HOẠT ĐỘNG HIẾU NGHĨA

                       CỦA DÒNG HỌ ĐỖ  HỮU

                                                              Thùy Tao

                                                             (Thanh Hóa)

   Dòng họ chúng tôi (Dòng họ Đỗ Hữu – gốc Hậu Lộc) là một dòng họ ly hương và còn trẻ. Nhánh 1 của dòng họ chúng tôi, chiếm đa phần, mới rời bỏ quê gốc từ giữa thế kỷ XIX, và đến nay đã có đến thế hệ thứ 6 không được sinh ra trên đất tổ quê cha. Tuy xa quê đã tương đối lâu và phải sống phân tán trên khắp cả 3 miền đất nước, nhưng lòng dạ chúng tôi vẫn luôn hướng về quê gốc, vẫn không nguôi ngoai nhớ về cội nguồn, đất tổ. Bởi ở đấy không chỉ là nơi khởi phát của dòng họ chúng tôi, mà còn là nơi sinh sống của bà con nhánh 2, một phần máu thịt không thể tách rời của dòng họ chúng tôi, là nơi để lại dấu ấn ngàn đời về công tích to lớn của các vị tiền bối đã đóng góp cho cư dân cộng đồng và cho bà con dòng họ, bởi ở đấy có Nghè Cáy được cư dân xây dựng và phụng thờ vị trưởng lão số 1 của dòng họ chúng tôi, ở đấy có Nhà Thờ Họ mới được tôn tạo bằng công sức và tâm huyết của toàn dòng họ chúng tôi,...Nhánh 1 ra đi từ ngày ấy, đến nay đã có đến hàng trăm con cháu các thế hệ chưa một lần được trở về quê gốc để viếng thăm và thắp hương cho tiên tổ, chưa biết mặt bà con cô bác cùng huyết thống trong dòng họ. Tuy có khá nhiều bà con ly hương đang sống ở đô thị, luôn tiếp xúc với văn minh công nghiệp, với nếp sống đô thị, nhưng hầu như tất cả các gia đình của dòng họ vẫn đang cố gìn giữ cho được “cái chất quê, cái hồn quê” mà cha ông đã dày công vun đắp, nâng niu. Cái “hồn quê” ấy vẫn luôn được thể hiện trong cuộc sống thực cũng như trong đời sống tâm linh của tất cả mọi gia đình. Đó là sự giản dị, mộc mạc, là sự chân tình, là tình nghĩa thủy chung, là sự hiếu thảo theo đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, là kỷ cương họ tộc trên dưới phân minh, là sự cưu mang đùm bọc “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách”, là tình nghĩa huyết thống “một giọt máu đào hơn ao nước lã”,...Cái cốt cách văn hóa đó của dòng họ rất đa dạng và phong phú trong sự thể hiện, nhưng tiêu điểm có lẽ là nề nếp gia phong trong từng gia đình, là các hoạt động hiếu nghĩa trong mỗi gia đình cũng như trong các chi họ và trong toàn dòng họ. Hơn một trăm năm phải sống xa nhau và thiếu sự liên lạc thường xuyên, nên hoạt động hiếu nghĩa giữa các chi họ trong diện rộng toàn dòng họ không được nhắc nhở thường xuyên, không được thực hiện kịp thời và đầy đủ, nhưng trong các gia đình và trong từng chi họ cư trú gần nhau thì vẫn duy trì được nê nếp đó. Từ nhiều năm gần đây, sau khi dòng họ được kết nối, tụ hội và củng cố lại, chúng tôi đã có thêm điều kiện để thực hiện tốt hơn các hoạt động hiếu nghĩa trong phạm vi từng chi họ cũng như trong toàn dòng họ. Tiếp nối những việc làm tốt mà trước đây đã làm, hiện nay chúng tôi đã và đang chú ý vào 3 việc chủ yếu sau đây :

  - Chăm sóc chu đáo và thật lòng đối với bố mẹ, ông bà trong từng gia đình, coi sự hiếu thảo là yêu cầu số 1 của cốt cách văn hóa dòng họ.

  -  Chăm lo thành tâm và chu đáo việc tiễn đưa các thành viên qua đời.

