Dân chủ và Dân tộc  

Bài

Kính thưa đồng chí Trương Tấn Sang, Uỷ viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trung ương kính mến!

Thưa các đồng chí đại diện cho 3 cơ quan chủ trì buổi hội thảo ngày hôm nay!

Thưa các quý vị đại biểu!

Tôi rất vui mừng được tham dự hội thảo lần này. Xin cảm ơn các đồng chí trong Ban Thường trực Mặt trận đã tạo điều kiện cho tôi được tham dự. Tôi cũng rất hoan nghênh sáng kiến của Ban Thường trực UBTW MTTQ Việt Nam đã phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương, Học viện Chính trị Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh để tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề: Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam - Những chặng đường vẻ vang.

Theo tôi được biết thì đã có rất nhiều công trình nghiên cứu công phu và đã có rất nhiều bài tham luận khá toàn diện và sâu sắc về những chặng đường lịch sử vẻ vang của Mặt trận, về những bài học rất phong phú của Mặt trận trong hoạt động thực tiễn trong 80 năm qua và cũng có rất nhiều những đề xuất rất sắc sảo nhằm góp phần không ngừng củng cố và nâng cao vai trò của Mặt trận trong giai đoạn mới, theo đường lối lãnh đạo của Đảng ngày càng đổi mới toàn diện và sâu sắc. Để bớt trùng lắp, tôi không đi sâu vào những chặng đường lịch sử vẻ vang, những bài học sâu sắc từ hoạt động thực tiễn của Mặt trận trong 80 năm qua. Về phần này, tôi chỉ muốn có 1 ý kiến, đó là điểm chúng ta cần đề phòng bệnh thành tích, chủ quan, bằng lòng với lịch sử vẻ vang vì lịch sử đã sang trang, đòi hỏi chúng ta phải đổi mới tư duy, phải có nhận thức mới phù hợp với giai đoạn mới để vươn lên, vượt lên chính mình thì mới đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ mới. Bác Hồ thường nhắc chúng ta: “Thắng thì không kiêu” mà chúng ta là hay: thắng thì hay kiêu, bại thì hay nản. Bác thường nhắc chúng ta như vậy.

Tôi chỉ gửi gắm có một ý kiến như vậy thôi. Tôi dành chủ yếu thời gian để tham luận về tính dân tộc, tính dân chủ của Mặt trận.

Về tổ chức của Mặt trận hiện nay, có ý kiến cho rằng Mặt trận Dân tộc Thống nhất nước ta có 2 tính chất cơ bản là tính dân tộc và tính dân chủ. Song nhìn chung, tính dân tộc vẫn xuyên suốt, nổi trội và trở thành một đặc trưng cơ bản của Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam. Đây là một ý kiến cần được xem xét, nghiên cứu nghiêm túc, vì theo tôi, nó có ý nghĩa sâu sắc cả về lý luận, cả về thực tiễn rất quan trọng.

Để làm rõ vấn đề này, chúng ta hãy trả lời câu hỏi sau: Cách mạng tháng Tám năm 1945 là cuộc cách mạng gì? Chúng ta ai cũng có thể trả lời dễ dàng rằng Cách mạng tháng Tám năm 1945 là cuộc Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân. Và đương nhiên là Mặt trận chúng ta phải có cả 2 tính chất đó là vừa dân tộc, vừa dân chủ. Cái này có thể nói dài, nhưng tôi chỉ xin nói ngắn gọn lại như vậy. Và cũng phải chăng Đảng ta cũng có 2 tính chất đó: vừa dân tộc, vừa dân chủ, Nhà nước ta cũng có 2 tính chất đó: vừa dân tộc, vừa dân chủ. Cho nên 2 tính chất đó không phải chỉ riêng của Mặt trận vì đường lối của Đảng là dân tộc dân chủ, cho nên Mặt trận và các đoàn thể ta đi theo Đảng đều có tính chất dân tộc và dân chủ. Sau này, Nhà nước ta được thành lập cũng phải mang tính chất dân tộc và dân chủ.

Khi chuyển lên cách mạng XHCN thì vẫn có cả 2 tính chất dân tộc và dân chủ. Xin các quý vị lưu ý là tính dân tộc có ở cả 2 giai đoạn: giai đoạn Cách mạng dân tộc dân chủ và Cách mạng XHCN thì cái tính dân tộc ở cả 2 giai đoạn đều có truyền thống, nổi trội hơn tính dân chủ. Tính dân chủ ở Việt Nam còn rất mới mẻ, vì dân tộc ta sống trong đêm dài phong kiến, nô lệ quá lâu so với nhiều nước ở phương Tây, tức là nghìn năm Bắc thuộc và gần 100 năm Tây thuộc.

