HÀNH TRÌNH ĐI TÌM LIỆT SĨ ĐỖ ĐỨC SẢO

            Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo sinh năm 1934 tại Động Lâm – Hạ Hòa – Phú Thọ. Năm học cấp 1, anh học ở ngôi trường làng. Đến năm cấp 2, anh học tại Yên Bình, Yên Bái là vùng tự do (ATK) cùng với 3 người bạn cùng làng. Mùa hè năm 1953, anh cùng 3 người bạn sang Tuyên Quang xin học trường Y. Trên đường từ Tuyên Quang qua Yên Bình về nhà, đến ngã 3 Đông Lý, trời tối 4 anh em vào nhà trọ ăn cơm rồi nghỉ đêm ở đó. Sáng dậy 3 người kia không biết anh đi đâu, từ lúc nào?

            Từ đó, gia đình anh phải chịu một nỗi đau oan nghiệt, dân làng đồn thổi là anh bỏ chốn đi theo làm việc cho Pháp, người cha của anh đã bỏ nhiều năm đi tìm anh nhưng vẫn biệt vô âm tín…Sau này các em của anh đi công tác cũng phải chịu rất nhiều thiệt thòi vì dấu hỏi trong lý lịch của anh…

            Ông Đỗ Đức Dậu (em trai Liệt sĩ) sau chặng đường gian nan hàng chục năm tìm kiếm đã tìm thấy phần mộ anh trai mình tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Thanh Lâm, Lục Nam, Bắc Giang. Ngày 02/02/2012, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 123/QĐ – TTg công nhận danh sách những người có công với cách mạng trong đó có Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo.

Tôi viết bài này dựa theo “Truyện tự kể” của ông Đỗ Đức Dậu thuật lại hành trình tìm kiếm anh trai mình.

          Sau khi anh “mất tích”, cụ Đỗ Đức Ưng (bố Liệt sĩ) đã nắm cơm, bị gạo đi bộ khắp nơi, theo các nguồn tin đồn để tìm anh. Cụ đã đi khắp các địa phương: Yên Bình, Yên Bái, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hải Dương, Hải Phòng, Thanh Hóa, Nghệ An trong suốt thời gian cụ còn khỏe.

          Năm 1987, ông Đỗ Đức Dậu (em trai Liệt sĩ) vào Nam công tác. Trong thời gian này ông Dậu đã đăng báo để tìm anh, kể cả một số báo nước ngoài như: Mỹ, Thái Lan, Pháp, Anh… nhưng vẫn bặt vô âm tín.

          Năm 1995, trước khi qua đời, cụ Bùi Thị Mùi - mẹ Liệt sĩ (lúc đó 90 tuổi) đã dặn dò ông Dậu: “Không bao lâu nữa mẹ qua đời về với ông bà, con nhớ đi tìm anh Sảo, nếu có còn con cháu con đưa về nuôi nghe rõ không con”.

Tấm lòng người mẹ là như vậy đó! Suốt một cuộc đời mong ngóng tin con nhưng khi đã sắp về với cõi vĩnh hằng cụ vẫn không biết con trai mình hiện ở phương nào?

          Năm 2009, ông Dậu đã ở tuổi 69. Sau rất nhiều nỗ lực tìm kiếm anh trai mình trên khắp mọi miền đất nước, ông Dậu vẫn không hoàn thành được lời dặn của mẹ cha trước khi khất núi.

Tháng 4 năm 2009, theo lời mách bảo, ông Dậu cùng người em cậu tìm về nhà cô Vũ Thị Mùi ở thôn Vạc xã Thái Học, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương (Mobie cô thư kí là 0947606172). Ông Dậu đã nhờ cô Mùi gọi vong mẹ mình lên để nói chuyện. Vong (mẹ ông Dậu) hiện lên còn biết được hết tên các con của ông Dậu, đặc biệt còn biết cháu Tuấn (con trưởng ông Dậu) mới sinh cháu trai cách đó mấy tháng.

Vong nói với ông Dậu rằng:

- Đi cùng với mẹ về điện thờ này có 2 anh trai của con;

- Con không có tội, con phải tiếp tục tìm anh con theo đường âm, anh con đã hy sinh vì dân vì nước lúc gia đình nhà mình lên thành phần;

- Anh Sảo con chết ngày 22/9 ta lúc 21 tuổi; còn anh Chử chết 15/3 ta lúc 8 tuổi.

