp. Món cơm gà của bà, người đi tàu quen đến độ họ thường đọc: "Cháo bột Diên Sanh, cơm gà Mỹ Chánh". Gà Mỹ Chánh chạy trên cát nóng, thịt săn chắc, ngon khó tả. Khác với những quán cơm gà bình thường, cái bếp than của nồi nấu gà bán cơm gà bà Bảy lúc nào cũng đỏ rực, nồi gà rim thơm lừng, nằm sát thành toa xe. Cứ thế mấy chục năm nay, hương vị cơm gà cay cay, chua mặn ở góc toa này vẫn không đổi. Bà Bảy hồ hởi khoe, một ngày bà bán ít nhất là chục con gà cho khách ăn cơm. Cánh, đầu, chân gà... bà bán rẻ cho hành khách nhấm nháp bia ngay tại bếp. "Một ngày không lên tàu là thấy nhớ nó cháu ạ! Đời bác sống trên toa này nhiều hơn sống ở nhà mình mà!", bà Bảy cười nói.

Trưởng tàu Đỗ Hữu Lực - cầm cái còi đi quanh con tàu kiểm tra công tác vệ sinh - dáng người cong cong, mái tóc bạc phớt, ông đã lăn lộn với con tàu này hơn 30 năm. Ba mươi năm qua, ông và nhiều người cùng thời làm việc trên tàu đều coi đây là mái nhà thứ hai của mình.

Ông Lực chia sẻ: "Tôi học ngành đường sắt, ra trường năm 18 tuổi và vào làm việc suốt trên chuyến tàu này. Thời bao cấp nó gồng mình chở cả trâu, bò, gỗ lậu, hàng "năm chay bảy mặn" gì cũng có... Giờ thì anh thấy đấy, mọi thứ đã thay đổi, chỉ trừ tốc độ con tàu. Chuyến tàu này anh em tôi có người đã bị đâm vì không chịu chở hàng lậu đấy!" Ông Lực nhớ lại, năm 1998 cơn lũ kinh hoàng quét qua Huế, con tàu mắc kẹt tại một gò đất hơn 10 ngày. Sau cơn lũ, hành khách trên tàu bỗng dưng thành những người quen. "Mấy năm trước, sinh viên là những "con ma" đi tàu chui. Đứa đi chui tôi phát hiện ra hết, nhưng chỉ nhắc nhở chứ làm gì hơn, nó cũng nghèo!", ông Lực nói.

Ông Nguyễn Ái, người Huế, phó tàu phụ trách công đoàn tuổi cũng đã ngoài 50, cho biết, mỗi một chuyến tàu doanh thu thường là lỗ đến huề vốn, nhưng nó tồn tại vì mục đích dân sinh. Chi phí mua tàu thì đã khấu hao từ lâu, giờ nó chỉ chạy và tự bù đắp chi phí. Cái đầu máy tàu DH2 này thuộc hàng cũ kỹ nhất Việt Nam, được nhập từ Tiệp Khắc (cũ) năm 1983, qua nhiều lần sửa chữa nay vẫn còn chạy được. "Chuyến tàu sáng nay doanh thu được sáu triệu đồng nhưng chi phí dầu mỡ, lương nhân viên và các khoản khác coi như huề vốn", ông Ái nói.

Tàu chợ, đủng đỉnh như đi chợ! Chuyến tàu về đến ga Đồng Hới trễ hơn nửa giờ so với dự kiến. Thúng bánh mì của bà Tám đã bán sạch, hàng cơm gà của bà Bảy đã dọn chén, cô hàng cà phê thu xếp cho chuyến tàu vào... Ông trưởng tàu cầm chổi quét từng hàng ghế, tất cả đều tất bật nhưng rất nhẹ nhàng. Họ chuẩn bị cho chuyến tàu chiều ngược về xứ Huế. Tàu chợ là vậy!

Bài và ảnh: Tấn Phong- Báo Sài gòn tiếp thị- Báo Sài gòn tiếp thị