Khi chuyển lên Cách mạng XHCN, có ý kiến cho rằng ta có hơi vội quá chăng? Tức là ta chuyển lên CNXH có hơi vội vì cách mạng dân tộc dân chủ của ta chưa hoàn thành cơ bản. Ta mới làm được cách mạng dân tộc, còn cách mạng dân chủ thì mới bắt đầu, chưa hoàn thành cách mạng dân chủ như các nước dân chủ tiên tiến trên thế giới. Như vậy cũng có nghĩa rằng, cách mạng XHCN có tính chất dân chủ rất sâu sắc, rất xuyên suốt, trong khi đó tính dân tộc vẫn không ngừng cần được bồi dưỡng, giữ vững và nâng cao. Như vậy, cách mạng XHCN chính là cách mạng dân chủ dưới sự lãnh đạo của Đảng. Điều đó cũng có nghĩa là tính dân chủ của Mặt trận, của cả Đảng và của cả Nhà nước trong giai đoạn mới lại là tính xuyên suốt và cần được làm cho nổi trội nhưng không được hạ thấp tính dân tộc.

Tính dân chủ của Mặt trận, của Đảng, của Nhà nước, của xã hội ta là tính cần được làm cho nổi trội và xuyên suốt, song lại là khâu yếu và là khâu chưa có truyền thống của Mặt trận, của Đảng, của Nhà nước và của xã hội chúng ta.

Tính dân tộc của Mặt trận là mạnh, là nổi trội, là xuyên suốt, là có truyền thống nhưng tất nhiên chúng ta cũng không được chủ quan. Tính dân chủ của Mặt trận còn yếu, chưa nổi trội, chưa thật xuyên suốt, chưa có truyền thống, điều đó có nghĩa rằng trong giai đoạn cách mạng XHCN, chúng ta cần làm sao cho tính dân chủ trở thành nổi trội, xuyên suốt, dần trở thành chủ đạo và truyền thống như tính dân tộc. Làm được như vậy thì thành quả của cách mạng, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội sẽ được giữ vững. Từ đó tôi đề nghị với Mặt trận cần phải đi sâu khắc phục khâu yếu, khâu cần nổi trội, khâu cần làm trở thành truyền thống. Đó là khâu dân chủ, nâng tính dân chủ cũng như tính dân tộc của Mặt trận lên một tầm cao mới.

Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân chính là cách mạng giành độc lập cho dân tộc, giành dân chủ cho nhân dân. Cách mạng XHCN chính là cách mạng dân chủ xã hội chủ nghĩa, dân chủ thực sự cho dân. Ta có thêm cái đuôi XHCN ý muốn nói là dân chủ thật sự chứ không phải dân chủ giả hiệu. Bây giờ trên rất nhiều vấn đề thường có cái đuôi XHCN là ý nói thế chứ không phải nọ kia gì đâu, mà ý là nói thế, mà cái này là đúng với tinh thần của Mác, vì cái XHCN mà chúng ta xây dựng là cái xã hội phải tốt đẹp hơn những xã hội ở các nước TBCN phát triển nhất mà bây giờ nhiều nước ca ngợi, vì ngay ở những nước đó bây giờ cũng còn rất nhiều khuyết tật. Thì ta có cái đuôi XHCN là với ý nghĩa như vậy. Nói thì rườm rà, chỗ nào cũng phải có cái đuôi như vậy nhưng mà chỉ là ý như thế thôi.

Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân chính là cách mạng giành độc lập cho dân tộc, giành dân chủ cho nhân dân. Cách mạng XHCN chính là cách mạng dân chủ XHCN, dân chủ thật sự cho dân, dân làm chủ. Quân chủ là vua làm chủ, dân chủ là dân làm chủ. Tính dân chủ càng được tiến bộ thì tính dân tộc càng được nâng cao. Hai tính này theo tôi là, mỗi giai đoạn nó có cái khác nhau, nhưng ở giai đoạn phát triển XHCN thì nó nâng cả tính dân tộc và tính dân chủ lên.

Dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực, song dân chủ là mục tiêu nền tảng. Xin các vị hết sức lưu ý, dân chủ không phải là mục tiêu ngang hàng như mục tiêu công bằng, văn minh; dân chủ là mục tiêu nền tảng, là nền dân chủ cộng hoà, là quốc hiệu của Việt Nam. Chính những mục tiêu khác không đưa vào quốc hiệu, cơ mà mục tiêu dân chủ thì lại đưa vào quốc hiệu. Kính xin các quý vị hết sức lưu ý như thế này, chỉ có mục tiêu dân chủ mới đưa vào quốc hiệu, tức là ta từ quân chủ mà chuyển sang dân chủ thì đây là nền tảng của xã hội. Cho nên cái dân chủ ở đây là mục tiêu nhưng là mục tiêu nền tảng, các mục tiêu khác phải trên cơ sở mục tiêu này mà phát triển.

