Đào Tuấn

Sau khi Ô Quan Chưởng, cửa ô duy nhất còn sót lại của Hà Nội bị ta thán rằng bị biến từ cụ già trăm tuổi thành đứa trẻ chíp hôi, ông Lê Thành Vinh, Viện trưởng Viện bảo tồn di tích, có lẽ là một kiến trúc sư, đã nói rất nhiều. Rằng thì việc trùng tu “Không gây ảnh hưởng đến giá trị di tích”, rằng: “Cách ứng xử với di tích không sai”, Rồi thì “Đừng đánh đồng màu rêu xanh với giá trị cổ kính”. Ông Vinh cũng nói thêm rằng”: “Loại bỏ lớp rêu mốc làm lại màu cũ là trả lại cho di tích màu vốn có của nó đã bị rêu phủ lên chứ không phải khoác áo mới”. Và “Có lẽ chúng ta nên làm quen với cái sự sạch sẽ của di tích chứ đừng mang mãi hoài niệm về một màu rêu”…

Vâng, rất nhiều kiến thức bảo tồn, rất nhiều bài học về giá trị mà những người không phải kiến trúc sư, không liên quan đến dự án bảo tồn, chỉ riêng tiền Mỹ tài trợ đã lên tới 74.500 USD, cần phải học ở ông Vinh. Nhưng nói gì thì nói, nhìn vào cái màu nâu vàng mới tinh tươm của cái cổng, giờ phải gọi là cái cổng- phải trơ trẽn lắm những người Hà Nội mới dám giới thiệu với bạn bè của mình rằng đây là di tích đã được xây từ năm 1749, rằng nơi đây, năm 1881, Tổng đốc Hoàng Diệu đã cắm bia “Thân cấm khư tệ” cấm nạn nhũng nhiễu, vòi tiền, cướp bóc nhân dân…Dân tình, tất nhiên không phải ai cũng là kiến trúc sư, không phải ai cũng có kiến thức bảo tồn, nhưng ai cũng thấy rằng đó không phải là cái cửa ô cũ, nó mới quá, nó nuột nà quá. Mới và nuột đến độ nom nó quá giả, dù chẹt giữa những bức tường mới toanh, vôi ve bóng lộn, vẫn là tấm bia xưa, hàng chữ cũ. Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Hà Nội, TS KTS Đào Ngọc Nghiêm sau đó đã đặt câu hỏi khi được đề nghị trả lời về vấn đề Ô Quan chưởng mới: “Hình ảnh Ô Quan Chưởng rêu phong như thế, chứng tỏ sự già cội, có giá trị lịch sử ăn sâu vào lòng người rồi. Nếu muốn loại bỏ hoàn toàn yếu tố rêu phong, phải xem xét rêu có hại cho công trình thế nào và tìm phương pháp xử lý. Thay thế vật liệu cũng phải xem thế nào. Trát một lớp vữa mới, liệu đó có phải là vật liệu gốc không, màu sắc có phải màu sắc gốc không? Bài học trát vữa xi măng Tháp Rùa, sơn xanh, sơn đỏ chùa Trấn Quốc… vẫn còn đó”.

Sau khi Hà Nội bỏ tới non năm chục tỷ đồng để “vôi ve” cho phố cổ, sau khi tháp nước trăm năm được tô son trát phấn bằng màu xanh da trời…Có người đã gọi mỉa mai rằng các di tích của Hà Nội, thứ làm nên bản sắc hồn cốt của Thăng Long, đang được diện thời trang tân thời, kiểu cách của một cô gái răng đen, vấn khăn mặc bikini đi lễ chùa- một thứ mode mới “À la Hà Nội”.

Ơn trời, việc biến cụ già thế kỷ 17 thành cô gái tân thời đã cho chúng ta biết một sự thật rằng chất lượng trùng tu hóa ra rất tệ. Ô Quan Chưởng được trùng tu lần đầu năm 1817. Lần trùng tu gần đây nhất, năm 1994, chỉ cách nay có 16 năm. Mới có 16 năm, thời gian chưa đủ làm cũ một ngôi nhà tư nhân nhưng cửa ô đã mang mác rêu phong như đã tồn tại hàng thế kỷ, đã có vẻ cổ kính như thể nó được sơn bằng loại sơn chất lượng thấp và được làm cẩu thả một cách tình cờ, đã sập sệ tồi tệ đến mức một lần nữa phải mang ra… làm thịt.

