|
(Toquoc)-
Một nền giáo dục khai sáng chỉ có thể bắt đầu với tinh thần dân chủ
thật sự và quyết tâm cao xây dựng một xã hội trong sạch, công bằng, văn
minh trong giới lãnh đạo.
Năm 2011, GS. Hoàng Tụy nhận được giải thưởng đầu
tiên của Đại hội Toán học quốc tế về tối ưu toàn cục. Đó là niềm vinh
dự của Việt Nam nhưng với ông, vẫn còn nhiều điều băn khoăn, trăn trở dù
đã ở tuổi 84. Ông vẫn đau đáu lo cho nền giáo dục nước nhà, nếu không
kịp thời đổi mới thì sẽ “chìm sâu” vào lạc hậu. Nhưng ông cũng đã bắt
đầu khấp khởi mừng trước những quyết sách mà ngành giáo dục đã và đang
thực hiện. Trước thềm năm mới Nhâm Thìn, Báo điện tử Tổ quốc gửi tới độc
giả những quan tâm của vị giáo sư toán học hàng đầu Việt Nam đối với
nền giáo dục nước nhà.
Vị giáo sư toán học hàng đầu Việt Nam còn rất nhiều điều trăn trở với giáo dục (ảnh: H.C.Bình)
PV:
Là người có nhiều tâm huyết với giáo dục nước nhà, Giáo sư nhận định
thế nào thời cơ và thách thức của Việt Nam trong năm mới ?
- GS Hoàng Tuỵ: Thời cơ và thách thức đối với đất nước là đề tài quá rộng đã được bàn luận nhiều ở nơi khác. Ở đây tôi chỉ trả lời hạn chế trong phạm vi giáo dục.
Trước
hết nói về thời cơ. Hiện nay, giáo dục đang là nỗi bức xúc lớn của
người dân, như đã thể hiện rõ trong các phiên họp Quôc Hội và trên các
phương tiện truyền thông. Càng ngày cuộc sống càng đòi hỏi gắt gao giáo
dục phải đổi mới toàn diện, triệt để, nếu không muốn đất nước chìm đắm
mãi trong vòng lạc hậu. Bởi lẽ, không có gì cản trở sự nghiệp phát triển
của đất nước hơn là một nền giáo dục yếu kém. Những sai lầm, thất bại,
những bất cập, hư hỏng của giáo dục kéo dài trong hàng chục năm qua là
điều thật không may cho đất nước, vào đúng lúc thế giới bước vào giai
đoạn toàn cầu hoá và kinh tế tri thức. Những bất cập, hư hỏng đã tích
lũy đến giới hạn tột cùng rồi, không còn có thể chịu đựng được nữa, cho
nên việc cải cách giáo dục toàn diện, triệt để từ nhiều năm nay đã trở
thành mệnh lệnh của cuộc sống. Trong ý nghĩa đó, đây là thời cơ để giáo
dục lột xác. Đòi hỏi thực tế bức thiết là động lực mạnh mẽ
nhất thúc đẩy giáo dục phải thay đổi. Có thể nói chưa bao giờ trong xã
hội có sự đồng thuận cao như bây giờ về yêu cầu cải cách giáo dục.
Mặt khác, điều kiện then chốt bảo đảm chất lượng giáo dục là đội ngũ thầy cô giáo các cấp và đặc biệt là đội ngũ những nhà khoa học tài năng cho đại học. Từ
hàng chục năm nay, những chính sách bất cập tệ hại trong việc đào tạo,
quy tụ, sử dụng nhân tài đã là nguyên nhân quan trọng đưa đến sự khủng
hoảng trầm trọng nhân tài trong mọi lĩnh vực, đặc biệt trong giáo dục và
khoa học. Rất may, những năm gần đây, bên cạnh những thông tin kinh tế
không mấy phấn khởi, đã có một số tin vui xuất hiện những nhân tài người
Việt tầm cỡ thế giới. Đặc biệt, sự kiện Ngô Bảo Châu đã tạo một niềm
hứng khởi lớn cho giới khoa học, giáo dục cả nước. Điều này chứng tỏ
tiềm năng to lớn của trí tuệ Việt Nam, cho phép chúng ta đặt niềm tin và
hy vọng vào tương lai, nếu biết khai thác đúng tiềm năng đó.
Tóm
lại, khi giáo dục tụt xuống quá mức chịu đựng được, thì cũng chính là
lúc thức tỉnh cả xã hội, từ người dân cho đến lãnh đạo cao nhất. Tôi
được biết, sang năm 2012, sẽ có Hội nghị TƯ bàn kỹ và ra Nghị quyết về
cải cách giáo dục. Đây là cơ hội lớn để các nhà lãnh đạo giáo dục suy
nghĩ lại, nhanh chóng thoát ra tư duy bảo thủ, giáo điều, để lắng nghe
và tiếp thu những tiếng nói xây dựng đầy tâm huyết của các bậc thức giả
trong xã hội. Một nền giáo dục khai sáng chỉ có thể bắt đầu với tinh
thần dân chủ thật sự và quyết tâm cao xây dựng một xã hội trong sạch,
công bằng, văn minh trong giới lãnh đạo.
- PV: Thế còn thách thức, thưa Giáo sư?
