Nhà trường không và cũng không thể thay thế được gia đình, cộng đồng sinh hoạt, các đoàn thể, các tổ chức tôn giáo, văn học nghệ thuật, viện bảo tàng, lễ hội, các phương tiện thông tin đại chúng, các hoạt động thể thao... "Không cần" ở đây có nghĩa là trẻ em Mỹ có thể học ở nhà, theo chế độ homeschooling (học tại gia)

Trẻ em Mỹ "không cần" trường

"Không cần" theo nghĩa đen, không phải một cách nói ví von hoa mỹ về một thực tế khác cũng ngược đời nếu so với giáo dục Việt Nam: Nhà trường chỉ là một thành phần, cho dù là một thành phần quan trọng, trong một phức hợp xã hội có nhiệm vụ giáo dục những công dân Mỹ tương lai.

Nhà trường không và cũng không thể thay thế được gia đình, cộng đồng sinh hoạt, các đoàn thể, các tổ chức tôn giáo, văn học nghệ thuật, viện bảo tàng, lễ hội, các phương tiện thông tin đại chúng, các hoạt động thể thao... "Không cần" ở đây có nghĩa là trẻ em Mỹ có thể học ở nhà, theo chế độ homeschooling (học tại gia).

Ảnh minh họa: Internet.

HỘP THƯ TỐ CÁO TIÊU CỰC GIÁO DỤC

Chế độ "Học tại nhà" (Home schooling) cho phép cha mẹ tự giáo dục con cái thay vì cho chúng đến trường mà không yêu cầu phải có chứng chỉ gì đặc biệt. Nhiều người Mỹ cho rằng đó là cách để trẻ em có thể phát huy tính tự lập, chủ động trong cả 365 ngày chứ không chỉ tiếp nhận kiến thức một cách thụ động trong những lúc đến trường. Đó là một nguyên lý giáo dục khác hẳn, dựa trên quan điểm là mọi bậc cha mẹ đều có thể giúp đỡ con cái học tại nhà.

Nhiều gia đình không hề sử dụng các tài liệu hướng dẫn hay chương trình giảng dạy chính thức, mà căn cứ vào thiên hướng và phong cách cá nhân của trẻ em để áp dụng các phương pháp và nội dung cụ thể. Ngay cả trong trường hợp có sử dụng các tài liệu hướng dẫn, thời gian học tập hàng ngày cũng không kéo dài quá vài tiếng đồng hồ, thời gian còn lại dùng để du lịch, biểu diễn, tham quan, đọc sách, tiến hành các dự án nghiên cứu hay tham gia hoạt động từ thiện. Hiện nay có khoảng 1 triệu gia đình ở Mỹ áp dụng và theo thống kê đang tăng lên khoảng 15% mỗi năm.

Xếp hạng đại học thế giới: Bài học từ Pháp và Trung Quốc

GS Trần Hồng Quân: "Nền giáo dục hiện nay có nhiều lỗi hệ thống"

GĐ điều hành Air Mekong: "Đổi mới toàn diện giáo dục, đừng chắp vá"

Trẻ em Mỹ cũng không theo một chương trình thống nhất

Ở Mỹ, chương trình học của các trường phổ thông không chỉ khác nhau tuỳ theo các bang mà còn khác nhau tuỳ theo từng vùng, từng quận, thậm chí tuỳ theo từng trường. Rất nhiều người không biết rằng rất nhiều học sinh Mỹ không hề biết gì về thuyết Darwin. Ở một số địa phương, đặc biệt là tại các bang ở miền Nam, do ảnh hưởng mạnh mẽ của Thiên Chúa Giáo, giảng dạy thuyết Darwin thậm chí còn bị coi là phi pháp.

Vì không học theo một giáo trình thống nhất, trình độ của học sinh khi tốt nghiệp trung học rất khác nhau. Chính vì lẽ đó, ở năm thứ nhất, các trường đại học Mỹ thường có 3 môn bắt buộc là Học nghĩ, Học nói và Học viết. Trong số 18 sinh viên lớp Học viết (English 101) do tôi phụ trách, có những sinh viên hiểu biết rất rộng và sâu, nhưng cũng có sinh viên thậm chí viết tiếng Anh còn sai chính tả và ngữ pháp.