Sau khi tiếp xúc với vong người mẹ hiện về, ông Dậu vô cùng bối rối, không biết tìm đường âm bằng cách nào? Mình là đảng viên sao lại đi tìm anh theo con đường âm? Anh hy sinh năm nào? Ở đâu? Những dư luận, những tin đồn xấu về anh trai mình, những ảnh hưởng, thiệt thòi của anh em trong quá trình công tác cứ hiện về, thôi thúc…

Và ông Dậu đã quyết định phải đi tìm anh mình bằng con đường âm mà vong người mẹ đã mách bảo.

Để khỏi ảnh hưởng đến chi bộ, cán bộ của phường, ông Dậu đã quyết định xin nghỉ ban điều hành tổ dân phố và làm đơn xin miễn sinh hoạt Đảng. Được tập thể chấp thuận, ông Dậu (đang định cư tại TP Hồ Chí Minh) trở về quê để tìm anh theo đường âm.

Ngày 2/3/2010 ông Dậu cùng một vài anh em lên điện cô Liễu ở xã Minh Quân, Trấn Yên, Yên Bái xin gặp vong anh Đỗ Đức Sảo. Lạ thay, vong hiện về nói ngay:

- Anh chưa vào Nam sao chú cứ tìm anh trong Nam làm sao gặp được nhau.

Ông Dậu hỏi lại vong:

- Em muốn đến thăm nơi anh an nghỉ, anh chỉ cho em với!

          Vong lại nói với ông Dậu:

- Anh đi đêm, đi xuôi suối, qua sông lại đi ngược đánh trận Cầu Lồ bị thương rồi hy sinh, anh không nhớ địa chỉ ở xã, huyện nào.

          Sau đó vong nói tiếp với ông Dậu:

- Muốn lên chỗ anh, chú về xã Hanh Cù, huyện Thanh Ba, Phú Thọ tìm đến nhà Liệt sĩ Trần Văn Cứ - đồng đội cùng ở với anh, có con trai là Trần Bình – Trung tá công an về hưu đã lên thăm bố 4,5 lần. Chú về đó nhờ chỉ đường mà lên tìm anh.

Ông Dậu về thắp hương trình báo Tổ Tiên và cùng một người cháu tìm đến xã Hanh Cù, huyện Thanh Ba. Kỳ lạ thay, ông Dậu đã được anh cán bộ phụ trách TBXH xã Hanh Cù dẫn đến đúng nhà Liệt sĩ Trần Văn Cứ. Tại nhà, ông Dậu đã gặp cụ bà Lương Thị Thoa – vợ Liệt sĩ, con trai Liệt sĩ là Trần Bình và con dâu là Trần Thị Ty.

Ông Dậu vô cùng mừng rỡ vì theo lời mách bảo của vong đã tìm được đúng người trần là gia đình Liệt sĩ Cứ - đồng đội của anh mình. Ông Dậu xin phép thắp 3 nén hương lên bàn thờ Liệt sĩ và xin được nói chuyện với gia đình. Ông Trần Bình hồ hởi kể lại chuyện đã đi thăm bố tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Thanh Lâm, Lục Nam, Bắc Giang tới 5 lần. Liệt sĩ Cứ bị thương trong chiến dịch Xuân hè 1954 và mất ngày 17/7/1954 (âm lịch). Ông Bình đã chỉ giúp ông Dậu địa chỉ của ông Lê Bình – Ban thường trực CCB E36 – F308 tại phòng 105 nhà 93(E) Láng Hạ.

          Ngày 7/3/2010, ông Dậu tìm về gặp ông Lê Bình ở địa chỉ nêu trên. Ông Dậu đã kể hết câu chuyện cho ông Bình nghe. Ông Bình xem danh sách đơn vị lập năm 2003 nhưng không có tên Liệt sĩ Sảo. Ông Dậu xin phép trở về TP Hồ Chí Minh đồng thời nhờ ông Bình ở Hà Nội tìm hỏi Ban liên lạc CCB của đơn vị xem có ai nhớ và biết thông tin về Liệt sĩ không?