Chúng ta bao nhiêu năm mới đưa được chữ dân chủ vào văn kiện. Còn dự thảo Văn kiện bây giờ đảo lại chữ dân chủ lên trên chữ công bằng, cơ mà tôi lại thấy bỏ mất chữ xã hội, vì như thế là coi cái dân chủ cũng như cái mục tiêu công bằng, văn minh. Thưa với các quý vị, dưới chế độ quân chủ vẫn có công bằng, văn minh, nhưng công bằng, văn minh trên cái nền quân chủ, còn công bằng, văn minh trên nền dân chủ thì nó lại khác. Cho nên chính là cái nền dân chủ. Xã hội dân chủ là nền dân chủ, nó khác vơí nền quân chủ.

Năm 1945 tôi còn nhỏ, nhưng tôi nhớ là tôi hát khản cả cổ “trên nền dân chủ cộng hoà” ở trong bài hát “Diệt phát xít” ấy. Bây giờ nhiều anh em chưa sâu sắc lắm về thế nào là nền dân chủ cộng hoà. Đây là quốc hiệu các vị ạ. Mà ở các nước phương Tây như quý vị thấy là họ chỉ nêu chữ cộng hoà thôi, họ không nêu chữ dân chủ. Còn ta thì có chữ dân chủ hoặc là nhân dân. Ví dụ như Trung Quốc này, Triều Tiên này, Lào này vv... Ở các nước phương Tây họ đã có cái này cả một quá trình lịch sử hơn 2000 năm phát triển chữ dân chủ và cộng hoà. Nói cái này ra thì nó dài lắm, chứ nó không đơn giản.

Dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực. Song dân chủ là mục tiêu nền tảng. Nền dân chủ cộng hoà là quốc hiệu của Việt Nam. Công bằng văn minh phải trên nền tảng dân chủ cộng hoà; tự do, hạnh phúc phải trên nền dân chủ cộng hoà. Không có dân chủ thì không có công bằng, văn minh, không có tự do, hạnh phúc thật sự đối với con người. Ở đây tôi muốn nói là tự do, hạnh phúc thật sự đối với con người. Từ đó tôi đề nghị với 3 cơ quan chủ thể của tổ chức hội thảo hôm nay góp ý với Trung ương về phương châm công tác dân vận của Đảng.

Cách đây 4 năm, trong bài viết “Dân làm chủ”, “Đảng lãnh đạo” tôi đã đề cập đến vấn đề này. Trong phương châm công tác dân vận hiện nay của Đảng, tôi đề nghị thêm 2 chữ về một nội dung. Có thể nói một số ý, nhưng ở hội trường hôm nay tôi chỉ nói 2 chữ về một nội dung thôi , đó là hai chữ “dân quyết”.

Đồng chí Phạm Thế Duyệt, đương kim Chủ tịch UBTW MTTQ Việt Nam hồi đó cũng tán thành ý kiến đề xuất của tôi. Tôi nhớ đồng chí Duyệt đã phát biểu công khai trong một phiên họp toàn thể của Quốc hội ở Hội trường: Dân là chủ thì dân phải quyết, tất nhiên không phải là cái gì dân cũng quyết mà phải quyết theo pháp luật. Cái gì dân quyết trực tiếp như bầu cử HĐND các cấp, bầu cử đại biểu Quốc hội, rồi giám sát và bãi miễn các vị đại biểu đó nếu không hoàn thành nhiệm vụ đại diện cho mình; hoặc là dân phúc quyết Hiến pháp và những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia. Dân làm chủ trực tiếp thường là những cái đó, những vấn đề lớn của quốc gia. Còn lại là dân làm chủ gián tiếp thông qua cơ quan đại diện và thông qua cơ quan Nhà nước mà do cơ quan đại diện cử ra. Cho nên, dân phải làm chủ cái đó. Cái gì dân quyết thông qua cơ quan đại diện, cái gì dân quyết trực tiếp là theo pháp luật quy định. Nhưng về bản chất là dân quyết chứ không phải vua quyết, không phải là Đảng quyết.

Đảng quyết là quyết theo chức năng của cơ quan lãnh đạo, còn dân quyết là quyết theo chức năng của người làm chủ, Nhà nước quyết là Nhà nước quyết theo chức năng của người quản lý. Ba chủ thể đó đều có quyền quyết, nhưng quyết theo chức năng của mình, không ai quyết thay ai. Nếu ai đã quyết thay người khác thì người khác trở thành bù nhìn, hữu danh vô thực. Cho nên dân làm chủ thì dân quyết, mà quyết mấy cái đó, quyết bầu ra người đại biểu và có quyền bãi miễn người đại biểu đó nếu người đại biểu đó không xứng đáng, rồi phúc quyết Hiến pháp là giao quyền của dân cho nhà nước, đây là khế ước của dân, giao quyền của dân cho 3 cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Dân quyết cả 2 cái tối thiểu như thế và những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia. Nếu các vị theo dõi thì thấy là thí dụ như ở Anh, Thủ tướng đưa ra để dân phúc quyết xem là nhân dân Anh dùng đồng bảng Anh hay dùng đồng euro ở Anh. Nếu các vị ở đây theo dõi thì thấy là dân Anh họ không chịu dùng đồng euro mà vẫn dùng đồng bảng Anh. Như thế là dân phúc quyết. Tổng thống Pháp thì đưa ra trưng cầu dân ý xem là dân có tán thành dự thảo Hiến pháp liên minh châu Âu không thì dân Pháp họ không tán thành, chính phủ Pháp phải chấp hành. Cho nên dân quyết đây là phúc quyết Hiến pháp và phúc quyết những việc có quan hệ đến vận mệnh quốc gia, những cái đó phải là dân quyết chứ bây giờ không còn nhà vua nên không còn vua quyết mà cũng nói thật là không thể Đảng quyết cái đó. Nếu Đảng quyết cái đó thì Đảng trở thành ông vua mới, ông vua tập thể, thì không phải là dân chủ nữa mà là Đảng chủ. Có lẽ đây tôi nói hơi mạnh tí đấy, nhưng bản chất nó là thế phải không? Đồng chí nào tranh luận với tôi trên báo tôi sẽ tranh luận?

