"Hư cấu" hay "bóp méo"?

Hồng Hải

Hư cấu là phương pháp sáng tạo của người làm nghệ thuật. Bản chất của hư cấu trong nghệ thuật là không giới hạn nhưng trong trường hợp những tác phẩm nghệ thuật như văn học, sân khấu, điện ảnh… lấy lịch sử làm đề tài thì sự hư cấu lại cần phải có giới hạn, đó là ranh giới giữa sự thực và hư cấu khi thể hiện nhân vật, sự kiện lịch sử. Tài năng của người làm nghệ thuật chính là chọn được cách ứng xử hợp lý khi hòa hợp được hai yếu tố này để tạo nên một thế giới nhân vật sống động, mới lạ.

Vấn đề trên, tưởng chừng như đã được thống nhất từ lâu trong điện ảnh nước ta nhưng mấy ngày nay bỗng trở thành đề tài được tranh luận rộng rãi, quyết liệt, không chỉ giới hạn trong bộ phận những người làm nghệ thuật mà là mối quan tâm của công chúng cả nước. Đó là khi người ta bàn về số phận bộ phim “Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng Long”. Những người làm phim này từng mong muốn nó trở thành bộ phim chào mừng sự kiện Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, nhưng sau đó đã không được Hội đồng duyệt phim quốc gia thông qua với lý do đạo diễn, bối cảnh, trang phục, đạo cụ, ngôn ngữ… trong phim không “thuần Việt”. Một số chuyên gia thậm chí còn gọi đây là bộ phim nước ngoài “nói tiếng Việt”. Bẵng đi hơn nửa năm, bộ phim tưởng đã rơi vào quên lãng thì dư luận lại tiếp tục “nổi sóng” khi nó dự kiến được đưa vào lịch phát sóng. Sau những ồn ào của dư luận và ngay cả khi “nhà Đài” đã chính thức xác nhận tạm dừng kế hoạch phát sóng, thì những ý kiến không đồng tình trong công chúng vẫn không dừng lại...

Cảnh trong phim "Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng Long". Nguồn: vnexpress.net

Lần này, các ý kiến phản đối không chỉ về chuyện trang phục, đạo cụ… không “thuần Việt” nữa mà còn mạnh mẽ hơn khi nhiều nhà sử học, phê bình điện ảnh cho rằng bộ phim đã “bóp méo lịch sử”, phỉ báng tinh thần tự tôn dân tộc. Tập trung rõ nhất là hình ảnh người anh hùng dân tộc Lê Hoàn bị xây dựng thành nhân vật ham ăn chơi, hưởng lạc, nhu nhược, yếu hèn, không nghe lời can gián của trung thần; còn hình ảnh Thái hậu Dương Vân Nga, một người được lịch sử ghi nhận là thông tuệ, sắc sảo, biết đặt quyền lợi quốc gia lên trên quyền lợi vương tộc thì lại xây dựng thành nhân vật ủy mị, ướt át.

Chính vì những hư cấu đối nghịch hoàn toàn với những nhân vật có thật trong lịch sử nên nhiều người đã kịch liệt phản đối và cho rằng, hư cấu là quyền của nhà làm phim, đạo diễn có thể “bịa” ra những nhân vật phụ, “bịa” ra những câu chuyện không có thật để làm rõ tính cách nhân vật cũng như sự hấp dẫn của bộ phim, nhưng với những nhân vật lịch sử, đặc biệt là những người anh hùng có công với nước thì không được phép “biến” người tốt thành kẻ xấu, anh hùng thành kẻ tiểu nhân.

Đạo diễn sân khấu Nguyễn Đình Nghi, một người rất thành công trong xây dựng nhiều vở kịch lịch sử nổi tiếng như "Rừng trúc", "Nguyễn Trãi ở Đông Quan" đã từng nói: “Đụng vào lịch sử, không thể khinh suất. Đề tài lịch sử đòi hỏi một sự tiếp cận có văn hóa, có suy nghĩ, có hiểu biết. Chỉ có thể tạo ra những tác phẩm sân khấu đề tài lịch sử có giá trị trên nền tảng sự hiểu biết sâu sắc không chỉ riêng về lịch sử mà cả về hiện tại”. Nhà văn người Pháp Alexandre Dumas, người viết 1.200 cuốn sách, chủ yếu là tiểu thuyết lịch sử đã quan niệm “Lịch sử là cái đinh để tôi treo những bức tranh của mình”. 