          Tháng 8 năm 2010, ông Dậu từ TP Hồ Chí Minh ra Hà Nội gặp ông Lê Bình. Lúc đó ông Bình đã tìm được ông Trần Chủ, ông Hoàng Đạt – thiếu tá, nay ở Cầu Giấy – Hà Nội là những người đồng đội cùng chiến đấu với Liệt sĩ. Ông Đạt nhớ lại người đồng đội trẻ tuổi ở cùng tiểu đội tên là Sảo. Ông Đạt còn nhớ một kỷ niệm rất rõ là trước khi sảy ra trận đánh, ông nằm cùng Liệt sĩ trên đồi dứa, hai người còn dùng đá đập dứa để ăn. Trận đánh ấy, một số anh em đã hy sinh, anh Sảo bị thương và đưa về tuyến sau.

          Ông Dậu và ông Lê Bình đã chắp nối các thông tin có được và đi đến thống nhất phương án tìm Liệt sĩ như sau:

          Thứ nhất: Liệt sĩ Trần Văn Cứ bị thương đưa về tuyến sau cách Cầu Lồ 20km, sau khi mất mới được đưa vào nghĩa trang xã Thanh Lâm, Lục Nam, Bắc Giang. Vậy khả năng rất lớn Liệt sĩ Sảo cũng sẽ nằm tại nghĩa trang này;

          Thứ hai: Đăng ký với nhà ngoại cảm để tìm phần mộ Liệt sĩ.

Ngày 20/8/2010, ông Dậu và ông Lê Bình đến đăng ký với nhà ngoại cảm Nguyễn Thị Nguyện – Trung tâm nghiên cứu tiềm năng con người, trú tại số nhà 12, ngách 49, ngõ 6, đường Phương Mai, quận Đống Đa, Hà Nội. Nhờ uy tín của ông Lê Bình, chị Nguyện đã nhận lời hẹn đến ngày 29/10 âm lịch (01/11/2010).

Ông Dậu về chờ sau 2 tháng mới gặp được chị Nguyện. Theo nghi thức, ông Dậu đặt lễ lên bàn thờ Bác Hồ khấn tâm nguyện đi tìm anh trai là Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo. Khoảng 8h30, ông Dậu gặp được nhà ngoại cảm, thấy chị ăn mặc giản dị như viên chức nhà nước. Sau lời chào xã giao cùng ông Lê Bình, chị Nguyện nói ngay:

- Anh trai bác tuổi từ 20 đến 21, mặt vuông chữ điền, đẹp trai, ít nói hay cười, đi cùng với 2 đồng đội về đây theo nguyện vọng của bác;

          - Hiện nay anh bác ở nghĩa trang xã Thanh Lâm, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang, bác đi theo vong hướng dẫn lên ga Kép rồi quay xuôi về Lục Nam độ 6-7 km rẽ phải qua đường sắt hỏi thăm vào nghĩa trang xã Thanh Lâm;

- Hôm nào bác đi thì điện trước cho tôi một ngày theo số điện thoại 04.3576.3282. Bác chuẩn bị 3 lễ tùy tâm thành: 1 là lễ thần linh, 2 là lễ đồng đội, 3 là lễ vong nhà bác. Bác nhớ chiều vong, chiều đồng đội thật khéo và thắp hương các mộ xung quanh.

          Ngày 05/11/2010 (âm lịch), ông Dậu và một số anh em lên nghĩa trang Thanh Lâm, Bắc Giang. Ông Dậu đã chuẩn bị đủ 3 lễ như lời dặn của chị Nguyện đồng thời mang theo từ nhà 4 chiếc đũa và một quả trứng vịt sống. Dẫn ông Dậu và mọi người ra nghĩa trang có ông Chủ tịch UBND xã và anh cán bộ phụ trách TBXH xã Thanh Lâm. Ông Dậu đặt 2 lễ cúng thần linh và đồng đội tại kỳ đài của nghĩa trang rồi liên hệ với chị Nguyện. Chị Nguyện hướng dẫn qua điện thoại:

          - Bác đang ở kỳ đài Tổ quốc ghi công. Bác xuống ô thứ nhất phía trái kỳ đài đến ngôi mộ số 5 hàng thứ 4 đặt lễ cúng vong và đặt quả trứng vịt sống lên đầu đũa rồi liên hệ tiếp.

          Ông Dậu làm đúng như lời chị Nguyện hướng dẫn. Khi hương cháy được 1/2 nén, ông Dậu cắm cây đũa ăn cơm đầu to xuống, đầu bé lên và đặt quả trứng lên trên đầu đũa. Quả trứng như có một sức hút vô hình đã dính chặt vào đầu đũa (xem ảnh).