Tuy vậy, họ có một điểm chung là rất tự tin. Đó là kết quả của một triết lý giáo dục mang tính dân chủ. Việc chấm điểm, chẳng hạn. Nếu ở ta chấm điểm là biện pháp nhằm xếp loại học sinh và đánh giá giáo viên, điều cuối cùng dẫn giáo viên đến tình trạng chạy theo thành tích và rất nhiều học sinh đến tâm lý tự ti.

Không tự ti sao được khi một đứa trẻ từ lớp 1 đến lớp 12 luôn luôn đội sổ, và điều đó được công bố cho tất cả bạn bè cùng lớp. Ở Mỹ, việc chấm điểm là vấn đề tế nhị, thường là giữ kín. Nó là cơ sở để học sinh tự biết mình và để giáo viên điều chỉnh phương pháp giáo dục với từng học sinh. Nhà trường Mỹ luôn cố gắng để học sinh không cảm thấy thua chị kém em. Ngay cả thi tốt nghiệp phổ thông cũng không có vai trò quan trọng như ở Việt Nam hay ở Châu Âu. Có thể nói, nhà trường ở Mỹ là nhà trường không nhằm mục đích thi cử.

Các trường phổ thông của Mỹ không có sách giáo khoa chung trong cả nước

Việc lựa chọn các loại sách để dạy trong nhà trường thuộc thẩm quyền của cơ quan chuyên trách địa phương và nhà trường, nhưng vai trò cá nhân của giáo viên và ý kiến của phụ huynh cũng rất quan trọng. Chẳng hạn, cuối tháng 9 năm 2003, khi tôi vừa đến Normal, cuốn sách nổi tiếng của nhà văn Hoa Kỳ đoạt giải Nobel John Steinbeck, "Of Mice and Men" (Hoàng Ngọc Khôi và Nguyễn Phúc Bửu dịch là "Của chuột và người"), cùng hai tác phẩm kinh điển khác là "The Adventures of Huckleberry Finn" (Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn) của Mark Twain và "To Kill a Mockingbird" (Giết chết một con chim Mocking) của Harper Lee, bị cha mẹ học sinh các trường trung học phản đối và đòi đưa ra khỏi chương trình văn học.

Hai trường trung học Normal Comunity High School và Normal West High School phải thành lập một chuyên ban, bao gồm hiệu trưởng, một chuyên gia thông tin đại chúng và một giáo viên, để nghiên cứu và trả lời phụ huynh học sinh. Bà Tripp, phụ huynh học sinh và là tác giả một trong hai lá thư khiếu nại, phê phán cuốn sách của John Steinbeck là chứa đựng thái độ kỳ thị chủng tộc, ngôn ngữ thô tục và báng bổ, "không thể hiện các giá trị truyền thống", "gây phản cảm" đối với con gái bà.

Đây không phải là trường hợp cá biệt. Năm 1992, khi một nhóm độc giả ở bang Ohio chỉ ra 108 chỗ tục tĩu, 12 chỗ chứa đựng thái độ kỳ thị chủng tộc và 45 đoạn báng bổ Chúa, cuốn sách này đã bị buộc đưa ra khỏi chương trình của một trường phổ thông địa phương. Ngay sau đó, 150 nhà giáo, sinh viên và phụ huynh học sinh đã tổ chức một cuộc hội thảo ca ngợi giá trị của cuốn sách, cuối cùng nó được đưa trở lại chương trình. Mùa hè năm 2003, Hội đồng giáo dục quận Coffee County (Bang Georgia) cũng phải tiến hành thẩm định vấn đề "ngôn ngữ dung tục" của cuốn sách "Of Mice and Men" khi có khiếu nại của một số phụ huynh học sinh. Đầu năm 2003, Hội đồng nhà trường quận George County ở Lucedale (Bang Mississippi) đã nhất trí loại "Of Mice and Men" cùng hai cuốn sách khác ra khỏi chương trình.