Ta cứ hỏi bà xã của chúng ta ở nhà xem là bà ấy làm chủ thì bà ấy quyết hay là ông quyết. Đại bộ phận các ông là nhường quyền quyết cho bà ấy để khỏi cãi nhau, hai người mà cùng quyết là cãi nhau. Đấy là nói chuyện gia đình, gia đình phân công là bà ấy quyết hay là ông quyết. Còn đây là thể chế chính trị, mà không phải chỉ riêng ở Việt Nam mà trên toàn thế giới là Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, dân làm chủ. Người ta có thể không nói như thế nhưng mà người ta vẫn làm như thế. Và cũng phải nói là có nhiều cái người ta làm tốt hơn mình, mình phải nghiên cứu học tập vì người ta có truyền thống rồi. Đây không phải là chuyện gia đình, nhưng Đảng là quyết theo vai trò lãnh đạo, theo chức năng của người lãnh đạo. Ở trong bài “Dân làm chủ”, “Đảng lãnh đạo” tôi nói là: đây là ba cái mặt phẳng : Đảng 1 mặt phẳng , Nhà nước 1 mặt phẳng , dân 1 mặt phẳng ; giống như 3 cái kim của cái đồng hồ: kim giờ, kim phút, kim giây. 3 cái kim ấy phải chỉ ở trên 3 cái mặt phẳng khác nhau nhưng song song với nhau, nếu 3 cái mặt phẳng ấy cắt nhau thì 3 cái kim ấy cũng lại cắt nhau thôi. 3 cái mặt phẳng khác nhau mà song song thì sẽ không có lẫn lộn, không có ai quyết thay ai cả.

Quyền lực Nhà nước là của dân, là thống nhất ở nơi dân. Khi tôi sang làm Chủ tịch Quốc hội, tôi chất vấn ngay một số vị là thống nhất ở đâu? Thế nhưng các vị nhà ta còn nhận thức khác nhau lắm. Người thì bảo rằng thống nhất ở Đảng, người thì bảo thống nhất ở Quốc hội, người thì bảo thống nhất ở dân (đây là nói quyền lực Nhà nước đấy). Theo tôi, quyền lực Nhà nước là của dân, là thống nhất ở nơi dân chứ không phải thống nhất ở Quốc hội, cũng không phải là thống nhất ở Đảng, (nhưng mà thống nhất dươí sự lãnh đạo của Đảng thể hiện ở Hiến Pháp và pháp luật, chứ không phải thể hiện ở con ngươì cụ thể), Nhà nước quản lý, dân làm chủ là 3 chủ thể có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn riêng, cụ thể riêng, không ai làm thay ai, không ai quyết thay ai. Nếu Đảng làm thay, quyết thay thì Nhà nước và dân sẽ trở thành hình thức, hữu danh vô thực. Làm sao để cả Đảng, Nhà nước và dân đều mạnh lên, đấy là quan điểm của tôi là như thế.

Trong dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội lần thứ XI của Đảng cũng có đề cập đến vấn đề bao biện làm thay, buông lỏng lãnh đạo. Vấn đề này cũng cần phải được khắc phục triệt để. Khi chúng ta nói bao biện làm thay thì thấy nó nhẹ nhàng, nó đã trở thành thói quen và thậm chí có người nói rằng nó là chai lì, nó trở thành đương nhiên, nó lại trở thành chân lý. Nhưng khi hỏi rằng bao biện và làm thay là đúng hay sai so với Hiến pháp, so với Pháp luật, so với Cương lĩnh, so với Điều lệ thì nó lại là vấn đề lớn rồi . Bởi vậy, bây giờ ta nói bao biện làm thay thì nó quen là lâu nay làm thế nên ta làm thế. Nhưng mà nếu ta hỏi víệc làm thay đó so với Hiến pháp thì nó đúng hay sai, so với Pháp luật thì nó đúng hay sai, so với Cương lĩnh thì nó đúng hay sai, so với Điều lệ thì nó đúng hay sai. Cái này ai cũng thuộc lòng Hiến pháp, pháp luật, ai cũng thuộc lòng Cương lĩnh, Điều lệ nhưng mà ta vẫn bao biện làm thay, ta vẫn buông lỏng lãnh đạo. Có phải vậy không?