          Chị Nguyện hướng dẫn tiếp:

          - Trên nghĩa trang hiện có 8 người, yêu cầu mọi người ngồi xuống để chờ con vật đến.

          Ông Dậu và mọi người làm theo, ngồi cách xa ngôi mộ số 5 hàng số 4 khoảng 4 m. Khoảng 5 phút sau, có một con chó đen khoảng 20 kg từ cổng nghĩa trang chạy vào đúng ngôi mộ số 5 thì ngồi xuống, ngoảnh đầu nhìn mọi người (xem ảnh).

          Ông Dậu báo lại sự việc trên và được chị Nguyện hướng dẫn tiếp:

- Dưới chân mộ số 5 phía bên trái viên gạch lát số 2 có 2 vết màu trắng.

Em cậu ông Dậu xem xác nhận đúng là có như vậy. Chị Nguyện nói tiếp:

- Có đàn kiến đang bò từ ngôi số 4 sang ngôi số 5 hàng thứ 4.

Anh tài xế xem và nói: có khoảng mấy chục con kiến đang bò từ ngôi số 4 sang ngôi số 5 nhưng cỏ mọc tốt quá không chụp ảnh được. Chị Nguyện nói tiếp:

- Bên tay phải 3 ngôi liền kề không có tên cụ thể mà chỉ có tên đơn vị phải không?

Ông Chủ tịch xã xem nói đúng. Chị Nguyện lại nói:

- Bác ghi lại để báo cáo cho Trung tâm.

          Công việc của nhà ngoại cảm hướng dẫn ông Dậu diễn ra chỉ khoảng 15 phút đến đúng 11 giờ trưa. Sau khi ông Dậu hóa vàng cho thần linh, đồng đội và anh trai mình thì quả trứng vẫn đứng trên đầu đũa tại ngôi mộ số 5.

          Như vậy các thông tin đã được khớp nối rất chính xác giữa “người âm” và người trần thông qua nhà ngoại cảm. Ông Dậu thay mặt gia đình và ông Lê Bình thay mặt ban liên lạc CCB E36 - F308 đồng thuận nhận định:

Thứ nhất: Anh Đỗ Đức Sảo là chiến sĩ QĐND thuộc đơn vị E36 – F308 đã trực tiếp chiến đấu tại mặt trận Cầu Lồ từ 13/7/1954 đến 17/7/1954 (âm lịch);

          Thứ hai: Trong lúc chiến đấu bị thương được đưa về trạm Quân y tiền phương cách mặt trận 20 km sau đó mới chết và được nhân dân xã Thanh Lâm chôn cất và quy tụ vào Nghĩa trang Liệt sĩ xã Thanh Lâm, Lục Nam, Bắc Giang.

          Thứ ba: Tạm thời coi ngôi mộ số 5, hàng số 4, ô số 1 từ kỳ đài nhìn xuống bên trái là mộ của Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo.

          Sau đó ông Dậu về quê làm lễ cáo Tổ Tiên và tiếp tục hành trình để tìm lại danh tính cho anh trai mình.

Ngày 8/11/2010 (âm lịch) ông Dậu đến nhà ông Lê Bình bàn việc lập hồ sơ cho Liệt sĩ và thống nhất cùng đi Thanh Lâm, Lục Nam, Bắc Giang để tìm hiểu thời gian điều trị tại trạm Quân Y tiền phương. Hai ông đã gặp ông Thường - Chủ tịch UBND xã để xin gắn bia cho Liệt sĩ. Sau đó được gặp cụ Phó Chủ tịch xã thời kỳ 1954 – 1958. Cụ năm nay đã 85 tuổi, cụ kể lại rằng lúc đó cụ là cố nông nên không biết chữ; anh em thương binh chết được chôn tập trung vào vườn sắn, đến năm 1960 đưa lên quy tập vào nghĩa trang, khoảng năm 1995 thì xây ốp gạch đỏ như hiện nay. Còn danh sách Liệt sĩ đã bị cháy hết do năm 1958 nhà bị hỏa hoạn không kịp cứu chữa.

Trong suốt thời gian từ đó tới tháng 2/2012, ông Dậu đã vào Nam ra Bắc nhiều lần để tiến hành các thủ tục đề nghị công nhận Liệt sĩ cho anh trai mình.