  Báo Giáo dục Việt nam

Bốn câu chuyện "ngược đời" của giáo dục Mỹ

Coi nhà trường như doanh nghiệp

Nếu như ở Việt Nam, cho đến nay thương mại hoá giáo dục vẫn gây tranh cãi và bị nhiều người coi là tồi tệ, thì ở Mỹ nó đang tồn tại như một cái gì đó hết sức tự nhiên.

Khác với Việt Nam, các trường đại học Mỹ nói chung không có thi đầu vào. Quan điểm của họ rất đơn giản: Học tập là quyền chính đáng của mọi người, mặc dù xuất phát điểm có thể khác nhau. Nhờ vậy, tất cả những ai có chí đều có thể có cơ hội, ngược lại quốc gia cũng không bỏ phí nhân tài. Vào thập kỷ 1960, số học sinh Mỹ tốt nghiệp phổ thông học tiếp lên đại học chiếm tỷ lệ 60%. Hiện nay, tỷ lệ này có giảm đi, nhưng vẫn đứng đầu thế giới. Nhưng muốn học, phải trả tiền. Khi anh bỏ tiền để mua kiến thức, anh sẽ có ý thức về việc học tập hơn. Còn nếu anh trả tiền mà không học, tức không nhận kiến thức, thì đó cũng là quyền của anh.

Nói vậy, nhưng việc đăng ký học cũng không phải hoàn toàn chỉ có chuyện tiền nong. Một số trường nổi tiếng khá kén chọn sinh viên. Một số bang cũng ưu tiên nhận sinh viên từ bang mình. Còn đối với sinh viên nước ngoài, điểm thi tiếng Anh (TOEFL) đặc biệt quan trọng. Trường Đại học Y khoa là một ngoại lệ. Muốn vào trường, sinh viên phải có bằng tốt nghiệp đại học thuộc một số ngành như sinh hoá, sinh vật...Chương trình kéo dài 4 năm nữa, sau đó phải thực tập từ 2 đến 4 năm. Như vậy, để hành nghề chữa bệnh, cần phải học và thực tập từ 10 - 12 năm!

Việc học tập ở Mỹ rất tốn kém. Mức chi tiêu tối thiểu của một sinh viên ở các trường công, vào khoảng 10 ngàn USD/năm, còn ở các trường tư khoảng 35 ngàn USD. Vì thế, trừ một số người được nhận học bổng hoặc gia đình giàu có, sinh viên Mỹ hầu hết vừa học vừa làm, một số làm việc ngay tại trường.5. Chuyện ngược đời thứ năm là bất chấp những chuyện ngược đời vừa kể giáo dục Mỹ vẫn có chất lượng cao nhất thế giới.

Bằng chứng là họ kinh doanh giỏi nhất, nghiên cứu khoa học giỏi nhất, đóng phim giỏi nhất, chơi đàn giỏi nhất, hát hay nhất, chơi thể thao giỏi nhất, và ngay cả trong văn học cũng là một trong những nước có nhiều nhà văn đoạt giải Nobel nhất.

 

  _______________

Bộ Giáo dục xem xét bỏ độc quyền sách giáo khoa

• Viết lại sách giáo khoa ra sao?
• Quy định số sách giáo khoa tối thiểu cho học sinh tiểu học

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Vinh Hiển cho biết, việc làm sách giáo khoa phổ thông sắp tới sẽ theo hướng có một chương trình chung, nhiều bộ sách khác nhau. Hiện nay mới có sách tiếng Anh là theo “kiểu mẫu’ này.

* Thưa Thứ trưởng, Bộ GD-ĐT đang chuẩn bị cho kể hoạch lớn là đổi mới chương trình, SGK phổ thông sau năm 2015.  Công việc này đang đứng trước những khó khăn gì?

- Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển: Hiện nay, ta có lượng lớn giáo viên chưa đáp ứng được nhu cầu đổi mới. Chuyện thừa thiếu không cân đối. Chế độ chính sách không đảm bảo. Sau đó là điều kiện dạy và học, thời lượng dạy của ta ít, thời gian các em sinh hoạt ở trường ít. 