Thế thì phải hỏi tại sao lại như vậy? Muốn khắc phục cái này theo tôi cần phải có nhiều biện pháp, vì lâu nay Đảng bao biện làm thay quen rồi , bao biện làm thay hoặc là buông lỏng lãnh đạo . Cái này rất nhiều người góp ý kiến và từ lâu rồi.

Muốn khắc phục cái này cần phải có Luật về Đảng để cán bộ, đảng viên của Đảng phải làm theo luật quy định, để nhân dân có cơ sở giám sát, xây dựng Đảng. Các tổ chức chính trị - xã hội đều có luật, riêng Đảng là tổ chức chính trị lớn nhất và duy nhất lại chưa có luật.

Đảng ta ngày nay là Đảng cầm quyền, song Đảng vẫn hoạt động không có luật như khi Đảng chưa cầm quyền. Trên thế giới chắc không có Đảng nào như thế cả. Như thế là dân mất dân chủ, dân không giám sát được Đảng, Nhà nước không kiểm soát được việc làm theo chức năng lãnh đạo của cán bộ, đảng viên và tổ chức của Đảng. Đây chính là điểm khác, điểm mới trong giai đoạn mới. Giai đoạn Đảng cầm quyền phải khác với giai đoạn Đảng còn đang đấu tranh hợp pháp và bất hợp pháp để giành chính quyền về tay nhân dân, vì khi đó chính quyền thực dân, phong kiến không cho phép Đảng ta hoạt động hợp pháp, đặt Đảng cộng sản ra ngoài vòng pháp luật. Ngày nay, Đảng đã là Đảng cầm quyền hợp hiến (trong Hiến pháp điều 4 đã ghi), Đảng cần có luật về Đảng để tránh bao biện, làm thay và cũng là để tránh buông lỏng lãnh đạo, để dân có cơ sở giám sát, xây dựng Đảng, để Nhà nước có cơ sở kiểm soát các tổ chức và đảng viên, cán bộ của Đảng làm theo Hiến pháp và Pháp luật.

Để khắc phục tình trạng buông lỏng lãnh đạo, cần nghiên cứu lại phương thức cầm quyền và phương thức lãnh đạo của Đảng. Nếu người đứng đầu của Đảng ứng cử chức danh đứng đầu Nhà nước ở các cấp thì làm sao lại có hiện tượng buông lỏng lãnh đạo được.

Ở ta hiện nay vẫn còn tách biệt người đứng đầu Đảng với người đứng đầu Nhà nước nên không ít trường hợp nảy sinh mâu thuẫn giữa đồng chí Bí thư với đồng chí Chủ tịch. Nơi nào đồng chí Bí thư yếu thì hình như là buông lỏng sự lãnh đạo của Đảng. Có phải như vậy không? Vì đồng chí Chủ tịch cũng là Phó Bí thư cơ mà, cũng là người trong cấp uỷ cơ mà. Tại sao chỉ nói đồng chí Bí thư mới là Đảng, còn đồng chí Chủ tịch không phải là Đảng. Đây là quan hệ giữa 2 cá nhân với nhau chứ không phải quan hệ giữa Đảng và Nhà nước. Theo chúng tôi, cái này cần phân biệt cho rõ. Đây không phải mâu thuẫn giữa Đảng và Nhà nước, đây là mâu thuẫn giữa 2 cá nhân mà do cơ chế của chúng ta tạo ra , chứ không thể nói là mâu thuẫn giữa Đảng với Nhà nước, hoặc nói Nhà nước coi thường Đảng. Không phải như vậy . Tôi đã làm việc ở cơ sở nên tôi thấy không phải là cái này. Ngược lại, nơi nào đông chí Bí thư cấp uỷ mạnh mà đồng chí Chủ tịch yếu, thì lại có hiện tượng bao biện làm thay của đồng chí Bí thư cấp uỷ, thậm chí ta lại thấy là đồng chí Bí thư rất hăng hái, năng nổ và có thành tích ấy laị bị lên án, lại bị kỷ luật. Cái này là do cơ chế hoặc là thể chế cầm quyền, hoặc là phương thức cầm quyền và phương thức lãnh đạo đẻ ra cần phải được khắc phục.

Như vậy, bao biện làm thay cũng như buông lỏng lãnh đạo là do phương thức cầm quyền, phương thức lãnh đạo của Đảng có vấn đề về quan hệ giữa Đảng và Nhà nước. Trên thế giới hình như cũng không có nước nào tách riêng như chúng ta ngày nay. Các đồng chí đều nhớ là thời Bác Hồ thống nhất giữa người đứng đầu Đảng với người đứng đầu nhà nước, Bác Hồ là Chủ tịch Đảng và Chủ tịch nước. Và các nước trên thế giới phổ biến cũng làm như vậy.

