Mỗi dịp cuối năm, mẹ tôi lại vác ghế đi họp. Bà thay mặt Hội phụ nữ họp với chính quyền, Mặt trận tổ quốc, Tổ dân phố v.v… bầu cho bằng được số gia đình văn hóa. Ngõ có năm chục nóc nhà, cứ tỉ lệ mỗi năm bầu được năm sáu gia đình văn hóa, không ít hơn cũng không nhiều hơn.

Gia đình nào đủ tiêu chuẩn, được tặng một bằng khen. Thực chất với những cư dân phố chợ nghèo đủ các thành phần dân ngụ cư, người thuê nhà, làng lên phố như ở đây, bởi đều bận lo kiếm tiền, tấm bằng “Gia đình văn hóa” thực chất với họ chỉ là một tờ giấy.

Cứ nhìn bà hàng phở đầu ngõ mà xem, được bằng “Gia đình văn hóa” bởi con cái phương trưởng, gia đình đầm ấm, năm nào đóng góp bão lụt cũng nhất ngõ, nhưng sáng nào chẳng lấn chiếm quá nửa con ngõ để bày bàn ghế khách ăn. Trưa dọn rồi để lại đống rác ướt lướt thướt để chị hàng nước kiêm bánh rán tiếp quản, chị hàng nước quanh năm không cãi nhau với ai, ngồi rất khép nép, chuyên hót rác hộ hàng phở cho lối đi gọn sạch. Thực ra cũng vì khách uống trà hút thuốc tính tình “sạch sẽ” hơn hàng phở thả giấy ăn tùm lum. Nhưng chị lại chẳng được bằng khen gia đình văn hóa bao giờ, bởi ngày trẻ đã lỡ bỏ chồng, nuôi con một mình. Gái chê chồng thì văn hóa cái nỗi gì, ai cũng dè bỉu.

Nhà tôi tất nhiên các cụ chả to tiếng với nhau bao giờ, ông bận đi làm bà hăng say công tác phụ nữ, phong trào nào của địa phương cũng đi đầu không phải vì ông bà muốn cuối năm có được cái bằng khen “Gia đình văn hóa”. Thế nhưng một ngày đi làm về, mới đến cửa tôi đã nghe ông quát bà rất to, tôi vội vã quẳng xe chạy vào hỏi, bố mẹ có chuyện gì vậy.

Chỉ thấy bà đang lăn ra cười, còn ông đứng giữa nhà quát ông ổng, rồi ông cũng cười khì khì, giải thích:

- Nhận bằng “Gia đình văn hóa” mấy năm mà không một lần đánh chửi nhau, không va chạm trong gia đình, hàng xóm người ta tưởng mình giả tạo, đóng kịch quá khéo. Vì thế bố cũng phải giả vờ to tỉếng một lần, để hàng xóm thấy gia đình mình hóa ra cũng là một gia đình… bình thường chứ!

Tôi bảo, thế thì bầu “Gia đình văn hóa” cuối năm nay, nhà ta trượt rồi!

Bà bảo: Không, có nhà cái Tèo năm ngoái được bằng khen, năm nay vợ lừa chồng bạc tỷ, đuổi chồng khỏi nhà rồi rước thằng bồ trẻ hơn hai chục tuổi vào nhà rồi, khu dân cư chỗ mình vẫn thiếu định mức văn hóa.

Tôi ngạc nhiên hỏi, người vậy mà cũng được cấp bằng sao?

Mẹ tôi giải thích: Trừ đi mấy nhà nghiện hút, nhiễm HIV, mấy nhà không có hộ khẩu ở đây, mấy nhà buôn bán hoặc chồng nọ vợ kia, chửa hoang, chồng đánh hay là đánh chồng, nghèo quá họ không thèm đếm xỉa tới danh hiệu này, còn lại mấy gia đình hưu trí “sạch nước cản” đành luân phiên nhau nhận danh hiệu này.

Thảo nào, dù người vẫn cầm dao rượt nhau dọc ngõ, dù hàng quán chiếm ngang ngõ, trẻ con bị đánh, người già bị nhốt, năm nào ngõ tôi cũng phải có đủ định mức số gia đình văn hóa. Từ đó, những tấm bảng “Khu phố văn hóa”, những bằng khen “Gia đình văn hóa” dường như đã mất thiêng. Hoặc tôi dửng dưng đi ngang nó như đi ngang một tấm biển quảng cáo KHCBT (khoan cắt bê tông).

Văn hóa thực chất là các giá trị vô hình không đong đếm được. Nó là cách ứng xử nhân văn ấm áp và phù hợp pháp luật, nó là các giá trị tinh thần được tôn vinh, là lời khen cao nhất mà cộng đồng đánh giá một gia đình, một cá nhân. Khi đưa ra các tiêu chuẩn văn hóa để khuyến khích các gia đình và các khu dân cư đạt tới, chắc biện pháp này để nâng cao trình độ văn hóa của cộng đồng. Thế nhưng nếu thực hiện không tốt, những danh hiệu ấy sẽ biến thành trò cười.

Một người bạn tôi tâm sự, khi được nhận tấm bằng khen ”Gia đình văn hóa”, gia đình cô rất lúng túng. Vứt ngay đi thì có vẻ không được… văn hóa lắm, mà đóng khung treo lên thì đi ra đi vào nhìn thấy nó như thể nhìn thấy một bức “Tiết hạnh khả phong” treo trong nhà. Được khen ngợi mà lại đâm ra xấu hổ, gia đình thật sự có văn hóa thì đã không chường cái “tiết hạnh” của mình ra khoe kiểu này. Cuối cùng cô đút ngăn tủ để vài năm sau cũng vẫn sẽ vứt ra sọt rác, một cách đỡ áy náy hơn. Đã từng thẳng thắn từ chối danh hiêu này nhưng không được, gia đình bạn tôi thắc mắc rằng, ai đã nghĩ ra hình thức “xếp loại đạo đức tập thể” này, sau khi nghĩ ra cách “nâng cao dân trí tập thể” bằng những cái loa phát thanh phường đang ngày ngày gây ô nhiễm không gian Hà Nội?