Được sự giúp đỡ tận tình của bạn bè, người thân, các cơ quan liên quan, đặc biệt là sự quan tâm đặc biệt của các đồng chí nguyên là lãnh đạo, chiến sĩ thuộc Trung đoàn 36 – Sư đoàn 308, tới ngày 02/02/2012, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 123/QĐ – TTg công nhận danh sách những người có công với cách mạng trong đó có Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo.

Như vậy, ông Dậu đã thực hiện việc “mò kim đáy bể” trong hàng chục năm trời, từ việc liên hệ với dương trần đến cõi tâm linh. Cuối cùng nỗi buồn vô hạn sau 58 năm mất anh đã biến thành niềm tự hào, niềm yêu thương kiêu hãnh của quê hương, gia đình và dòng tộc bởi anh - Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo đã được trả lại đúng tên tuổi, công lao của mình trong sự nghiệp bảo vệ đất nước vĩ đại của dân tộc.

Ngày 19/3/2012 (27 tháng 2 năm Nhâm Thìn), tại quê hương Động Lâm Đảng Uỷ, UBND, UBMTTQ, Hội CCB, các ban ngành, đoàn thể xã Động Lâm cùng toàn thể anh em, bà con lối xóm đã long trọng tổ chức Lễ phục tang và Lễ  truy điệu Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo. Tại buỗi lễ này tôi (tác giả bài viết) đã chứng kiến sự có mặt của rất đông các cơ quan, ban ngành đoàn thể đến viếng, trong đó có: Thiếu tướng Trần Giang – nguyên thủ trưởng cũ của Liệt sĩ; ông Lê Bình – Thường trực CCB E36 – F308; Thiếu tá Hoàng Đạt – bạn cùng tiểu đội với Liệt sĩ. Ông Hoàng Đạt đã nấc nghẹn, đưa tay gạt nước mắt khi kể về Liệt sĩ như sau: “…Anh Sảo trẻ hơn tôi 5 tuổi. Trước khi vào trận đánh anh còn dạy bọn tôi dùng đá đập dứa để ăn. Ở cùng tiểu đội nên bọn tôi vẫn đùa anh là “Sảo quyệt” vì anh nhanh nhẹn lắm. Tôi có biết anh bị thương đưa về tuyến sau, đến nay nới được biết anh đã hy sinh ở trận đánh cuối cùng đuổi giặc Pháp ra khỏi đất nước ta. Anh Sảo đã không còn nữa…”. Hôm đó, thay mặt dòng tộc, tôi đã đọc bài phát biểu trong Lễ truy điệu Liệt sĩ. Tôi chưa hề biết mặt anh nhưng rất tiếc thương và cũng thật tự hào khi dòng tộc mình có một người con đã hiến trọn tuổi thanh xuân cho đất nước.

Tôi thật xúc động khi đọc lại bài văn cúng mà ông Dậu đã khóc anh trai mình trong Lễ phục tang:

“… Anh ơi!

Thịt xương dù ở xứ người

Hồn linh vẫn ở quanh nơi xứ nhà.

Con cháu phụng nghênh thần chủ đã rước linh vị anh về với Tổ Tiên, về với ông bà, với cả mẹ cha để cả nhà đoàn tụ, con cháu sớm hôm phụng thờ.

Nay trần thế làm lễ cáo thiên, yết kiến Tổ Tiên, phách định hồn yên; cả nhà chị em, cháu chắt lễ bạc tâm thành trình lên gia tộc.

Vật vốn thờ trời

Người sinh nhờ tổ

Anh ơi! Sót thay tình huynh đệ 58 năm vong linh anh vẫn ở nơi đất khách quê người.

Nhờ ánh sáng mặt trời

Nhờ hồng phúc nhà ta tích lũy nhiều đời

Tìm thấy anh là Liệt sĩ hơn người

Tổ quốc ghi công anh

Cả nhà buồn nhưng không tủi

Khổ nhưng không đau

Vì gương anh sáng rực cho đời

Hôm nay

Cho cả nhà được khóc anh

Nước mắt của tình người

Cúng giỗ anh, ghi nhớ của vòng đời

Cả nhà quỳ trước án xin cúi đầu

Đội vành khăn trắng

Trở tang anh

Ô hô anh hỡi anh ơi !!!

