|
Hoạt động của các dòng họ ở cơ sở
NIỀM VUI ĐƯỢC TRỞ VỀ VỚI
NHÀ THỜ HỌ !
Hồ
Hương
(Dòng họ Đỗ Hữu – gốc Tuy Lộc, Hậu Lộc)
Dòng họ chúng tôi vốn là một dòng họ nghèo, sinh ra từ một
vùng quê nghèo đồng chiêm trũng. Quê tôi vốn nghèo từ xưa, tuy nay đã khá hơn
nhiều rồi, nhưng vẫn là một địa phương nghèo trong huyện, trong tỉnh ! Người
dân quê tôi từ ngàn đời nay hầu như chỉ có một nghề - làm ruộng, quanh năm đều
“bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” ! Cái nghèo truyền kiếp xưa kia đã làm cho
không biết bao nhiêu gia đình, bao nhiêu dòng họ phải ly hương để tìm con đường
sống khả dĩ tốt hơn. Dòng họ chúng tôi đã có quá nửa phải ly hương từ hơn trăm
năm nay, tức là từ khoảng quá nửa đầu thế kỷ XIX. Nhánh 1 đông hơn đã ra đi,
còn nhánh 2 thì vẫn ở lại cố bám lấy đất quê mà sống, mà giữ cho được cái gốc,
cái nguồn của dòng họ. Đã có đến 6 đời con cháu của dòng họ không được sinh ra
trên đất tổ quê cha. Đã có hàng trăm con
cháu nội tộc mà không hề biết quê gốc, chưa được về quê gốc, dù chỉ một lần, để
thắp một nén nhang lên bàn thờ tiên tổ, chưa được biết mặt bà con cô bác cùng
huyết thống dòng họ ! Thêm vào đó là sự hư hỏng, tàn tạ ngày càng nặng nề của
ngôi Nhà Thờ Họ xưa cũ, theo năm tháng cứ tiếp tục xuống cấp, rệu rã,...đến mức
như gần đây là có thể đổ sụp bất cứ lúc nào khi có giông bão ! Đó là một nỗi
đau không chỉ đối với các lớp cha ông xưa, đối với những thế hệ con cháu đang
phải ly hương, mà còn là nỗi đau chung của tất cả bà con dòng họ ngày nay đang
sống trên khắp 3 miền đất nước. Nỗi đau ấy đã dày vò tinh thần, hành hạ tâm
linh các thế hệ con cháu chúng tôi hàng trăm năm nay rồi. Chúng tôi xót xa,
chúng tôi đau buồn và tủi thân, chúng tôi day dứt và trăn trở,...không chỉ vì
số phận ly hương, mà còn vì chúng tôi chưa có một Nhà Thờ Họ tử tế, vững chãi
để mà đi về hương khói. Suy cho cùng thì cũng chỉ vì dòng họ chúng tôi nghèo
quá! Ngày xưa ở quê gốc, dòng họ chúng
tôi cũng đã từng có một Nhà Thờ Họ được xây vào năm 1894 (tức năm Giáp Ngọ, đời
Thành Thái thứ 6). Người con trai thứ 3 của ông cố đứng đầu nhánh 1, từ nơi lập
nghiệp ở quê mới, đã về quê gốc tổ chức việc xây dựng Nhà Thờ Họ này. Nhà Thờ
xây xong lại được bàn giao cho bà con nhánh 2 trông coi và hương khói. Khí hậu
khắc nghiệt của vùng quê gần biển, cùng với thời gian hàng thế kỷ đã hủy hoại
dần ngôi Nhà Thờ Họ to đẹp xa xưa đó. Và cũng vì nghèo nên suốt bao nhiêu năm
mà con cháu vẫn không có đủ tiền để tu sửa kịp thời một cách căn bản, đành phải
chịu thu hoạn nhỏ dần lại, để cứ thế mà dột nát, mà nứt nẻ,...đến mức lụp sụp,
lè tè thảm hại như trước ngày tôn tạo vừa rồi. Những năm tháng trước đây, thỉnh
thoảng cũng có vài ba nhóm con cháu từ nơi xa về thăm quê gốc, ghé vào Nhà Thờ
Họ để thắp hương cho tiên tổ. Không ai cầm lòng được khi chứng kiến sự tàn tạ
của ngôi Nhà Thờ Họ vốn to đẹp ngày xưa, không ai là không lo lắng cho tương
lai của nó trước đe dọa của mùa giông bão sắp đến. Bởi vì quả là “lực bất tòng
tâm” ! Những con cháu ly hương đó lại đành gạt nước mắt mà ra đi, mang theo nỗi
lo buồn và day dứt, và đành để lại tất cả gánh nặng chống đỡ, đối phó cho bà
con nhánh 2. Nhiều người chỉ còn biết cầu Trời “hãy khoan giông bão !” để may
ra thì các con cháu được nhờ thêm một mùa nữa cho Nhà Thờ Họ tiếp tục tồn tại !