- GS.Hoàng Tuỵ:
Dĩ nhiên có nhiều thách thức đang “đợi” chúng ta. Một là sự lạc hậu trì
trệ quá lâu. Mục tiêu, tổ chức và phương pháp giáo dục quá cũ kỹ, hoàn
toàn không thích hợp với thời đại ngày nay. Nhu cầu hội nhập quốc tế rất bức thiết, nhưng
giáo dục, khoa học của chúng ta lại quá kém khả năng hội nhập. Giáo dục
là một hệ thống phức tạp, khi nó sa lầy trong khủng hoảng tức là có
những lỗi hệ thống trầm trọng, không cách nào chữa khỏi bằng biện pháp
chắp vá, sai đâu sửa đó. Như kinh nghiệm đã cho thấy từ nhiều năm nay,
nếu không có tư duy hệ thống thì sửa đâu sai đó, càng sửa càng rối.
Thứ
hai là tình hình kinh tế khó khăn đặt ra cho giáo dục những áp lực,
những hạn chế khắc nghiệt. Chẳng hạn như việc đầu tiên cần làm để chấn
hưng giáo dục là giải toả cái nghịch lý lương/thu nhập tồn tại từ hàng
chục năm nay và chính nó là cái nguyên nhân chủ yếu làm suy đồi giáo
dục. Thế nhưng thật tình tôi chưa thấy việc ấy có thể giải quyết như thế
nào, trong tình hình kinh tế bị lũng đoạn bởi các nhóm lợi ích như hiện
nay.
Tuy nhiên, những thách thức vừa nói dù sao vẫn chưa phải là đáng lo nhất. Mà đáng lo hơn nhiều là
về mặt tư duy, tư tưởng, ý thức hệ, chưa sẵn sàng thực hiện cải cách
giáo dục nghiêm chỉnh. Điều đáng nói ở đây là sự khác biệt đến trái
ngược nhau giữa hai cách đánh giá thực trạng giáo dục của xã hội và cơ
quan lãnh đạo: một bên bức xúc, lo lắng về sự xuống cấp, suy đồi, một
bên không ngớt tự khen những thành tích “đặc biệt xuất sắc”. Như
vậy rất có thể sẽ lặp lại tình hình trước đây: Nghị quyết rất đúng coi
giáo dục, khoa học, công nghệ thuộc quốc sách hàng đầu, nhưng không thực
hiện nghiêm chỉnh, cuối cùng đâu vẫn hoàn đó.
- PV: Hiện nay, Bộ GD-ĐT đang thực hiện nhiều đổi mới, Giáo sư có dự báo gì cho vấn đề này không?
- GS.Hoàng Tuỵ:
Có một số thay đổi tôi thấy đúng và hoan nghênh. Như giao quyền tự chủ
rộng rãi hơn cho các đại học lớn, đặc biệt trong việc đào tạo sau đại
học. Tuy nhiên vẫn chưa đủ, còn phải làm nhiều nữa, như việc công nhận
chức danh GS, PGS lâu nay rất nhiêu khê, từ tiêu chuẩn cho đến quy định
về bổ nhiệm, nhưng vẫn giữ gần như y nguyên. Với những hệ luỵ tiêu cực
mà ai cũng biết. Trong thi cử cũng bắt đầu có thay đổi theo hướng đúng,
như giảm nhẹ kỳ thi THPT. Tôi hoan nghênh chủ trương này, với điều kiện
coi đây là bước quá độ để tiến dần đến bỏ hẳn thi tốt nghiệp THPT và
thay vào đó, học lớp nào, học kỳ nào, học phần nào phải kiểm tra, thi
nghiêm túc ngay khi ấy. Giống như trong nhà máy, phải kiểm tra chất
lượng từng chi tiết, bộ phận ngay khi làm ra ở các phân xưởng, chứ không
ai đợi đến khi lắp ráp thành thành phẩm thì mới lấy từng chi tiết, từng
bộ phận ra để kiểm tra chất lượng. Mặt khác việc học và thi như thế nào
cho có hiệu quả là vấn đề phải giải quyết có hệ thống.
Với cách tổ chức trung học phổ thông như hiện nay thì dù thi cử có cải
tiến thế nào cũng vẫn bất cập vì hàng năm vẫn có hàng chục vạn thanh
niên nam nữ sau 12 năm đèn sách, ra đời tay không, không có nghề, chỉ
biết làm lao động đơn giản.
Còn một vấn đề hết sức quan trọng khác là các trường tư thục. Tình trạng rối loạn
hiện nay là trách nhiệm của Bộ GD-ĐT, từ 4-5 năm nay đã lợi dụng việc
xã hội hoá giáo dục để thực thi bừa bãi quan điểm giáo dục là hàng hoá. Cũng
may chưa kịp cổ phần hoá các trường công lập, chứ không thì kết quả nếu
không có tư duy hệ thống còn tệ hại nữa. Với chính sách đó, chỉ loại
trường tư thục vì lợi nhuận được khuyến khích, còn trường phi lợi nhuận thì gặp vô vàn khó khăn.
- PV: Xin cảm ơn Giáo sư!
Hoàng Châu Bình= Báo Tổ Quốc
|