Gần đây, dường như để rõ ràng mạch lạc hơn tiêu chí hai chữ “văn hóa” trong cộng đồng, các “Khu dân cư văn hóa” đã được thêm một cái đuôi vào để bà con hình dung rõ hơn, như “Khu dân cư văn hóa biển”, “Khu dân cư văn hóa – an toàn giao thông”… Một thời thói sính danh hiệu như thập kỷ sáu mươi, tám mươi của thế kỷ trước dường như đang trở lại, với những “liều thuốc tinh thần” kê quá tay cho một xã hội vốn đã nặng về quán tính và mơ hồ với những định nghĩa.

Theo trangha'sblog

 

 

 

Gia đình văn hóa

Dạ Ngân

     Đầu năm, mấy vị tổ Dân phố gõ cửa chìa ra bản “Gia đình văn hoá” kêu gọi đăng ký. Xem sơ đã thấy hoảng, bởi hình như trong 10 tiêu chuẩn để cuối năm được bình xét có mục hàng tuần phải tham gia đều đặn quét dọn đường phố! Nhà mình ở lớp thứ ba, ngõ hẻm bị lấn chiếm loằn ngoằn như ở tròng hang mà thứ bảy nào cũng phải dậy sớm để cầm chổi xông ra cùng với mấy bà mặt tiền quét dọn sao? Nhà văn hay thức khuya dậy trễ lấy đêm làm ngày, lối phố không thương tình thì đành khước từ cái trò Gia đình văn hoá vậy. Mấy vị Dân phố gãi đầu, nếu nhà nào cũng nghĩ như ông bà, cầm chắc năm nay tổ mình không đạt tiêu chuẩn thi đua. Lại thi đua! Từ chối mãi mà mấy vị quan bèo vẫn lằng nhằng, đành nghiêm giọng: “Tôi thà mang tiếng Gia đình vô văn hoá chứ đừng ép tôi mấy thứ danh hiệu vớ vẩn này, nhá”. Không biết từ bao giờ mình đâm ra hung dữ và hay “nhá, nhá” như mấy bà tôm cá ngoài chợ!

Quả nhiên, không mấy gia đình dám từ chối “món” Gia đình văn hoá dù họ không biết có nó thì bổ béo gì. Nhà nào cũng một tấm biển xanh xanh nho nhỏ “Gia đình văn hoá” trong khi số nhà và tên phố tên đường thì mỗi nhà một phách. Nghe đâu mỗi tấm biển gia chủ phải nộp năm mươi ngàn đồng, nhẩm tính con số mà Sở Văn hoá Hà nội thu về sẽ có tới 10 số không, chao ơi, rồi còn Sài Gòn và khắp các tỉnh thành nữa chứ. Được cái dân phố cũng biết đây là trò hình thức nên không ai nghi kỵ một gia đình không chịu gia nhập đội quân “Gia đình văn hoá”.

Nhà hay khách, bạn bè xa gần nước trong nước ngoài đủ cả. Rất là phiền khi khách ngoại quốc cứ nhè những tấm biển “Gia đình văn hoá” của những căn hộ khác mà hỏi han. Với những người không biết tiếng Việt, họ cũng dư sức đoán ra tấm biển ấy không phải là số nhà hay tên phố tên đường. Mấy ông tây bà đầm này cũng ngặt, hỏi cái gì thì hỏi tới bến luôn. Vì vậy mà phải giải thích từ gốc tới ngọn, giải thích rồi lại giải thích nữa và phải giải thích vì sao nhà mình không OK cái “công cuộc Gia đình văn hoá”. Họ còn xô ra chụp ảnh mấy tấm biển nhà bên, không biết để làm gì. Phải nói rằng khi các bức tường nham nhở những “khoan cắt bê tông” mà Dân phố và mấy ông Văn hoá không động thủ gì thì những tấm biển đồng phục “Gia đình văn hoá” đúng là nỗi xấu hổ của thủ đô.

Phố ngày càng nhiều thanh niên nghiện hút, liên hồi những đám tang người chết trẻ với những vòng hoa trắng. Cũng không ít những ông chồng mải rượu buồn buồn lôi vợ ra chửi ra đấm. Và nhà này rất hay chí choé với nhà kia có khi chỉ vì một sợi dây phơi hay mấy giọt nước lỡ hắt từ ban công xuống. Vậy mà phố nào ngõ nào cũng “Khu phố văn hoá”, giả dối lộ liễu vậy bảo sao con người ta không loạn, không dữ? Tưởng đã được yên, đầu năm mới lại mấy ông tổ trưởng tổ phó gí cái bản đăng ký nì nèo. Đành phải hét tướng lên: “Có vị quan lớn đầu thành đầu tỉnh nào cho đóng tấm biển Gia đình văn hoá lên cổng biệt thự của họ đâu mà đem dân ra hành mãi thế!” Tội nghiệp, các vị Dân phố ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng ấy lại gãi đầu: “Các bác mà làm già thì năm nay tổ Dân phố mình coi như mất đứt danh hiệu thi đua lần nữa!”

Theo vanhocfamily