|
Mỗi khi ghé xuống để hỏi mua một nhánh cau, bỗng thèm được thấy lại má, muốn quỳ xuống trước má để dâng nó lên dù cả đời má trồng cau chứ không biết ăn trầu.
Vào những ngày hè, Hà Nội hay có những bà cụ ngồi bán hoa cau. Cũng là một nét lạ mà miền Nam không có. Hôm đi lên đền Và ở Hà Tây, mỗi người trong nhóm đều mua một quày hoa cau về để đặt lên ban thờ. Quá rẻ, dựng quày hoa cau lên, hoa xoè ra rộng hơn một cánh quạt mà giá có ba bốn ngàn đồng. Hoa lại không héo, hoa sẽ xanh như vậy cho đến khi các mụn trăng trắng kia rụng hết. Và thơm, thơm thoảng thôi, lặng lẽ, miệt mài, cá biệt.
Không ít lần tôi đã tần ngần rất lâu trước mấy hàng hoa của các cô từ ngoại thành lên. Sen thì lích kích, sen dành cho những ngày trọng, hoặc thích hợp với thú cắm sen cho một góc phòng. Mẫu đơn thì dân dã, không biết từ đâu ra một loại mẫu đơn bông to bằng cái tô, đỏ lựng, lá cứng dày như lá ni-long, đích thị là giống hoa lai rồi. Hồng thì rẻ hơn bèo, một hoặc hai nghìn một chục nhưng đặt lên bàn thờ một lát là héo ngay, nhất là có quạt trần quay tít bên trên nữa. Không gì rẻ và mất công cho người chơi bằng hồng ngày hè. Cuối cùng lại cúi xuống quày hoa cau, một nhánh cau thôi cũng đủ làm cho ban thờ ra không khí hè mà vẫn đặc sắc, không gì có thể sánh được.
Không nhớ rõ hương cau làm giật mình bao nhiêu lần trong đời rồi. Chỉ biết là riêng nó mới có sức làm thảng thốt như vậy trong đêm. Một lần ở trên đất cồn của cô bạn nhà thơ Song Hảo, hai đứa ngồi xe lôi trong mùi hoa cau sống để nhớ mà chết là có thể mang theo. Lần khác, hồi ấy tôi còn quá nhỏ, chừng chín hay mười tuổi gì đó, cũng một đêm trăng, mấy chị em đang chạy đuổi nhau huỳnh huỵch trên đường làng, mệt quá nên đứng sựng lại và bỗng nghe thấy hương cau bên đường. Đó là lần đầu tiên một mùi hoa chiếm lĩnh tâm hồn non nớt của tôi trong khi không ai hít lấy hít để như tôi cả. Cũng là lúc tôi cảm nhận lờ mờ, có lẽ số phận mình sẽ không giống ai, bởi sự mẫn cảm này. Lần khác, mới đây, hương cau lại một lần nữa làm sững sốt tôi trong đêm thanh vắng, khi tôi bước ra sân trong ánh trăng tê tái trên đầu trong lần giỗ đầu cho má. Phút giây ấy, tôi thấy như muốn quỵ xuống, nhớ má, nhớ quá chừng, nhớ thời thơ dại nhớ ngày xanh trẻ, nhớ ngập đầy, nỗi nhớ như là một gánh nặng khiến mình không mang vác nổi nữa. Cả một hàng cau đã cỗi, mùi hương dày đến mức mình thấy như bị đè bẹp.
Người miền Nam xem cau là hàng hoá nên không biết cắm hoa cau lên bàn thờ. Người Bắc sâu sắc và tinh tế cội nguồn đã nghĩ ra cách bán hoa cau cho người ta mua về dâng lên tiên tổ. Có đi rông dài mới biết người ta mời ông bà hương cau là chí lý. Mỗi khi ghé xuống để hỏi mua một nhánh cau, bỗng thèm được thấy lại má, muốn quỳ xuống trước má để dâng nó lên dù cả đời má trồng cau chứ không biết ăn trầu. Vâng, không phải sen hay mẫu đơn mà phải là hoa cau thì mới xứng với má và, có lẽ vì sự tương xứng ấy mà nó rất hay khiến ta giật mình khi mới chỉ thoáng nghe thấy nó, trong đêm.
Dạ Ngân-quehuong online
|
Hoa cau Việt Nam
Hôm nay là ngày rằm, thắp hương trên bàn thờ gia tiên, hoa là phẩm vật không thể thiếu. Nhiều gia đình chọn hoa cau vì đây là thứ hoa dân dã, vừa rẻ, vừa thơm lại có rất nhiều ý nghĩa.