Hầu như tất cả bà con của dòng họ, đã về hoặc chưa về thăm quê gốc, đều đã biết
về tình trạng này của Nhà Thờ. Mọi suy nghĩ của bà con bây giờ đều hướng vào
một hy vọng mong manh là làm sao để lo đủ tiền mà tôn tạo lại Nhà Thờ Họ ? Tất
cả đều khao khát, khao khát đến cháy bỏng, là muốn có lại một Nhà Thờ Họ tử tế
và vững chãi để lấy chỗ mà đi về thăm viếng và hương khói cho tiên tổ ! Một nỗi
khát khao quá bức bách và tưởng như là vô vọng !
Lắng nghe được những tiếng lòng tri ân sâu
nặng ấy, thấu hiểu được những ước nguyện tâm linh chính đáng và nhiệt thành đó của
đông đảo bà con, và cũng là nỗi day dứt, trăn trở của chính mình, một số cháu
con năng nổ nhất trong các chi đã mạnh dạn đứng ra lãnh lấy trách nhiệm nặng nề
và đầy khó khăn này cho cả dòng họ. Trước hết họ đã cùng nhau thành lập một Ban
liên lạc (BLL) tạm thời của dòng họ. BLL đã đề ra 3 việc lớn phải làm trong 2-3
năm trước mắt. Đó là việc tập hợp cho được đại diện toàn thể 6 chi của nhánh 1
ly hương đang cư trú trên khắp 3 miền của đất nước, để cùng bày tỏ quyết tâm và
bàn bạc phương sách củng cố lại dòng họ lâu nay đang ly tán. Tiếp đó là việc tổ
chức hành hương về quê gốc, thăm lại Nhà Thờ Họ và thắp hương cho tiên tổ, hành
hương về Nghè Cáy ở huyện bên, là nơi đang thờ phụng vị trưởng lão số Một của
dòng họ (chính là ông Tổ nhánh 1) để dâng hương cho cụ, rồi nhân đó mà tụ hội
với bà con nhánh 2 lâu nay vẫn bám trụ ở quê nhà, cũng để bàn tiếp việc tôn
tạo. Việc lớn thứ 3 là tổ chức tôn tạo lại Nhà Thờ Họ ở quê gốc và góp phần xây
dựng mới Nghè Cáy ở huyện bên (vị trưởng lão của chúng tôi được thờ phụng ở đây
vì có công lớn đối với nhân dân địa phương).
Tất cả ba việc lớn nêu trên đều đã được chúng
tôi hoàn thành trong suốt hơn 3 năm trời vừa qua, từ cuối năm 2008 cho đến đầu
năm 2012.
Riêng việc tôn tạo lại Nhà Thờ Họ, chúng
tôi coi đây là việc lớn nhất nhưng cũng khó khăn nhất. Việc này vừa có ý nghĩa
sâu sắc về mặt tình cảm và tâm linh, lại vừa có tác động rất tích cực đối với
yêu cầu củng cố và phát triển dòng họ về lâu dài. Cái khó cụ thể lớn nhất ở đây
là nguồn tài chính cần huy động cho công việc. Bà con nhánh 2 đa phần làm ruộng
nên thu nhập rất thấp. Do vậy mà mọi kinh phí cho việc tôn tạo đều trông chờ
vào đóng góp của bà con nhánh 1, tuy đời sống có khá hơn bà con ở quê nhưng đa
phần vẫn là những hộ có mức sống trung bình và cận nghèo. Chúng tôi phải huy
động sự đóng góp tài chính đến từng nhân khẩu nội tộc (trai và gái mang họ Đỗ),
từ độ tuổi lao động trở lên, với mức rất khiêm tốn, nhưng bình quân cũng phải
đến 1 triệu đồng/suất. Mức đóng góp ấy, khi đưa ra cùng với dự toán kinh phí
tôn tạo, thực sự đã làm cho không ít bà con choáng sợ, lo lắng sẽ không khả
thi, vì thấy quá sức. Nhưng rồi chính “cái khó đã làm ló cái khôn”, mà động lực
bên trong không có gì khác, ngoài “tấm lòng biết ơn tiên tổ ! “. Các anh trong
BLL (ngay sau đó đã có BLL chính thức) đã đề xuất những quyết định mạnh dạn và tỉnh
táo. Có được sự mạnh dạn này vì các anh rất tin ở thiện tâm của bà con đối với
công việc tâm đức hệ trọng của dòng họ, chắc chắn là không ai nỡ quay lưng lại.
Các giải pháp phù hợp đã được thực hiện ngay :
- Chưa thu đủ tiền cũng vẫn tiến hành công trình, cứ
vay tiền mà làm. Cứ làm đi, khi bà con nhìn thấy kết quả thực tế sẽ đóng góp
sau.