Vong linh anh vẫn ở bên mọi người

Nguyện cầu như ý…”

Để kết thúc bài viết này, tôi xin được trích lại những dòng suy tư của ông Dậu sau hành trình tìm kiếm anh trai mình như sau:

1. Đã có dương trần tất phải tồn tại âm trần. Người chết rồi còn để lại linh hồn, ít nhất là 9 đời gọi là “cửu huyền thất tổ” vẫn đi về với nhau, gần gũi thân thiện giúp đỡ nhau, biết hết mọi chuyện của người trần. Do vậy, người trần phải luôn quan tâm trông coi, giữ gìn mồ mả, duy trì cúng giỗ, thực hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” mà tiền nhân đã dạy bảo.

          2. Người trần tìm hiểu về giới âm còn quá ít, không muốn nói là ngu dốt vì bên cạnh ta vẫn có người liên hệ với vong. Người nào bài trừ vong linh là người đó không nhìn nhận vào sự thật đang tồn tại, không nhớ lời dạy của người trước: “Sống vì mồ vì mả, không sống vì cả bát cơm”.

          3. Mộ phần có lẽ là địa chỉ cư ngự của vong để nhờ thần linh thông báo trước cho người trần, giúp cho nhà ngoại cảm liên hệ với vong linh nên mộ thật (có cốt), mộ gió (chiêu hồn) đều là nơi liên hệ giữa âm (người chết) với dương trần (người sống). Người có tâm đức đừng quên phần mộ và cúng giỗ người chết. Dù có cách trở giữa hai cõi âm dương nhưng vong linh (người chết) vẫn biết và liên hệ với người còn sống.

                            Việt Trì, ngày 26 tháng 9 năm 2012.

                                             Đỗ Quang Tuân

 _______________

BÀI PHÁT BIỂU CỦA HỘI ĐỒNG GIA TỘC HỌ ĐỖ ĐỘNG LÂM TẠI LỄ TRUY ĐIỆU LIỆT SĨ ĐỖ ĐỨC SẢO

Kính thưa Hương hồn Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo!

Kính thưa các vị đại biểu, khách quý!

Kính thưa đại gia đình tang hiếu cùng các cụ, các ông, bà, các anh chị em, bà con quê hương, lối xóm!

          Hôm nay, ngày 19/3/2012 (tức ngày 27 tháng 2 năm Nhâm Thìn), tại quê hương Động Lâm - nơi đã sinh ra Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo, Đảng Uỷ, UBND, UBMTTQ, Hội CCB, các ban ngành, đoàn thể xã Động Lâm cùng toàn thể anh em, nội ngoại trong gia tộc, bà con lối xóm long trọng tổ chức Lễ  truy điệu Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo – Người con ưu tú của dòng họ Đỗ Động Lâm đã ngã xuống trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân.

Thay mặt Hội đồng gia tộc họ Đỗ Động Lâm, chúng tôi xin kính cẩn nghiêng mình trước anh linh Liệt sĩ và xin được dâng nén tâm hương - lễ mọn lòng thành, cầu mong cho linh hồn anh ở cõi vĩnh hằng được siêu sinh tịnh độ và mỉm cười nơi chín suối.

Sinh ra trong một gia đình thuần nông, Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo cũng như bao người con của quê hương Động Lâm đã sớm phải vất vả mưu sinh với cuộc sống chốn quê nghèo. Chiến tranh đến! Tai hoạ và đau thương mà những kẻ ngoại bang gieo rắc đã không loại trừ bất kỳ ai. Trong hoàn cảnh ấy, vào năm 1953, anh đã lặng lẽ ra đi, nhập vào đoàn quân kháng chiến, để lại cho gia đình, anh em, bạn bè lối xóm một câu hỏi lớn không lời giải đáp; một nỗi nghi hoặc trong lý lịch; một khoảng trống hư vô, mờ ảo.

Cũng từ đó gia đình anh luôn phải sống trong nỗi buồn đau, day dứt, thiếu vắng bóng anh. Nỗi buồn cha mất con, em mất anh, cháu mất bác cứ da diết trôi, vò xé con tim của những người thân. Gần 60 năm qua đi – một khoảng thời gian không lớn so với tuổi của vạn vật nhưng với một đời người - đó là một khoảng trống quá lớn. Khoảng trống ấy đã làm khô đi nước mắt của những người thân; cha mẹ anh đã lần lượt ra đi và cũng từ trong khoảng trống ấy đã sinh ra những lớp cháu, con không một lần được biết mặt cậu, mặt bác, mặt ông...