Sách Lĩnh Trích quái kể rằng, thời thượng cổ có nhà họ Cao sinh hạ được hai người con trai, anh tên là Tân, em tên là Lang. Lớn lên người anh cưới một nàng họ Lưu làm vợ, tình vợ chồng ngày càng nồng thắm, nên đối sử với em không được như trước. Em cho rằng anh lấy vợ, chỉ yêu quí vợ mà quên mình mà đối sử lạt lẽo nên bỏ đi.
Người em đi vào rừng, đau đớn khóc lóc mà chết biến thành một cây cau. Người anh ở nhà không thấy, đi tìm, đến nơi thấy em đã chết, đã gieo mình chết, hóa thành phiến đá, nằm ôm quanh gốc cây. Người vợ thấy chồng đi lâu không về bèn đi tìm chồng, tới chỗ này thấy chồng đã chết, cũng gieo mình ôm lấy phiến đá mà chết, hóa thành một cây dây leo cuốn quanh phiến đá, lá có mùi thơm cay (tức là dây trầu).
Tình nghĩa của họ được nhân dân ca tụng và lập miếu thờ. Vua Hùng đi tuần thú, qua đây biết chuyện, than thở hồi lâu, truyền cho bầy tôi hái lấy lá trầu, vua nhai rồi nhổ bọt lên phiến đá, thấy có sắc đỏ, mùi vị thơm ngon bèn lấy mang về. Rồi cho lấy lửa nung đá làm thành vôi, lấy vôi ăn với trái cau và lá trầu, mùi vị thơm nồng, dòn, ngọt, má đỏ môi hồng, nên cho thiên hạ ai ai cũng trồng cau trầu khắp nơi, gặp việc cưới hỏi, tế lễ lớn nhỏ đều lấy trầu cau làm đầu.
 |
| |
Hôm mồng một tháng này, anh Đỗ Hùng mời mấy
anh em trong BLL cùng vào Bình Đà, thăm mộ một cụ lang rất nổi tiếng, mấy chục năm trước đã giúp anh
qua khỏi một căn bệnh hiểm nghèo, mà tây y bó tay. Anh đưa chúng tôi
đến một khu vườn trồng toàn cau nổi lên giữa cánh đồng lúa xanh. Vào đến
nơi đã có nhiều người đến trước đang kính cẩn dâng hương trước ngôi mộ.
Hỏi ra mới biết họ phần lớn là những bệnh nhân của thầy lang tài đức đang yên
nghỉ dưới tán cau. Vườn cau rộng đẹp này được những người
mang ơn hoặc mến mộ Thầy góp tiền mua thêm đất mở rộng và tôn
tạo.
Mùa này đang mùa hoa cau, cả khu vườn ngan ngát hương cau. Chúng tôi cùng trải chiếu ngồi dưới tán cau như những người bạn, lặng im nghe tiếng chim thánh thót trong tàn lá. Anh con rể cụ Lang mang ra ấm nước vối, thứ nước thường dùng của người nông dân Việt Nam có lẽ có từ thời Vua Hùng. Chúng tôi nói chuyện về cây cau, về những kỷ niệm tuổi thơ với trò kéo mo cau, về quạt mo thằng bờm cho đến những vị thuốc sử dụng hạt cau, rễ cau. Khi ra về chúng tôi còn được tặng một buồng hoa cau rất đẹp, gọi là lộc của cụ Lang khi con cháu đến thăm.
Cây cau và hoa cau từ lâu đã hiện hữu trong tâm hồn người Việt Nam. Từ thủa nằm nôi đã nghe mẹ ru:
Con mèo mà trèo cây cau
Hỏi thăm chú chuột đi đâu vắng nhà
Chú chuột đi chợ đường xa
Mua mắm, mua muối giỗ cha con mèo
Lớn lên một chút đã có cau làm bạn, khi trưởng thành dựng vợ gả chồng có cau làm chứng, khi qua đời lại có cau tiễn đưa về nơi an nghỉ cuối cùng. Có biết bao nhiêu câu ca dao, bài thơ, bài hát, bản nhạc, … về cau, về hương cau, gửi gắm tình yêu đất nước, con người và tâm hồn Việt Nam bình dị, thủy trung, và minh triết Việt. Thế mà trong hội thảo, trên các diễn đàn bình chọn Quốc hoa Việt Nam vừa qua, hoa cau không được ai nhắc đến, nghĩ mà tủi cho hoa. Nếu có ai hỏi tôi chọn hoa gì là Quốc hoa Việt Nam ? tôi xin chọn hoa cau.
Ngày 15/5 Canh Dần
Quang Hòa
|