Để thực hiện đề án, Bộ đã và đang kiến nghị Đảng, Nhà nước cải thiện chính sách thu nhập, đánh giá công bằng, trả lương xứng đáng cho giáo viên. Bên cạnh đó các trường sư phạm phải đổi mới chương trình đào tạo,…

Các địa phương, các trường cũng phải chú trọng đào tạo theo nhu cầu. Ngành nghề nào cũng phải vậy. Hi vọng với quy hoạch nguồn nhân lực các ngành sẽ giúp giải quyết chuyện thừa thiếu không cân đối.

Giáo viên là người trực tiếp thực hiện đổi mới nếu không quan tâm đến họ sẽ thất bại. 

* Như vậy là Bộ GD-ĐT có kế hoạch tập trung đổi mới con người trước?

- Ta không nói cái gì trước, cái gì sau được. Nếu không đổi mới chương trình, SGK không có nhu cầu đổi mới con người. Nhưng không đổi mới con người không thực hiện được đổi mới chương trình, SGK.

Khiếm khuyết lớn của chúng ta khi quan tâm tới việc dạy học nhưng thiếu quan tâm khâu kiểm tra, đánh giá. Bộ đã nhận ra điều này và đang tích cực sửa trong một vài năm gần đây và thời gian tới. Hiện khoa học kiểm tra đánh giá của Việt Nam rất lạc hậu, không đáp ứng yêu cầu. 

* Tại hội thảo về đề án đổi mới diễn ra trong 3 ngày đầu tuần này, một số chuyên gia Đan Mạch và Việt Nam có nói đến cần xây dựng một chuẩn chung và nhiều bộ SGK cho giáo viên. Ý kiến của Bộ GD-ĐT về vấn đề này như thế nào?

- Hiện nay, môn tiếng Anh đã có một chương trình và nhiều SGK. Hướng sắp tới là làm sao có chương trình chung nhưng nhiều bộ SGK khác nhau. Bộ sẽ kiểm tra, đánh giá phê duyệt để các bộ sách trước khi các bộ sách được đưa vào sử dụng.


* Không ít chuyên gia, giáo viên cho rằng nếu thực hiện chương trình tích hợp sẽ gây khó khăn cho cả cô và trò?

- Việc dạy tích hợp chắc chắn khó hơn, đòi hỏi giáo viên biết vận dụng năng lực hiểu biết, kiến thức rộng và tổng hợp. Nhưng đây là yêu cầu tất yếu, dù khó cũng phải làm. Song sẽ cố gắng dựa trên điều kiện của Việt Nam hiện nay sao cho khả thi nhất.

Tích hợp bản chất không phải là ghép môn. Ghép môn chỉ là cách làm tạo điều kiện cho làm tích hợp. Cách làm giúp giáo viên và học sinh có kiến thức hiểu biết tổng quát.

* Thay đổi việc dạy tích hợp có dẫn tới thay đổi trong giảng dạy ở các trường sư phạm hiện nay không, thưa ông?

- Có chứ. Nhưng phải chờ chương trình phổ thông làm trước rồi mới tiến tới đào tạo tích hợp. Tích hợp thực ra là đào tạo năng lực để người học hiểu và vận dụng kiến thức một cách tổng hợp, không phải chuyện học nhiều hay ít. Đây là điều tất cả mọi người cần phải có, không riêng gì ngành sư phạm. Song giáo viên cần được chú trọng hơn.

* Đề án Đổi mới chương trình, SGK phổ thông sau năm 2015 chỉ còn khoảng 3-4 năm nữa sẽ đi vào thực tế. Khoảng thời gian còn lại có đủ đề hoàn thiện đề án?

- Bộ đang tích cực làm công tác chuẩn bị. Nhưng phải ổn định mới triển khai. Sau 2015 không có nghĩa là 2015 hoặc 2016 sẽ làm luôn. Có thể sẽ không triển khai đồng loạt mà nơi nào đủ điều kiện sẽ làm trước. Nơi nào chưa đủ điều kiện làm sau. 

Phải xây dựng chương trình phù hợp với thực tại nhưng cũng tính đến độ ổn định trong vài năm tiếp theo trong khi phải đảm bảo việc dạy và học, nâng cao dần đội ngũ giáo viên.

* Cảm ơn ông!

Văn Chung
Theo VNN