Có nhà ngoại giao kỳ cựu nói rằng: "Thật vô lý khi khách nước ngoài  đến nước ta đều được đãi tiệc bằng những món ăn Âu". Tôi thấy đúng quá. Mỗi dân tộc đều có văn hóa ẩm thực riêng, nên khi mở tiệc đãi  khách nước ngoài mình phải mời họ thưởng thức các món ăn Việt chứ, sao lại đãi họ bằng món ăn của họ? Những bữa tiệc thuần Việt ấy không chỉ là bữa ăn, mà là một cuộc trình diễn tiếp thị thương hiệu Việt, văn hóa Việt.

Chuyện đãi khách bằng thực đơn thuần Việt sử cũ cũng đã ghi. Theo sử sách triều Nguyễn, Vua Minh Mạng tiếp Khâm sứ nhà Thanh cuối năm Minh Mạng thứ 2 (1821) cỗ hạng nhất 50 món, trong đó các món chính như sau: Yến sào 2 bát, chả nướng 2 bát, giò nạc 2 bát.  

Cơm sen Tịnh Tâm. Ảnh Blogspot

  Các món một bát gồm: Long tu, cá mực, vây cá, hải sâm, bong bóng cá thử, gà tần, gà hấp, gà quay lò cả con, tôm rồng, cua biển, thịt dê, lòng lợn, gà ninh cả con, chân giò hấp, cá tẩm bột rán, vịt ninh cả con, chim bồ câu hầm, thịt heo ninh, thịt giò quay, giò hoa, ngỗng quay, thịt gà luộc chặt miếng, xôi màu xanh, xôi gấc...   Các món tráng miệng gồm chuối ngự, cam, quýt, mứt như mứt bát bửu, mứt nho, mứt hạt dưa, mứt hồng, mứt gừng ..., bánh như bánh trứng chim, bánh khảo, bánh bột lọc, bánh gai v.v.., chè đậu xanh đánh.

Thời hiện đại, người Huế cũng đã đãi khách ngoại giao bằng "bữa tiệc mắm" thứ thiệt. Trong sách "Chuyên khảo về Huế" nhà văn Trần Kiêm Đoàn ( người Huế, Việt kiều ở Mỹ) kể, năm 1960 khi Quốc vương và hoàng hậu Thái Lan đến thăm Cố Đô Huế, chính quyền Huế đã mời khách một bữa cơm thuần Huế.

Bữa tiệc đó có 10 món Huế đặc sắc được chế biến từ mắm, trong đó có món "mắm cà pháo cá ngừ " do đầu bếp Hà Thị Đa ở Tây Lộc chế biến. Món mắm này được chế biến bằng cách: ngâm cà với mắm ngừ, nêm thêm gia vị riềng, ớt, tỏi , ớt xay mịn , thêm chút đường phèn thắng vàng, rồi đem phơi nắng tới 20 ngày ròng; công phu và tinh tế đến độ làm cho trái cà pháo hấp thụ tinh chất của mắm cá ngừ và các loại gia vị, khi dọn ra bàn tiệc người ta chỉ dọn trái cà vỏ trắng, thịt vàng ươm. Khi ăn chỉ còn nghe hương vị mặn nồng ấm áp của mắm, âm thanh giòn tan, sần sật của cà.

Vua và hoàng hậu Thái Lan sau bữa tiệc đã hết lời khen ngợi. Sau đó, báo Thái Lan The Bangkok Temes đã tường thuật :" Tại bữa tiệc ở thành phố Huế, đức vua đã thưởng thức một cách ngon lành các món mắm Huế được bày biện trong đĩa sành nhỏ xinh xinh". Đó là một bữa tiệc ngoại giao độc đáo chưa từng có!

Còn những món bánh bèo, bún Huế, nem, bánh nậm, bành giò... vốn vẫn được khách du lịch nước ngoài ưa thích. Quán Bánh khoái ở cửa Thượng Tứ hàng ngày du khách nước ngoài phải xếp hàng chờ đến lượt mình vì tiệm ăn có ít bàn. Khi về nước hàng trăm người từ Bỉ, Pháp, Đức, Mỹ... đã gửi thư cám ơn chủ quán vì món ăn ngon tuyệt vời.

Trong các lần Fetival Huế vừa qua đều có các đêm "Dạ nhạc tiệc" ở sân Điện Cần Chánh, Đại Nội. Trong Dạ nhạc tiệc đó có khu vực dành cho khách VIP, họ là các Đại sứ quán, tham tán sứ quán các nước, trưởng đoàn nghệ thuật của các nước tham gia Festival.

Dạ nhạc tiệc Festival 2002 đãi 6 món : Mực trộn thanh trà; Tôm chiên bát bửu; Cá hấp ngũ liễu, Gà cuốn hoàng gia, Vịt nấu đậu ngự, Cơm sen Tịnh Tâm; tráng miệng bằng Bánh vả Kim Long, quýt Hương Cần. Thực phẩm để chế biến gồm các thứ tươi sống ở vùng phụ cận Huế. Rượu dùng  trong tiệc là rượu "Minh Mạng Thang' ( tức là rượu chế biến  theo công thức của thang thuốc "ngũ giao sinh ngũ tử" của vua Minh Mạng xưa). Những bữa Dạ nhạc tiệc  ấy rất được khách nước ngoài khen hết lời.

Mà đâu chỉ Huế mới có các món ăn ngon, chúng ta còn có chả cá Lã vọng, bò lá lốt, chả giò Hà Nội, phở Hà Nội...; rượu quê nổi tiếng đóng chai có nhãn hẳn hoi như rượu Vân, Ba Đồn (Quảng Bình) , Minh Mạng Thang (Huế), Bầu Đá (Bình Định)...

Nhớ Bill Clinton hồi sang thăm Việt Nam đã ăn phở ở quán phở Sài Gòn! Và mơ về một ngày bàn tiệc ngoại giao sẽ là những món ăn thuần Việt.

• Ngô Minh - Theo Bee.net.vn