Cách đây 3 tuần, trước khi trở về Anh Quốc sau thời gian thực hiện chương trình trao đổi văn hóa, Alecxandre Kent , con trai Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam đã thảng thốt: Dường như lúc nào cũng có một cái gì đó rất đặc biệt ngầm chảy trong mảnh đất này. Anh nói thế sau nhiều tháng lân la trong khu phố cổ, ngắm từng mảng rêu phong còn sót lại trên mái tường một ngôi nhà cổ, cho đến một mái chùa bất thần hiện ra sau tấm biển tiệm gội đầu. Hà Nội gần gũi và chứa đựng những nét độc đáo không lẫn với bất cứ thành phố nào. Alec nói anh luôn luôn muốn là một phần của Hà Nội để được tận mắt đón nhận, chứng kiến, ngắm nhìn, động chạm và hít hà dòng thời gian trôi qua đây.

Sau chuyện Ô Quan Chưởng, những người bạn Hà Nội của anh chắc chỉ ước 10-15 năm sau, khi thời gian, và sự cẩu thả trong việc trùng tu chạy kỷ niệm kịp làm những gì mới toanh hôm nay “bỗng nhiên trở nên cổ kính”, Alec hãy quay lại Hà Nội.

(Nguồn: Blog Đào Tuấn)

Trùng tu kiểu… xóa cũ làm mới!

Nhiều di tích lịch sử – văn hóa đang bị biến dạng vì tu bổ không đúng cách, qua đó giá trị công trình bị giảm đi rất nhiều lần

 

Một lần nữa, những vấn đề nóng trong trùng tu di tích lại được đặt ra trong cuộc tọa đàm có chủ đề Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Thăng Long – Hà Nội diễn ra vào Ngày Di sản VN (23-11).

Tọa đàm nóng lên ngay trong báo cáo đề dẫn của PGS-TS Đỗ Thị Hảo, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian VN, đặc biệt là việc làm biến dạng nhiều di tích quan trọng, như ô Quan Chưởng, thành cổ Sơn Tây…

Hễ sửa là sai

Dư luận thời gian qua đã nói nhiều đến việc Ban Quản lý Di tích danh thắng Hà Nội trùng tu ô Quan Chưởng đã biến di tích ngàn năm tuổi này thành… vài tuổi. Là cửa ô của Hà Nội xưa nằm ở phía Đông tòa thành đất bao quanh kinh thành Thăng Long, cổng ô Quan Chưởng còn nguyên tam quan với cửa chính, hai cửa phụ hai bên.

Trên nóc cửa chính có vọng lâu, tường phía trái có gắn một tấm bia đá do Tổng đốc Hoàng Diệu cho đặt năm 1881, ghi lệnh cấm người canh gác không được sách nhiễu nhân dân mỗi khi qua lại cửa ô.

 

Rồng bò ngược mới xuất hiện tại đình Nam Hương (Hà Nội). Ảnh: NGỌC THẮNG

Ô Quan Chưởng được coi là một trong những biểu tượng của Hà Nội và sự trường tồn của một công trình kiến trúc cổ được dân gian gói trong hai câu thơ: “Long thành bao quản nắng mưa/ Cửa ô Quan Chưởng bây giờ còn đây”.

Thế nhưng, vào lúc này, đến thăm ô Quan Chưởng, du khách có thể sẽ kinh ngạc bởi một cửa ô cổ kính rêu phong được khoác chiếc áo trẻ trung còn tươi màu sơn mới.