Bây giờ, tôi báo cáo với quý vị là riêng Việt Nam là độc đáo nhất, là đồng chí Tổng Bí thư, đồng chí Bí thư cấp uỷ không đảm nhiệm chức vụ gì của Nhà nước nhưng mà quyền lực lại rất lớn. Và tôi đã phát biểu trực tiếp với đồng chí Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, kể cả đồng chí Trương Tấn Sang và rất nhiều đồng chí Bí thư cấp uỷ là Tổng Bí thư, Bí thư cấp uỷ quyền lực chính trị rất lớn nhưng không chịu trách nhiệm gì trước pháp luật, đó là điều tối kỵ. Quyền lực không đi với trách nhiệm là điều tối kỵ, có phải vậy không các qúy vị?

Tôi đề nghị với cả 3 cơ quan chủ thể hội thảo ngày hôm nay kiến nghị với Trung ương xem xét vấn đề ngay, sớm đưa việc làm này trở thành chính thức, nhất là ở cấp Trung ương trong dịp Đại hội lần thứ XI của Đảng. Vừa rồi, ta có làm thí điểm ở cơ sở, Bộ Chính trị đã có chỉ đạo thí điểm ở cơ sở nhưng mà tôi đã phát biểu, thật ra Bác Hồ đã làm ngay từ những ngày đầu lập nước rồi . Tất cả các nước bây giờ người ta làm như vậy, chỉ có VN chúng ta là chưa làm thôi.

Trong bài viết sửa đổi Hiến pháp sắp tới, tôi đã viết cái này cách đây mấy tháng và có đăng trên Website Tuần ViêtNam net, tôi cũng đã đề cập các ý về vấn đề này. Người đứng đầu Đảng, Tổng Bí thư hay Chủ tịch Đảng sẽ được dân lựa chọn làm người đứng đầu Nhà nước, là Chủ tịch nước, ở các nước thì họ là Tổng thống hoặc Thủ tướng. Như vậy sẽ không còn bao biện làm thay cũng như buông lỏng lãnh đạo nữa. Tôi xin mở ngoặc nói thêm rằng hiện nay, Tổng Bí thư của chúng ta là Bí thư Quân uỷ Trung ương, là người thống lĩnh lực lượng vũ trang. Trong khi đó, Hiến pháp lại ghi Chủ tịch nước thống lĩnh lực lượng vũ trang. Như vậy là sự phân công trong Đảng và trong Nhà nước có sự chưa ăn khớp. Nếu nói theo pháp luật là chúng ta vi phạm Hiến pháp, vi hiến. Có đồng chí nào cãi tôi ở trên báo thì tôi sẵn sàng tranh luận. Tức là ta làm sai Hiến pháp, là vi hiến rồi. Chỉ khi Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước thì chúng ta sẽ khắc phục được hiện tượng chưa ăn khớp đó, sự vi hiến đó. Vi hiến mà chúng ta coi là thói quen, coi là chân lý thì cực kỳ nguy hiểm, đến lúc nào đó ta không sửa kịp được các đồng chí ạ. Tôi cũng xin mạnh dạn nói như vậy. Đó cũng là vấn đề về quyền dân chủ của dân. Và Mặt trận chúng ta phải có tiếng nói tới nơi, tới chốn để Tổng Bí thư, Bí thư cấp uỷ các cấp, người có quyền lực chính trị lớn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật thì đồng thời đứng đầu cơ quan Nhà nước. Nếu không kiêm chức như vậy, nói chữ kiêm chức cũng không đúng, mà nói chữ nhất thể hoá cũng chưa phải đúng lắm, thực ra là phải ứng cử để được dân lựa chọn. Nếu không làm được như vậy thì Tổng Bí thư và Bí thư cấp uỷ các cấp, người có quyền lực chính trị lớn, có thể lớn nhất, lại không chịu trách nhiệm gì trước pháp luật. Quyền lực mà không gắn liền với trách nhiệm là điều tối kỵ vì nó không được kiểm soát, thì chẳng khác gì nhà vua, nhà vua thì không ai được kiểm soát.

Đây cũng là vấn đề mới khi Đảng cầm quyền. Vì lịch sử sang trang, khi Đảng cầm quyền thì đây là vấn đề mới. Nếu ta cứ làm như khi Đảng chưa cầm quyền lại là không đúng và là nguy hiểm chứ không phải không đúng. Cho nên tôi ở phần mở đầu tôi có nó là đừng chủ quan, đừng tự kiêu, đừng cứ nói là lịch sử vẻ vang như vậy thì ta cứ thế mà làm. Bây giờ lịch sử sang trang rồi, tình hình mới, nhiệm vụ mới, rồi tổ chức và phương thức cầm quyền, phương thức lãnh đạo cũng phải đổi mới.