Cha anh, Cụ Đỗ Đức Ưng đã bỏ gần cả cuộc đời để tìm kiếm anh trong mòn mỏi, nhưng cho đến nhắm mắt xuôi tay, tin tức về anh vẫn biệt vô âm tín. Mẹ anh trước khi qua đời còn trăng trối với người em trai của anh rằng: “bằng mọi giá con phải tìm cho được anh con về nhé!”.

Người em trai của Liệt sĩ là Ông Đỗ Đức Dậu sau chặng đường gian nan hàng chục năm tìm kiếm anh trai mình đã viết nên một câu chuyện huyền thoại giữa đời thường. Câu chuyện ấy không thể kể hết trong khuôn khổ buỗi lễ hôm nay. Chỉ biết rằng: Trời xanh đã không phụ lòng người, và có lẽ cha mẹ anh và các bậc Tiên hiền Liệt tổ đã độ trì cứu giúp để cho vật đổi sao dời, càn khôn xoay chuyển. Tình nghĩa anh em, máu mủ ruột rà đã nối liền hai cõi âm dương để hôm nay Linh hồn Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo sau gần 60 năm xa cách đã được trở về đất mẹ.

Hôm nay! Quê hương, dòng tộc, làng xóm, đón anh về trong niềm xúc động và tiếc thương vô hạn. Anh đã ngã xuống cùng những đồng đội của mình tại mảnh đất Lục Nam, Bắc Giang giữa tuổi thanh xuân để mang lại cho đất Việt một màu xanh bất tận. Nỗi buồn sau gần 60 năm của anh em, con cháu hôm nay đã hoá thành niềm yêu thương, kiêu hãnh bởi chính anh – Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo, hậu duệ đời thứ 9 của Đỗ tộc đã góp phần tô thắm thêm trang sử vàng của dân tộc và truyền thống của quê hương, dòng họ.

Dòng tộc Đỗ Động Lâm trân trọng và tự hào tấm gương hy sinh của Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo:

Ra đi lúc tuổi xuân xanh

Mắt cha mòn dõi bóng anh quê nghèo

Mẹ gầy bên bếp lửa reo

Cô dì chú bác trông theo mỏi mòn...

Đoán chăng liệu mất, liệu còn?

Bao điều ân oán, vuông tròn ai hay?

Lý gian nào hiểu tình ngay?

Gió mưa nào dễ chuyển lay tình người?

Tuổi xuân dâng hiến cho đời

Để hồn thác gửi bên đồi thông xanh

Đời đời ghi nhớ công anh

Máu xương đổ để tô xanh núi rừng

Nước non muôn dặm nghìn trùng

Sáng tên anh mãi như vừng ánh dương

Đất mẹ trăm nhớ ngàn thương

Đón anh về với cố hương thuở nào

Yêu thương lệ mắt tuôn trào

Anh về hồn thác gửi vào hư không

Dâng lên anh vạn đoá hồng

Để tình thắm nhuộm non sông huy hoàng.

Dòng tộc Đỗ Động Lâm xin trân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, chiến sĩ và các đồng chí nguyên là lãnh đạo, chiến sĩ trung đoàn 36, Sư đoàn Quân tiên phong 308 đã dành những tình cảm đặc biệt cho gia đình, dòng tộc chúng tôi trong việc đi tìm phần mộ Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo. Xin chân thành cảm ơn các vị đại biểu, khách quý đã có mặt trong trong buổi lễ hôm nay.

Trong giờ phút linh thiêng này, trước anh linh Liệt sĩ anh em dòng tộc Đỗ Động Lâm xin hứa sẽ luôn đoàn kết, yêu thương giúp đỡ lẫn nhau, xây dựng dòng tộc, quê hương, đất nước mạnh giàu. Nơi chín suối kính chúc anh yên giấc ngàn thu. Kính mong anh hãy phù hộ độ trì cho các anh em con cháu trong gia tộc luôn mạnh khoẻ, bình an, hạnh phúc, giữ tròn chữ hiếu, lấy đức lấy tâm để  lưu truyền hậu thế.

          Một lần nữa xin được kính cẩn nghiêng mình trước anh linh Liệt sĩ Đỗ Đức Sảo, xin phép một phút tưởng niệm, phút tưởng niệm bắt đầu.

 MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG LỄ TRUY ĐIỆU LIỆT SĨ