Ở nước ta, đã có rất nhiều quan điểm về hư cấu nhân vật lịch sử được đưa ra như: “Lịch sử là bức tranh, hư cấu là phiên bản”, “Lịch sử là mặt đất, hư cấu là cánh diều”… Như vậy, dù quan điểm có khác nhau về tỷ lệ, giới hạn hư cấu cho phép nhưng về tinh thần thì vẫn thống nhất là hư cấu phải trên cơ sở sự thực lịch sử. Gần đây nhất, bộ phim “Bí thư tỉnh ủy” được công chiếu trên truyền hình, được xây dựng từ một nguyên mẫu có thật nhưng không ít tình tiết là hư cấu mà công chúng vẫn đón nhận, hoan nghênh nồng nhiệt vì sự hư cấu của đạo diễn không làm thay đổi tính cách, công lao của nhân vật lịch sử. Giả sử, nếu nhân vật chính trong “Bí thư tỉnh ủy” mà “được” xây dựng thành một người lãnh đạo có trình độ thấp, cố chấp, thiếu ý thức kỷ luật, coi thường cấp trên… thì số phận bộ phim sẽ đi đến đâu?

Chính vì thế, nếu đạo cụ, trang phục, ngôn ngữ… trong phim “Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng Long” mà chưa “thuần Việt” thì có thể cắt gọt, chỉnh sửa và… tạm chấp nhận, nhưng nếu những nhân vật lịch sử như Lê Hoàn, Dương Vân Nga… bị bóp méo thì bộ phim không thể được phép lưu hành.

Nguồn: QĐND

(VnMedia) - Dù không hề vui vẻ khi phải chấp nhận tạm ngưng ra mắt “Lý Công Uẩn - Đường tới thành Thăng Long” vào ngày 30/6 như đã định, nhưng ông Trịnh Văn Sơn vẫn tin tưởng, bộ phim sẽ sớm trở lại vào một thời điểm thích hợp.

Trước áp lực của dư luận và sau những cố gắng của nhà sản xuất “Huyền sử thiên đô”, cuối cùng “Lý Công Uẩn - Đường tới thành Thăng Long” lại phải dời thời điểm lên sóng vào một dịp thích hợp khác theo lời của ông Trần Bình Minh - Tổng Giám đốc Đài Truyền hình ViệtNam.

Trước thông tin này, ông Trịnh Văn Sơn, Giám đốc Công ty truyền thông Trường Thành - đơn vị sản xuất phim tỏ ra không ngạc nhiên. "Đây là một quyết định không vui nhưng chúng tôi tôn trọng ý kiến của VTV và tiếp tục chờ đợi". Khi được hỏi, liệu phim có bị... tạm ngừng mãi mãi, ông Sơn khẳng định: "Không thể nào có chuyện đó. Tôi hiểu hiện VTV và cả khán giả đang phải chịu nhiều sức ép từ dư luận, nhưng chính vì những ý kiến đó mà khán giả đang phải xem phim ở... trên báo".

Ông Sơn cho rằng, việc khán giả mới chỉ xem trailer, đọc báo nhưng đã lên tiếng phản đối, phê phán bộ phim là không công bằng. Hội đồng duyệt phim Quốc gia là những người có chuyên môn, có vai trò và trách nhiệm, tuy có những quan điểm khác nhau, nhưng cuối cùng đã đi đến thống nhất bằng một văn bản đề nghị với VTV cho phát sóng bộ phim.

Trong khi với "Huyền sử thiên đô" (bộ phim đã bị dừng giữa chừng vì một phần liên quan đến kinh phí), vấn đề doanh thu quảng cáo có vai trò quyết định, thì với "Lý Công Uẩn - Đường tới thành Thăng Long" lại không phải là vấn đề tối thượng lúc này. Phía Trường Thành cũng đang chuẩn bị cho cả phương án xấu nhất nếu như phim không có nhiều hợp đồng quảng cáo do chưa xem phim đã bị... tẩy chay. "Ngay từ đầu, vấn đề lỗ lãi chúng tôi đã không đặt ra thì đến bây giờ, nó lỗ thế nào là điều tôi không còn quan tâm nữa. Mong muốn lớn nhất của chúng tôi lúc này là được chứng minh với công chúng", ông Sơn nói.