Vì sao nói về Mặt trận mà tôi lại nói nhiều về Đảng ở đây? Vì lẽ đơn giản rằng, nói đến Mặt trận là nói đến dân vận, là nói đến đại đoàn kết, mà dân vận, đại đoàn kết là phải từ mục tiêu lý tưởng của Đảng, của dân tộc, là độc lập, tự do, hạnh phúc trên nền tảng dân chủ cộng hoà, nay là cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Tức là chỉ có trên nền tảng dân chủ , chỉ có trên nền tảng đường lối chính sách đúng đắn của Đảng và năng lực lãnh đạo ngang tầm của Đảng thì Mặt trận mới làm tốt được cái chức năng dân vận, mới làm tốt được cái chức năng đại đoàn kết toàn dân tộc. Nếu đường lối của Đảng không đáp ứng, năng lực lãnh đạo của Đảng không đáp ứng thì Mặt trận không tài nào làm tốt được chức năng dân vận, không tài nào làm tốt được chức năng đại đoàn kết toàn dân tộc. Chính vì vậy mà tôi nói nhiều về Đảng, vì không thể tách Đảng ra khỏi Mặt trận, không thể tách Đảng ra khỏi Nhà nước trong điều kiện Đảng cầm quyền. Không trên nền tảng dân chủ thì Mặt trận sẽ không làm được những chức năng đó. Mà nền tảng dân chủ phải từ đường lối, chính sách của Đảng. Cho nên, nói về Mặt trận, không thể tách rời với Đảng và Nhà nước được. Đấy là lý do góp ý với Mặt trận, về cái tính dân chủ của Mặt trận, nhưng mà buộc phải nói đến Đảng và Nhà nước. Cái chính là tôi muốn tham luận về tính dân tộc và tính dân chủ của Mặt trận, mà tính dân chủ của Mặt trận không thể tách được tính dân chủ trong Đảng và trong nhà nước.

Một vấn đề nữa rất quan trọng là Đảng phải tự xác định vị trí của mình trong Mặt trận như thế nào? Tôi suy nghĩ về vấn đề này. Đảng vừa là thành viên của Mặt trận, vừa là lực lượng chính trị lãnh đạo Mặt trận. Thế thì vai trò lãnh đạo của Đảng có phải là đương nhiên không các quý vị?

Bây giờ ta nói hình như là đương nhiên. Mà như thế là nguy hiểm. Tôi xin trích lời của Bác Hồ thế này (tôi nói cái này cũng hơi mạnh, và phải dựa vào linh hồn Bác Hồ chứ không tôi nói cũng sợ đấy): “Đảng không thể đòi hỏi Mặt trận thừa nhận quyền lãnh đạo của mình, mà phải tỏ ra là bộ phận trung thành nhất, hoạt động nhất và chân thực nhất. Chỉ trong đấu tranh và công tác hàng ngày, khi quần chúng rộng rãi thừa nhận chính sách đúng đắn và năng lực lãnh đạo của Đảng thì Đảng mới giành được địa vị lãnh đạo”. Đây là Đảng giành địa vị lãnh đạo chứ không phải là Đảng bắt người ta thừa nhận vị trí lãnh đạo.

Tôi xin đặt vấn đề với các quý vị có mặt ngày hôm may là hình như khi ta nói đến Đảng là đương nhiên Đảng lãnh đạo, có phải vậy không? Mà đây thì lại chính là nền tảng của dân chủ. Ta nói dân chủ trên đầu lưỡi, ta nói dân chủ từ tai người này đến tai người khác nhưng cái dân chủ ấy không phải là máu thịt của chúng ta thì làm sao mà làm được. Dân chủ phải là máu thịt của chúng ta chứ. Bác Hồ nói là từ máu thịt của mình. Bác Hồ là nhà minh triết, là nói ra chân lý mà không cần phải chứng minh. Còn bây giờ những nhà lý luận của chúng ta thì chứng minh dài quá, mà nói dài quá thì lại hóa ra là rất khó hiểu. Bác Hồ nói như thế. (Tôi cũng trích ra từ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb Sự Thật năm 1983, tr.115).

Tư tưởng đó của Bác Hồ là tư tưởng dân là gốc, dân là chủ. Đảng không thể đòi hỏi Mặt trận, đòi hỏi dân phải thừa nhận quyền lãnh đạo của mình mà phải qua hoạt động thực tiễn, phải được Mặt trận và nhân dân suy tôn, lựa chọn. Lựa chọn đây là lựa chọn Cương lĩnh và người đứng đầu đất nước, thông qua tổng tuyển cử. Chứ bây giờ, dân suy tôn và lựa chọn bằng cách nào. Dân suy tôn và lựa chọn Cương lĩnh phát triển của Đảng, lựa chọn người đứng đầu Đảng trở thành người đứng đầu đất nước. Bây giờ, Cương lĩnh của Đảng chưa được dân lựa chọn, chưa được dân bỏ phiếu, người đứng đầu Đảng chưa sang ứng cử chức danh người đứng đầu đất nước. Cho nên dân chưa được chọn người đứng đầu đất nước, có phải vậy không quý vị?