- Ai chưa đủ tiền thì đóng làm 2 lần, thậm
chí đóng ít hơn mức chung cũng được chấp nhận.
- Động viên những hộ gia đình và cá nhân có
khả năng kinh tế khá hơn phải ráng thêm lên để đóng nhiều hơn nhằm gánh đỡ cho
các hộ còn nhiều khó khăn hoặc nghèo.
- Tính toán để điều chỉnh lại dự toán theo
hướng tiết kiệm tối đa mà vẫn đảm bảo được chất lượng công trình,....
Và công trình đã được khởi công đúng vào một
“ngày đẹp”, khi tiền thu mới chỉ được gần 50%. Sau hơn 2 tháng chuẩn bị mặt
bằng, tập kết nguyên vật liệu, rồi tiến hành thi công, công trình tôn tạo đã
hoàn thành đúng tiến độ. Và cũng đúng vào một “ngày đẹp” (Ngày Giỗ Họ) dòng họ
chúng tôi đã làm Lễ khánh thành Nhà Thờ Họ mới được tôn tạo. Bà con vô cùng
phấn khởi, và coi đây như là một “kỳ tích”, chắc là chỉ sau cái việc lớn năm
1894 xây được Nhà Thờ Họ thuở ban đầu. Ngày làm Lễ dâng hương khánh thành Nhà
Thờ Họ mới được tôn tạo, thực sự là một ngày vui của bà con chúng tôi. Bà con
về dự Lễ không đông nhưng lại đủ mặt các chi, đang ở khắp cả nước cùng về, đặc
biệt là có cả bà con nhánh 2 cùng chung một tổ gốc, rồi bà con các cành họ Đỗ
trong làng trong xã, và có thêm các cháu ngoại, cháu rể,...của dòng họ nữa.
Không vui mừng sao được khi niềm khát khao cháy bỏng lâu nay của bà con về Nhà
Thờ Họ đã được thỏa nguyện. Từ nay trở đi con cháu các thế hệ của dòng họ không
phải buồn tủi, lo lắng khi về thăm quê gốc, họ sẽ được thường xuyên thăm viếng
và hương khói tại Nhà Thờ Họ, để mà bày tỏ lòng tri ân đối với tiên tổ,... Không
vui mừng sao được vì từ nay trở đi dòng họ chúng tôi lại sẽ có Ngày Giỗ Họ hàng
năm, mà từ trước đến nay, qua rất nhiều thế hệ, chúng tôi chưa hề thấy. Đó sẽ
là những dịp bà con họ hàng được gặp lại nhau để trao đổi tâm tình, bàn việc
tình nghĩa và những công việc cần làm để phát triển dòng họ ngày càng tốt
lên,...Từ đó mà tình cảm huyết thống họ tộc chắc chắn sẽ ngày càng gắn kết bền
chặt hơn, ấm áp hơn lên, đời sống tâm linh sẽ đầy đủ và an toàn hơn,...Ngoài
niềm vui lớn như đã nói thì cũng có thêm một niềm vui nhỏ nữa dành cho BLL, đó
là sự hưởng ứng muộn của những bà con đi sau.
Ý nghĩa nhân văn có giá trị nhất của công việc
quan trọng mà chúng tôi vừa hoàn thành là ở chỗ : Các thế hệ con cháu đã trưởng
thành bày tỏ được tấm lòng tri ân đối với tiên tổ, và do đó đã để lại cho lớp con
cháu trẻ tuổi hiện nay và các thế hệ tiếp nối sau này của dòng họ một bài học
sâu sắc về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Chắc là từ nay trở đi đời sống tinh
thần của bà con trong dòng họ chúng tôi sẽ có nhiều chuyển biến tích cực hơn,
Tình Nghĩa và Đạo Lý sẽ ngày càng tỏa sáng và thăng hoa trong mọi chi họ, mọi
gia đình, để rồi mỗi người sẽ sống tốt đẹp hơn !
Bài học lớn nhất mà chúng tôi có thể rút ra
được từ thành công này chính là “sự đồng thuận” của cả dòng họ, dựa trên
cơ sở cùng thấm nhuần đạo lý, cùng nặng lòng tri ân nghĩa tình với tiên tổ. Và
cũng có thể nói thêm một bài học quan trọng khác nữa, đó là sự điều hành năng động của một BLL đều tay và có trách nhiệm cao.
Và thế là, sau hơn 100 năm ly hương, bằng
việc tôn tạo lại Nhà Thờ Họ, năm Nhâm Thìn 2012 là một cái mốc đặc biệt đối với
dòng họ chúng tôi. Con cháu dòng họ đã được tụ hội sau hàng trăm năm ly tán.