Ô Quan Chưởng vừa được tân trang. Ảnh: YẾN ANH

Tu bổ, khắc phục sự xuống cấp của cửa ô là việc nên làm nhưng làm sao để di tích không bị biến dạng là chuyện khác. PGS Trần Lâm Biền, cán bộ Cục Di sản Văn hóa, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch, bức xúc cho biết ông đã từng phát biểu trên báo chí nhiều lần về việc các cơ quan quản lý di tích chỉ mới có ý thức giữ gìn di sản chứ chưa có ý thức bảo tồn di sản.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa này, không chỉ ô Quan Chưởng mà rất nhiều di tích khác của Hà Nội đang bị biến dạng bởi tu bổ không đúng cách. “Di tích nào tu bổ tốt nhất cũng chỉ giữ được 70% hồn cốt cũ” – PGS Trần Lâm Biền khẳng định.

Chỉ những người yêu di tích tâm tư Một cuộc tọa đàm được đông đảo nhà khoa học lên tiếng nhưng TS Nguyễn Văn Sơn vẫn tỏ ý buồn vì chỉ thấy những người yêu di tích đến nói cho nhau nghe. Cơ quan quản lý Nhà nước không ai có mặt. Theo ông, “có nói nữa cũng chẳng có tác dụng gì”. PGS Trần Lâm Biền nhấn mạnh: “Việc tu bổ, tôn tạo di sản văn hóa chỉ hiệu quả khi những người có trách nhiệm quan tâm trên cơ sở trí tuệ. Họ phải biết di sản diễn biến thế nào trong quá khứ mới có khả năng bước tiếp vào đời sống của nó. Nếu không, sẽ lại nhận thức sai lầm về di sản thôi”.

TS Nguyễn Văn Sơn, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cổ Loa – Thành cổ Hà Nội, chua chát hơn khi đưa ra nhận định: “Về cơ bản, cứ sửa chữa di sản là sai nguyên trạng”. Trước đây, di tích được xây dựng bằng vôi bằng mật, còn hiện nay, di tích được tu bổ 100% bằng xi măng, sau 2-3 năm là rạn hết.

Rồng bò ngược, rồng ôm tường!

Ô Quan Chưởng chưa hết làm người ta ngỡ ngàng thì việc nhập hai di tích quốc gia là tượng đài vua Lê Thái Tổ và đình Nam Hương ngay giữa trung tâm thủ đô làm một khiến nhiều người sửng sốt.

Hai di tích này có chung một địa điểm nhưng được ngăn cách nhau bằng một bức bình phong. Sau đợt tu bổ vừa qua, bức bình phong có hơn 100 năm đã được phá thông và không biết vô tình hay cố ý, các nhà quản lý di tích đã gộp hai di tích này lại gây bàng hoàng cho các nhà văn hóa.

Chưa hết, trong quá trình trùng tu, rất nhiều kiến trúc mới đã được đơn vị trùng tu đưa vào đình Nam Hương như rồng bò ngược cầu thang dẫn lên đình hay rồng ôm góc tường.

Trước sự “sáng tạo” này, một chuyên gia về trùng tu di tích phải nói rằng mấy chục năm làm trùng tu di tích, chưa bao giờ thấy rồng bò ngược còn rồng ôm góc tường thì lại càng không.

Sự “sáng tạo” không chỉ có trong kiến trúc đình Nam Hương mà còn ở nhiều ngôi đình, đền nổi tiếng khác của Hà Nội, trong đó có đền Voi Phục, một trong “tứ trấn Thăng Long” thờ Linh Lang Đại Vương, tương truyền được xây dựng từ thời vua Lý Thánh Tông (1054-1072).

Đền Voi Phục nay đã biến dạng vì người ta đã sao chép y nguyên cổng chùa Láng đặt vào làm thành cổng đền. Ai cũng biết đền, đình, chùa có kiến trúc khác nhau, có văn hóa khác nhau, vậy mà các nhà trùng tu cứ vô tư lắp ghép.

Theov.tonghopbao.com

Trùng tu di tích tuyệt vời

Từ cụ cao tuổi lên đời ca ve

Tiền vào lắm lỗ nhiều khe

Cho nên nó mới bét nhè cổ kim

Nào là bản sắc giữ gìn

Nào là sáng suốt niềm tin chói lòa

Làm ăn be bét thế a ?

(Nguồn: website Trần Nhương )