Thực sự là dân chưa được chọn Cương lĩnh, chưa được chọn người đứng đầu đất nước. Thế thì làm sao mà dân chủ. Vậy tức là Đảng tự phong cho mình quyền lãnh đạo ấy thường niên, như thế chẳng khác gì nhà vua cha truyền con nối. Từ một nhà vua cá nhân cho tới trở thành một nhà vua tập thể. Như thế là cực kỳ nguy hiểm. Chúng ta hiểu như thế, làm như thế là cực kỳ nguy hiểm. Đây là điểm rất khác so với khi Đảng chưa cầm quyền.

Nếu Đảng ta nhận thức đúng vấn đề như thế, Mặt trận chúng ta cũng nhận thức đúng vấn đề như thế, Nhà nước chúng ta cũng nhận thức đúng vấn đề như thế thì đấy cũng chính là vấn đề dân chủ trong điều kiện mới, trong điều kiện Đảng cầm quyền, mà đặc biệt trong điều kiện một Đảng cầm quyền. Mặt trận chúng ta chỉ có thể làm tốt chức năng dân vận, chức năng đại đoàn kết toàn dân tộc khi mà Đảng, Nhà nước và cả Mặt trận có quan điểm đúng đắn như Bác Hồ đã chỉ rõ. Nếu Đảng coi mình đương nhiên là lực lượng lãnh đạo thì Đảng sẽ trở thành ông vua mới, ông vua tập thể. Như vậy là Đảng chủ chứ không phải dân chủ.

Tính dân chủ phải là sợi chỉ đỏ xuyên suốt và nổi trội trong cách mạng XHCN mà chúng ta, cả Đảng, Nhà nước, Mặt trận và cả xã hội ta còn yếu, chưa quen, chưa có truyền thống nên chúng ta vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Chúng ta phê phán, phân tích để vừa làm vừa rút kinh nghiệm chứ không được phủ định sạch trơn. Tính dân chủ hiện nay còn yếu hơn tính dân tộc, song nó sẽ lớn dần, nổi trội và trở thành truyền thống như tính dân tộc. Mặt trận chúng ta cũng sẽ lớn lên cùng cả 2 tính chất đó. Phải chăng Đảng, Nhà nước và cả xã hội chúng ta cũng sẽ lớn lên với cả 2 tính chất đó, cả tính dân tộc và tính dân chủ chứ không phải chỉ riêng Mặt trận.

Dân tộc và dân chủ, dân chủ và tự do là cội nguồn cảm hứng cho sự phát triển của xã hội, cho sự phát triển của mỗi con người. Dân chủ là thể chế đảm bảo tự do cho mỗi người, tự do của người này không vi phạm đến quyền tự do của người khác, tự do gắn liền với hạnh phúc. Dân chủ là thể chế để đảm bảo quyền tự do của mỗi con người. Đó là con đường đi tới hạnh phúc đích thực của loài người.

Nói đến Mặt trận là nói đến dân tộc, dân chủ, nói đến đại đoàn kết toàn dân tộc. Đại đoàn kết vẫn có đấu tranh nhưng đấu tranh để đại đoàn kết. Đấu tranh là quy luật của phát triển, song đại đoàn kết lại là lực lượng vô địch cho sự phát triển. Tôi và một số đồng chí như tôi suy nghĩ như thế này: Phải chăng Bác Hồ đề ra chủ trương: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; Thành công, thành công, đại thành công” là để cân bằng lại với đấu tranh giai cấp cực đoan, với cái chuyên chính vô sản cực đoan. Đấu tranh và tình thương, trong đó tình thương phải vượt lên trên đấu tranh. Tình thương phải vượt lên trên hận thù, vì lấy oán báo oán thì oán không bao giờ vơi. Đức Thích Ca dạy chúng ta phải từ bi, Đức Giê su dạy chúng ta phải bác ái, Đức Khổng Tử dạy chúng ta phải nhân nghĩa. Bác Hồ của chúng ta đã tiếp thu những tinh hoa trí tuệ của nhân loại, của chủ nghĩa Mác – Lê nin, của các nhà minh triết phương Đông, cho nên tư tưởng - minh triết Hồ Chí Minh đã soi sáng và có thể nói đó cũng chính là lý luận Hồ Chí Minh thì mới có phong trào cách mạng ở Việt Nam như vậy.

Thưa các quý vị!

Dân chủ là quốc hiệu, là nền tảng của xã hội xã hội chủ nghĩa, cũng là nền tảng của công tác dân vận, cũng là nền tảng của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là sức mạnh vô địch như Bác Hồ đã nói:

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết

Thành công, thành công, đại thành công”

Xin cảm ơn các quý vị./.

Nguồn Hoinhavanvietnam.vn