CHUYỆN LÀNG CHUYỆN HỌ

Thăm nhà nghệ nhân đã thiết kế chiếc giầy da lớn nhất Việt nam

Đó là một gia đình nghệ nhân ba thế hệ, ông Lê Văn Thịnh và bà Đỗ Thị Oanh cùng con cháu ở làng nghề giầy da Phú Yên. Khi tôi vào thăm, bà Oanh đang chơi với cháu trong sân nhà. Gia đình ông bà vẫn theo nếp cũ, "tam đại đồng đường", sống chung trong một ngôi nhà 03 tầng khang trang ở Giẽ Hạ, Phú Yên, Phú Xuyên, Hà Nội.

Là người sinh ra và lớn lên ở làng nghề, bà Oanh rất am hiểu về nghề làm Giầy. Bà cho biết, khâu quan trọng có tính quyết định của giầy thời trang là kiểu dáng, người thiết kế kiểu dáng thường là nghệ nhân có tay nghề cao. Trước tiên kiểu giầy được nghệ nhân nghiền ngẫm vẽ ra trên giấy. Những mảnh ghép của đôi giầy tương lai được người thiết kế thể hiện trên mặt giấy sẽ quyết định hình khối, kiểu dáng của đôi giầy tương lai. Công đoạn tiếp theo là chế tác các bộ phận của đôi giầy mẫu với các  bộ phận như mũ, đế, lưỡi gà…cùng các chi tiết hoa văn  ra kích thước thật, các bộ phận này được chế  bằng bìa cứng, gọi là “dưỡng”.  Khi đã có “dưỡng” việc làm giầy được tiến hành qua các khâu.

- Chế tạo các bộ phận cấu tạo của đôi giầy bằng nguyên vật liệu thật. Người thợ đặt dưỡng trên tấm da thật, dùng bút tô theo đường biên của dưỡng để có hình các bộ phận của giầy. Các bộ phận rời được gia công trên máy khâu, máy ép, máy đục lỗ...thành mũ giầy, đế giầy. Để giảm giá thành, ngày nay người ta hay sử dụng đế giầy nhựa hoặc gỗ phíp thay cho đế da.

- Chế tạo “phom” là tạo cốt cho chiếc giầy tương lai. Trước kia phom được làm bằng gỗ, do các xưởng mộc trong làng sản xuất, nay phom được chế tạo bằng nhựa vừa nhẹ vừa bền hơn phom gỗ.

- Người thợ sẽ gò da trên phom qua các công đoạn khâu, ép, đóng đế, mài, phun, đánh bóng, dập đinh khóa.... sẽ được sản phẩm hoàn chỉnh.

Hàng chục công đoạn để hình thành sản phẩm được chuyên môn hóa về nhiều tổ hợp, từng gia đình. Cả Làng  như một cỗ máy khổng lồ đã được lập trình, hoạt động liên tục ngày đêm không nghỉ.

Ông cháu nghệ nhân Lê văn Thịnh với bộ "dưỡng" làm chiếc giầy khổng lồ 

 Chiếc giầy khổng lồ kiểu mũi bướm có chiều dài 2,72 mét; rộng 1,05 mét; cao 1,1

Là người ít nói, ông Thịnh rất ít kể về thành tích của mình, kể cả khi truyền hình đưa tin về chiếc  giầy da khổng lồ do hội da giầy Phú Yên chế tác dài 2,7 m được ghi vào kỷ lục Ghinet Việt Nam,  báo chí tìm gặp phỏng vấn nhiều người, nhưng chưa ai gặp  tác giả chính của kỷ lục. Khi được hỏi về làng nghề, về kỹ thuật chế tác giày mắt ông như sáng  lên. Ông lẳng lặng mở tủ lấy cho tôi xem nhiều bằng khen, giấy chứng nhận của nhiều tổ chức trong ngoài nước còn giữ nguyên trong vỏ bọc và ảnh chụp bộ sưu tập giầy thời trang ông đã thiết kế. Chiếc giầy được ghi trong kỷ lục Ghinet Việt Nam được lấy nguyên mẫu từ kiểu giầy mũ bướm trong bộ sưu tập của gia đình và lớn gấp 10 lần chiếc giầy mẫu. Để chế tạo chiếc giầy này các thợ giỏi trong làng đã làm trong 02 tháng, dùng hết 40 m2 da bò, 300 m chỉ, 30 kg keo dán và … 3 khối bê tông để làm phom. Sau khi tham gia cuộc thi Thiết kế giày Việt Nam lần thứ 2 năm 2007, do Tạp chí Thời trang trẻ và Hiệp hội Da giầy tổ chức (chung kết và trao giải diễn ra tại Hội chợ Triển lãm Giảng Võ vào đêm 23/12) chiếc giầy được mang về trưng bày ở trụ sở Hiệp hội  da giày Phú Yên.  

Ông tâm sự, người giỏi nghề nhất thường chỉ được giới trong nghề biết đến và chưa hẳn đã kiếm được nhiều tiền hoặc lên đài lên báo. Nhưng các cụ đã dạy “Hữu xạ tự nhiên hương”, "Ăn ở có đức thả sức mà ăn". Nghề giầy làng ta đã có lịch sử hàng trăm năm, việc mình làm trước hết phải theo đạo đức nghề nghiệp, để giữ gìn truyền thống không bị mai một, khiêm tốn học hỏi, phát huy tinh hoa nghề nghiệp của các cụ lớp trước. Sau là truyền lại kinh nghiệm, đào tạo lớp trẻ kế nghiệp. Để "tiếng lành đồn xa", tinh hoa làng nghề không chỉ trong nước mà còn được bạn bè quốc tế công nhận.  Điều ông tâm đắc nhất hiện nay là đã đào tạo được cháu nội kế tục nghề Tổ. Bố mẹ đi làm ăn xa, Lê Văn Hải được ông bà nuôi dạy từ tấm bé, mới 24 tuổi nhưng Hải đã trở thành nghệ nhân có tay nghề cao. Anh mới mang về huy chương bạc Cuộc thi thiết kế giầy nam dành cho cá nhân, do Hiệp hội da giầy quốc tế IFC tổ chức ở Hongkong tháng 6/2009.

Khi được hỏi, có thể làm một chiếc giầy vượt kỷ lục vừa lập không ? Hải cho biết hoàn toàn có thể được nhưng phải dùng mẫu giầy khác, vì mẫu giầy mũ bướm đòi hỏi sử dụng da bò nguyên tấm. Một cái khó khi làm chiếc giầy kỷ lục ít người biết là việc chọn da, da bò sản xuất trong nước mình không đủ lớn nên phải chọn từ hàng trăm tấm da bò nhập từ Mỹ, Úc mới được 04 tấm đạt tiêu chuẩn. Sau khi cùng ông và các bác trong Làng chế tác chiếc giầy lớn nhất Việt Nam, anh đang tranh thủ thời gian rảnh rỗi làm bộ sưu tập riêng  những chiếc giầy tí hon, khâu tay, mà chiếc bé nhất hiện có chỉ bằng đầu chiếc bút chì.

Chào ông bà ra về tôi tặng gia đình bản Thông tin việc họ Đỗ Việt Nam số mới nhất và chúc mừng ông bà đã có công nuôi dạy cho họ hàng - làng nước một chuyên gia thiết kế giầy nam có tầm cỡ Quốc tế, và hy vọng sẽ có dịp được viết về kỷ lục ghinet Việt Nam dành cho chiếc giầy da nhỏ nhất Việt Nam.

 Đỗ Quang