Theo các chuyện cổ tích thì từ hàng ngàn năm trước, người nước ta đã có tục nhuộm răng.Theo truyền thuyết thì tục này gắn liền với túc xăm mình và ăn trầu. Không chỉ người Kinh mới có tục nhộm răng mà các dân tộc khác như:Thái, Si La... cũng có tục này. Nhưng mỗi nới, mỗi dân tộc có cách nhuộm răng khác nhau về ý nghĩa, thẩm mỹ, sức khoẻ và chất liệu sử dụng trong lúc nhuộm răng. Như người Thái ở Việt Bắc thì họ nhuộm răng và ăn trầu là làm cho răng bền chắc và tránh sâu răng Tục nhuộm răng là tục cổ xưa của dân tộc Việt, có từ thời các của Hùng với tục ăn trầu. Sứ thần của nước Văn Lang (Giao Chỉ) trả lời của nhà Chu (Trung Quốc) về tục ăn trầu"Chúng tôi có tục ăn trầu để khử mùi ô uế và nhuộm cho răng đen...". Về thời Hùng Vương ai cũng xăm mình. Ai cũng búi tóc hoặc cắt tóc ngắn (Nhưng cũng có người bỏ xoã tóc hoặc tết duôi sam). Ai cũng thích đeo hoa tai và mang nhiều vòng tay. Người ta nhuộm răng và ăn trầu( Lịch sử Việt nam.Tập I,Khoa Học Xã Hội,1971,Tr 48).
Trong văn chương, ca dao thì tục nhuộm răng và răng đen của người phụ nữa được ca ngợi tôn vinh như một nét đẹp không thể thiếu được. Răng đen là nét đáng yêu được xếp vào hàng thứ tư trong 10 cái duyên của người con gái:

 Một thương tóc bỏ đuôi gà
Hai thương ăn nói mặn mà có duyên
Ba thương má lún đồng tiền
Bốn thương răng lánh hạt huyền kém thua.

Và để hấp dẫn, để sửa soạn, để trang điểm, người con gái bao giờ cũng rất chú trọng đến hàm răng đen gợi cảm của mình:

Lấy chồng cho đáng tấm chồng
Bỏ công trang điểm má hồng răng đen
Năm quan mua lấy miệng cười
Mười quan chẳng tiếc, tiếc người răng đen

Tục nhuộm răng đen có từ thủa xa xưa, nhưng chỉ thông dụng ở miền Trung và miền Bắc. Từ thử mười ba mười bốn tuổi, trai gái đều thích nhuộm răng. Việc nhuộm răng phải trải qua nhiều giai đoạn, kéo dài một tuần có khi đến nửa tháng và những thứ thuốc gia truyền thường xem như một thứ gia bảo, người ngoài khó biết được công thức pha chế của họ.
Thường người ta chỉ nhuộm răng sau khi thay toàn bộ răng sữa, thời gian ấy là lúc thích hợp nhất để nhuộm răng vì lúc ấy răng còn non, độ thấm của thuôc nhuộm dễ gắn chặt vào men và ngà răng hơn. Người bình thường nhuộm theo phương pháp đơn giản, nhưng giời giàu có hay quý tộc, quan lại thì nhuộm răng theo nhiều lối cầu kỳ với những phương pháp khác nhau. Huế là nơi còn lưu giữ được nhiều công thức pha chế thuốc nhuộm răng cũng như những thứ thuốc để duy trì sự đen bóng của răng.
Cách đây 70 năm có một bà thầy nhuộm răng nổi tiếng nhất ở kinh đô Huế mà không ai là không biết. Đó là bà thầy Thoại ở làng Sư Lỗ cách cầu ngói Thanh Toàn một con sông. Bà thầy vừa hành nghề nhuộm răng vừa sản xuất thuốc nhuộm, thuốc xỉa, cao dán mắt, cao no hơi đầy bụng cho trẻ sơ sinh...Muốn nhuộm răng, mỗi người phải ghi tên và đặt tiền cọc trước, có khi mất cả tháng trời mới đến lượt mình được nhuộm. Mỗi đợt nhuộm là 15 người, ăn ở luôn tại nhà bà thầy trong suốt thời gian nhuộm khoảng từ 12 ngày đến nửa tháng. Chiều chiều bà thầy thường cho họ leo lên một ngọn đồi nhỏ trong làn quay mặt ra hướng đông, bảo họ há miệng to để gió biển thổi vào cho thuốc nhuộm mău khô, và bà cũng kể cho họ nghe về những truyện cổ tích , danh nhân lịch sử, lòng yêu nước , hiếu thảo với cha mẹ... Đặc biệt có một ông già mù phụ thêm hát vè Đội, vè Phạm Công Cúc Hoa, vè Lục Vân Tiên, vè thất thủ Kinh Đô.. để mua vui cho họ và những người hiếu kỳ đến xem.Thuốc nhuộm răng của bà thầy Thoại càng ngày càng nổi tiếng vang khắp cả một vùng Trung Kỳ, có mấy cái đại lỹ của bà ở chợ Đông Ba, Quảng Trị, Đông Hà vào tới Quảng Nam, Quảng Ngãi...Đến năm 1949, không hiểu tại sao ông già mù hát vè bị Tây bắt và lôi ra bắn chết dưới dốc cầu An Cựu. Cả nhà bà thầy Thoại dọn đi đâu mất trong ngày hôm ấy, nghe đâu mấy năm sau có người gặp bà ở cửa Tranh Đề.
Tục nhuộm răng đen xưa là một nét văn hóa để phân biệt với các tộc người khác. Hầu như tất cả người dân Việt từ kẻ nghèo cho đến người giầu, từ nông dân cho đến điền chủ, hoàng thân quốc thích, vua chúa... ai ai cũng nhuộm răng. Kể từ khi nền văn minh Tây phương xâm nhập mạnh mẽ vào nước ta (1862), nhất là những năm đầu thế kỹ 20, nhiều phụ nữ đã để răng trắng hay cạo hàm răng đen được để từ thủa mới thay răng để trở thành người phụ nữ mới tham gia vào công cuộc cải cách xã hội, phong trào đòi nữ quyền rầm rộ trong thời đại canh tân. Thuở ấy trong xã hội có hai phái kình chống nhau kịch liệt, một nhóm cho rằng để răng trắng, cắt tóc ngắn là bè lũ theo Tây, làm me Tây...còn nhóm kia cho rằng búi tóc củ hành, răng đen, áo the quần vải là hủ lậu, kem văn minh...Bấy giờ người ta chỉ thấy, chỉ đánh giá cái bề ngoài mà không chú trọng đến cái nhân cách, cái tư tưởng ở bên trong. Đấy là giai đoạn đánh dấu sự mất dần của tục nhuộm răng ở nước ta.
Riêng cá nhân tôi thì hàm răng óng ả hạt huyền là một hình ảnh đẹp nhất trong thời niên thiếu, bởi vì mẹ tôi và các dì tôi là những người có những hàm răng với những chiếc răng đều đặn, óng ả đen mượt. Cho đến khi trở thành bà cụ 92 tuổi, bà vẫn còn giữ được 6 cái răng đen. Nét duyên dáng, móm mém với những chiếc răng thế kỷ làm cho khuôn mặt của bà đôn hậu và vui hơn.Tôi nghĩ khi ba tôi cưới mẹ tôi phần nào có thể là:

Răng đen ai nhuộm cho mình
Cho duyên mình đẹp cho tình anh say.

*

Công thức pha chế của thuốc nhuộm răng

 Thuốc nhuộm răng gồm các thành phần căn bản như sau :

- Bột nhựa cánh kiến.

- Nước cốt chanh

- Phèn đen

- Nhựa của gáo dừa

Nhựa cánh kiến

Sâu cánh kiến đỏ còn gọi là bọ rùa cánh kiến đỏ hoặc rệp cánh kiến đỏ có tên khoa học là Laccifer lacca Kerr thuộc họ sâu cánh kiến (Lacciferidae).

Sâu cánh kiến đỏ chích và hút nhựa cây chủ tiết ra một loại nhựa gọi là nhựa cánh kiến đỏ. Đây là một loại đặc sản quý có giá trị kinh tế cao, hiện tại được sử dụng trong một số ngành công nghiệp cao cấp và y học...

Sâu cánh kiến đỏ  và Nhựa cánh kiến thô

 Sâu cánh kiến đỏ còn gọi là bọ rùa cánh kiến đỏ hoặc rệp cánh kiến đỏ có tên khoa học là Laccifer lacca Kerr thuộc họ sâu cánh kiến (Lacciferidae).

Sâu cánh kiến đỏ chích và hút nhựa cây chủ tiết ra một loại nhựa gọi là nhựa cánh kiến đỏ. Đây là một loại đặc sản quý có giá trị kinh tế cao, hiện tại được sử dụng trong một số ngành công nghiệp cao cấp và y học...

Ở nước ta có gần 60 loài cây trong rừng tự nhiên hay rừng trồng có thể làm cây chủ để sản xuất ra nhưa cánh kiến có chất lượng tuyệt hảo như các cây họ phèn, cọ khiết, muồng đen, sung, vả, vải, nhãn, đậu thiều, táo... trong đó cọ phèn, cọ khiết và nhất là đậu thiều cho cánh kiến có chất lượng cao nhất.

Người ta chọn những cành cây chủ có sâu cánh kiến định cư phát triển tốt, không bị nấm mốc sâu bệnh. Cánh có lớp nhựa dày, sáng màu và đã chín thành thục. Khoảng 1 tuần trước khi kiến nở tiến hành cắt kiến giống, đem buộc thả ngay lên cây chủ, hoặc trải mỏng trong sọt tre thông thoáng để nơi râm mát ít ngày rồi đem buộc lên cây chủ. Trước khi buộc thả giống phải phát luỗng cây cỏ xâm lấn, tỉa cành, tạo tán cho cây có nhiều cành bánh tẻ càng tốt. Thời vụ: tháng 4-5, thu hoạch vào tháng 8-9. Thời điểm thu hoạch: tốt nhất trước khi kiến nở 2-4 tuần.

Nhựa cánh kiến bán trên thị trường

Cách nhuộm răng 

Trước hết dùng các cánh kiến tán nhỏ, vắt nước chanh để kín 7 ngày, chờ tối đi ngủ phết thuốc ấy vào hai mảnh lá dừa hoặc mo cau rồi ấp vào hai hàm răng. Trong khi nhuộm răng thì phải kiêng nhai. Nhuộm như thế 5, 7 ngày cho răng đỏ già ra màu cánh gián thi bôi thuốc răng đen. Thuốc răng đen làm bằng phen đen trộn với cánh kiến, nhuộm 1, 2 miếng là đen kịt lại, đoạn lấy cái sọ dừa để con dao mà đốt cho chảy nhựa ra, lấy nhựa ấy phết vào răng cho không phải ra được nữa.

(Sưu tầm- Tổng hợp)