Trước những thông tin cho rằng bộ phim được làm bằng tiền của đối tác Trung Quốc dẫn đến bộ phim bị sai lệch với văn hóa, lịch sử của Việt Nam, ông Sơn khẳng định đây là một thông tin rất ác ý và không có cơ sở nhằm cố tình tạo thêm sự phức tạp cho bộ phim. "Đó là điều rất hoang đường, vì từ xưa đến nay, họ (Trung Quốc - PV) chỉ tìm cách để có lợi cho mình chứ làm gì có chuyện bỏ ra cả số tiền lớn để ca ngợi về người anh hùng không phải của họ", ông Sơn giải thích.

Xem ra, "Lý Công Uẩn- Đường tới thành Thăng Long" vốn đã kém duyên với khán giả Việt sẽ còn phải “đắp chiếu” lâu hơn nữa để có thời điểm thích hợp ra mắt khán giả.

Theo Vnmedia

 Các hội viên CLB Doanh Nhân họ Đỗ Việt Nam, lớp hậu sinh của cụ Đỗ Bạch Thái Bưởi chắc là đồng tình khi đọc tin này.

CẢNH BÁO MỘT SỐ DOANH NGHIỆP QUẢNG CÁO TRÊN VTV3

VÀO GIỜ PHÁT SÓNG PHIM

“LÝ CÔNG UẨN - ĐƯỜNG TỚI THÀNH THĂNG LONG”

Những năm đầu thế kỷ 20, trong dân gian lưu truyền câu “Nhất Sĩ, nhì Phương, tam Xường, tứ Bưởi”. để chỉ một số người giầu có nhất nước lúc bấy giờ. Ta lưu ý rằng Bưởi (chỉ nhà tư sản dân tộc Bạch Thái Bưởi) chỉ đứng thứ tư và không phải người duy nhất đứng thứ tư mà vị trí thứ tư còn được dành cho một số đại phú khác: tứ Định, tứ Trạch, tứ Hỏa.

Bạch Thái Bưởi

Ngày nay, những vị khác đã lui vào quyên lãng, duy có tên tuổi Bạch Thái Bưởi thì lại bừng sáng cùng với sự lớn mạnh lên của giới doanh nhân Việt Nam. Ở Quảng Ninh có một cảng biển, ở Hà Nội có một câu lạc bộ doanh nhân và ở nước ta có một giải thưởng cho doanh nhân tiêu biểu mang tên Bạch Thái Bưởi… Sở dĩ như vậy vì ông không chỉ là một doanh nhân đại thành đạt xuất thân đói khổ mà trên hết ông là một người Tự Cường Dân Tộc, Yêu Nước, Thương Nòi. Và vì thế, ông cũng được nhân dân hết sức ủng hộ ,chính tinh thần yêu nước của người Việt đã giúp doanh nghiệp của ông vượt qua những cơn khó khăn ngặt nghèo khi cạnh tranh với người Tây, người Hoa. Nội dung khẩu hiệu người Việt dùng hàng Việt do ông khởi xướng đến nay vẫn giúp nhiều doanh nghiệp, thậm chí Đảng Cộng Sản cũng dùng nội dung này để phát động thành phong trào…

Tôi chưa được xem phim LCU- ĐTTTL nên không thể nói gì về nội dung phim nhưng rõ ràng, dư luận cho tôi thấy tinh thần dân tộc của nhân dân ta đang bị xúc phạm nặng nề vì các cách người ta làm với bộ phim này. Có người đã gọi phim này là “Đường tới Trung Hoa”! Thế mà, giữa khi giặc Tàu đang ngang ngược và trắng trợn xâm phạm chủ quyền ta, gây tội ác với đồng bào ta thì ngày 30 tháng 6 này “Đường tới Trung Hoa” sẽ lên sóng truyền hình. Sao lại thế? Thì đã có rất nhiều tiếng nói bàn rồi, ở đây, tôi chỉ bàn đến khía cạnh quảng cáo của doanh nghiệp.

Nếu xưa cụ Bạch đã thành công vì yêu nước thì nay hình ảnh doanh nghiệp sẽ xấu đi đáng kể (thậm chí  bị tẩy chay) vì đồng lõa với những gì đi ngược lại tinh thần yêu nước thiêng liêng ấy.

Vì vậy, với một thiện chí cao nhất, tôi long trọng cảnh báo tới các doanh nghiệp có hình ảnh quảng cáo khi phim “Lý Công Uẩn – Đường tới thành Thăng Long” được phát sóng.

Hãy Thận Trọng!

Hà nội 5-6-2011

Hứa Văn Cởi