Trong ngôi nhà từ đường của dòng họ Đỗ, Ban khuyến học đang bàn bạc tổ chức lễ tuyên dương con cháu của dòng họ có thành tích học tập trong năm học 2008- 2009. Ông Đỗ Trí Tuệ, trưởng ban khuyến học của dòng họ hồ hởi cho chúng tôi biết: "Đến thời điểm này, họ Đỗ có 6 cháu thi đại học thì 4 cháu đã đỗ nguyện vọng 1, trong đó cháu Đỗ Thị Tuyến đỗ thủ khoa Trường Đại học Y Hải Phòng, đồng thời đỗ Đại học Kinh tế quốc dân; cháu Đỗ Thị Trang đỗ Đại học Ngoại thương và đại học Kinh tế quốc dân. Bên cạnh đó có trên 20 cháu đạt danh hiệu học sinh giỏi, học sinh tiên tiến của các bậc học. Những cháu này sẽ được dòng họ tổ chức tuyên dương, phát thưởng vào dịp Quốc khánh 2.9 nhằm ghi nhận kết quả học tập, đồng thời khích lệ tinh thần phấn đấu đạt thành tích cao trong năm học mới".

Ban khuyến học họ Đỗ bàn kế hoạch tổ chức khen thưởng các cháu nhân dịp đầu năm học mới

Họ Đỗ là dòng họ lớn ở thôn Nội Thượng. Theo gia phả, dòng họ Đỗ có nhiều cụ là thầy đồ dạy học trong làng, trong xã. Có lẽ vì thế nên hiện nay phong trào học tập được các gia đình trong dòng họ trân trọng, lưu giữ, coi kết quả học tập tốt của con cái là hành trang đầy đủ, đáng tự hào giúp con họ vững bước vào đời. Với quan niệm đầu tư cho giáo dục là đầu tư "có lãi" nhất, bền vững nhất, nhiều gia đình dù kinh tế còn khó khăn vẫn vay mượn từ người quen, từ ngân hàng để chu cấp cho con ăn học. Một sự ngẫu nhiên thú vị, góp phần thúc đẩy sự học là người họ Đỗ có "duyên" với nghề giáo. Theo thống kê, hiện nay trong dòng họ có trên 60 người là giáo viên. Thường thì khi gia đình có người là giáo viên sẽ dành nhiều quan tâm đến việc học hành của con cháu, người thân. Vì thế, nhìn chung, phong trào học tập ở các gia đình trong dòng họ được duy trì khá nền nếp.

Để nâng cao hơn nữa tinh thần hiếu học và thành tích học tập trong dòng họ, tháng 8 năm 2003, họ Đỗ thành lập ban khuyến học. Với sự vận động của Ban khuyến học, nhiều gia đình nhiệt tình đóng góp xây dựng quỹ khuyến học với hình thức "tùy tâm", người giàu thì góp tiền triệu, người nghèo cũng góp vài chục nghìn đồng. Do vậy số quỹ khuyến học ban đầu huy động được hơn 10 triệu đồng. Số quỹ này được gửi tiết kiệm, hàng năm dùng tiền lãi để mua sách vở khen thưởng các cháu có thành tích học tập cao. Đều đặn từ năm 2003 đến nay, trước khi bước vào năm học mới, dòng họ lại tổ chức lễ tuyên dương phát thưởng cho con cháu. Buổi lễ được tổ chức trang trọng tại nhà thờ họ với sự tham gia của đông đảo các gia đình, các cháu được dâng hương trước bàn thờ tổ tiên, được biểu dương thành tích và trao thưởng. Những phần thưởng tuy giá trị về vật chất không lớn nhưng có sức cổ vũ tinh thần, khơi dậy ý thức phấn đấu đạt kết quả học tập cao hơn trong năm học mới. Ông Đỗ Văn Đạt cho hay: "Những gia đình có con cháu được khen thưởng thì thấy tự hào, những gia đình có con cháu chưa được khen thưởng thì động viên con cháu cần cố gắng phấn đấu để năm sau được khen thưởng. Như vậy, việc làm này của dòng họ có tác dụng "kép", thúc đẩy phong trào học tập".

Qua tìm hiểu được biết, việc xây dựng quỹ và tuyên dương khen thưởng chỉ là "bề nổi", điều khác biệt, mang hiệu quả thiết thực, bền vững trong hoạt động khuyến học của dòng họ Đỗ là làm cho mỗi gia đình quan tâm hơn đến việc học của con cái. Một vấn đề nhỏ tưởng như đơn giản nhưng lại rất có ý nghĩa là dòng họ khuyên các gia đình nhất thiết phải bố trí bàn học cho các cháu, bởi có bàn học ngay ngắn, góc học tập yên tĩnh sẽ tạo cho các cháu có ý thức học tập hơn. Bên cạnh đó, Ban khuyến học sâu sát nắm bắt tình hình học tập của con cháu trong họ thông qua nhà trường, các thông tin trong đời sống sinh hoạt hàng ngày. Khi nghe tin có cháu học hành sa sút do mải chơi hay do hoàn cảnh gia đình khó khăn, ban khuyến học đến tận gia đình nhắc nhở, nắm bắt sự việc, động viên cháu đó tập trung học tập. Trong các buổi giỗ họ, họp họ thường đan xen, kết hợp căn dặn các gia đình quan tâm chuyện học hành của con trẻ. Từ những câu chuyện, những tấm gương trong họ, trong làng nhờ học tập trở thành người thành đạt, có đời sống khá giả đã giúp nhiều gia đình hiểu rằng học tập tốt là điều kiện quan trọng để có tương lai tốt. Chính vì thế phần lớn con cháu họ Đỗ được rèn luyện ý thức học tập từ nhỏ, không có hiện tượng bỏ học ở bậc học phổ thông. Nhiều gia đình còn quan tâm tìm thầy giỏi, trường học có chất lượng cao cho con cháu theo học, do đó thành tích học tập của con cháu họ Đỗ đạt khá. Năm 2004 trong họ có 2 cháu đoạt giải quốc gia, được tuyển thẳng vào đại học; năm 2006 và 2007 có 2 cháu đang học đại học thì dành được học bổng toàn phần của Chính phủ Pháp, du học tại Cộng hòa Pháp; năm 2008 có cháu Đỗ Thị Thu Thảo đoạt Huy chương Bạc Olympic Toán học quốc tế. Trong 10 năm trở lại đây, dòng họ có trên 70 cháu đỗ đại học, hàng năm tỷ lệ cháu tốt nghiệp THPT thi đỗ đại học đạt 70 - 90%. Nhiều gia đình có 3 - 4 người con thi đỗ đại học. Ông Đỗ Trí Tuệ còn vui vẻ cho chúng tôi biết thêm: "Từ việc có ý thức học tập, các cháu có kiến thức, biết cách hành xử có văn hóa. Đáng phấn khởi là hiện nay trong dòng họ, từ già đến trẻ không có ai nghiện ma túy, mắc tệ nạn xã hội".

Hiếu học là truyền thống quí báu của dân tộc ta. Truyền thống ấy được lưu giữ và nhân rộng trong các dòng họ là cách thức bền vững và hiệu quả để xây dựng xã hội học tập. Mô hình hoạt động khuyến học thúc đẩy phong trào hiếu học ở dòng họ Đỗ cần được quan tâm nhân rộng.

Bài, ảnh: Minh Nghĩa- báo Hưng Yên