Nhà Thờ Họ đã được tôn tạo lại. Ngày Giỗ Họ đã được khôi phục lại. Con cháu đã
được ôn lại lịch sử và truyền thống của dòng họ, được biết rõ hơn công tích của
một số tấm gương sáng là trưởng lão của dòng họ trong quá khứ đối với dòng họ
và cộng đồng. Dòng họ đã có được phương hướng xây dựng và phát triển lâu dài, mà
nét nổi đậm trong các hoạt động sẽ là tính nhân văn, tính cộng đồng và sự gắn
kết huyết thống.
Chúng tôi bằng lòng với những gì đã làm được,
chúng tôi tự hào với những cố gắng của toàn dòng họ đối với công việc chung vừa
qua, chúng tôi tin ở tương lai của dòng họ. Và trước mắt, chúng tôi vẫn còn
không ít khó khăn, trở ngại trên con đường phát triển lâu dài của dòng họ.
Những trở ngại ấy chắc là không thể khắc phục nhanh trong một sớm một chiều
được, bởi vì cho đến hiện nay thì cái đặc điểm luôn được bà con nhắc đến vẫn
đang đi cùng chúng tôi, đó là : một dòng họ nghèo, ly hương và còn trẻ,
so với các dòng họ khác. Chúng tôi đang thật sự trăn trở, lúng túng trước các
mục tiêu phát triển của dòng họ, nhất là 2 mục tiêu sau :
- Tăng thu nhập cho các hộ, xóa hết hộ nghèo,
tăng nhanh hộ khá giả.
- Đẩy mạnh hoạt động Khuyến học, xây dựng và
phát triển các gia đình hiếu học, tăng thêm số người được học hành, đỗ đạt cao
(đại học, thạc sỹ, tiến sỹ).
Chính vì vậy mà chúng tôi rất muốn được trao đổi và học hỏi ở các dòng họ bạn,
nhất là những dòng họ có hoàn cảnh gần giống như mình.
Xin
được nói thêm đôi điều tâm sự, đó là một thu hoạch cá nhân của bản thân tôi,
với tư cách là một “người trong cuộc” được tham gia vào các công việc chung của
dòng họ, và vừa là một người con ly hương của dòng họ, thuộc thế hệ lớn tuổi
hiện nay trong các chi. Từ trong tâm thức, khi suy nghĩ hoặc làm những công
việc hệ trọng cho gia đình, dòng họ và cộng đồng là tôi lại liên tưởng ngay và
tiếp tục suy ngẫm rất nhiều xung quanh những yêu cầu về hoàn thiện nhân cách của
mỗi con người. Tôi cho rằng : Nhân cách không thể gọi là hoàn thiện chừng nào
chủ thể chưa trả lời được câu hỏi Ta là
ai, Ta sinh ra từ đâu ? Và qua trải nghiệm của bản thân thì tôi cũng đã tìm
thấy câu trả lời đúng, phải là : Chỉ khi
Ta hiểu về gia đình và dòng họ của mình và biết yêu thương nó, yêu thương thật tâm,
Chỉ khi Ta hiểu về quê hương, đất nước mình và biết yêu thương nó, yêu thương
thật lòng... thì lúc đó là Ta đang tiếp cận dần đến sự hoàn thiện nhân cách
!
Do
đó, không kể những kẻ bất hiếu với bố mẹ, ông bà, những kẻ bất trung với nước,
đều là những kẻ mất hết nhân cách, đáng bỏ đi đối với cộng đồng. Còn những
người đang bàng quan, vô cảm với quê hương đất nước, đang nhạt nhẽo với tổ
tiên, hờ hững với bà con họ hàng,...thì dứt khoát trong nhân cách vẫn còn nhiều
khoảng trống vắng, thậm chí là những lỗ đen rất nhạy cảm và nguy hiểm ! Nghĩ
được như vậy nên tôi (và rất nhiều người Việt khác nữa) luôn tâm đắc với những lời
hát trong bài hát “Quê hương” (của Giáp Văn Thạch, thơ của Đỗ Trung Quân), nhất
là những lời kết, với sự khẳng định :
.....Quê hương, mỗi người chỉ một
Như là chỉ một Mẹ thôi
Quê hương, nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nổi thành Người ! ...
Trong bối cảnh đất nước hiện nay (phát triển
kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế) thì suy ngẫm nêu trên của tôi có thể
chưa được nhiều bạn trẻ chấp nhận, thậm chí lại bị coi là bảo thủ, lạc hậu, lạc
lõng,...! Nêu lên tâm sự này, tôi không hề có ý định áp đặt tư duy và tình cảm
cho người khác, mà đơn giản chỉ là một sự chia sẻ và trao đổi. Rất mong được
thông cảm !
Hậu Lộc, tháng 6 năm 2012
H H
|