  - Thường xuyên quan tâm và tổ chức chu đáo việc thăm hỏi, chăm sóc các thành viên cao tuổi (đương nhiên vẫn không quên các thành viên khác).

  Để thực hiện thật tốt 3 việc nói trên, chúng tôi đang và sẽ sử dụng các giải pháp mà chúng tôi cho là cần thiết và thích hợp, như :

  - Nắm bắt thông tin kịp thời từ các chi họ và các khu vực cư trú, tăng cường trao đổi thông tin giữa các chi họ, các khu vực cư trú.

  - Nêu gương đúng và kịp thời các gương tốt, góp ý thận trọng và thẳng thắn để chấn chỉnh có hiệu quả các lệch lạc (thông qua các kênh thông tin).

  - Xúc tiến việc lập Quỹ hoạt động tình nghĩa của dòng họ.

  - Đề cao vai trò và trách nhiệm của các thành viên Ban Liên lạc (nay gọi là Hội đồng dòng họ), phát huy tốt vai trò và ảnh hưởng của các bậc cha chú và các thành viên cao tuổi.

  - Lôi cuốn các thành viên trẻ cùng tham gia các hoạt động hiếu nghĩa này, nếu họ không có điều kiện tham gia thì chí ít cũng phải cho họ biết được các thông tin này. ...     ....

Chăm sóc chu đáo và thật lòng đối với bố mẹ, ông bà trong từng gia đình, coi sự hiếu thảo là yêu cầu số 1 của cốt cách văn hóa dòng họ.

 Ẩnh chụp về chuyến thăm hỏi sức khỏe của con cháu dòng họ Đỗ Hữu đối với hai vợ chồng cụ Đỗ Văn Tấn (ngồi giữa), đã thọ đến tuổi 95. Cụ Tấn là cựu sỹ quan QĐNDVN từ thời chống Pháp, đã qua 65 năm tuổi Đảng, hiện cư trú tại xã Vĩnh Hưng, huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa.

     Ngoài việc tổ chức phúng viếng chu đáo và kịp thời với những bà con qua đời, thì chúng tôi đã đặc biệt quan tâm đến việc thăm hỏi các vị cao tuổi. Không chỉ thăm hỏi lúc các vị ốm đau, mà là thăm hỏi thường xuyên hàng năm, cùng chia sẻ niềm vui với con cháu của gia đình trong các dịp mừng thọ, đón nhận khen thưởng, được trao tặng huy hiệu tròn năm tuổi Đảng,...Trong những năm gần đây, chúng tôi đã tổ chức tiễn đưa 4 cụ qua đòi ở tuổi ngoài 80, đã tổ chức thăm hỏi 3 cụ đau ốm, đã tặng quà mừng thọ 70, 80 cho 3 cụ, quà nhân dịp nhận Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng cho 2 cụ. Hiện nay số lượng đối tượng cao tuổi ngày càng ít đi nên chúng tôi lại càng phải đặc biệt quan tâm hơn trước. Chúng tôi coi đây là sự thể hiện tình cảm và đạo lý, và cũng vừa là biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát huy cái vốn quý đó của dòng họ.

  Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận lại là hiện nay và về lâu dài thì hoạt động này, và các hoạt động “Tìm về cội nguồn, tri ân tiên tổ”, đang vấp phải một trở lực rất khó khắc phục, đó là nhận thức của lớp trẻ đối với “Văn hóa dòng họ”. Sống trong nền văn minh công nghiệp, và rồi sẽ là văn minh trí tuệ, luôn bị cuốn hút vào sự sôi động của cơ chế kinh tế thị trường, luôn bị những yếu tố hiện đại và “sành điệu thời thượng” hấp dẫn, dễ làm át đi các nề nếp truyền thống và các nét bản sắc văn hóa dân tộc, nên lớp trẻ ngày càng thực dụng trong cả suy nghĩ và hành động. Lác đác trong các dòng họ cũng đã xuất hiện một số không ít gia đình chưa làm tốt trách nhiệm chăm sóc ông bà, bố mẹ, chưa có thái độ hiếu nghĩa thật lòng !  Đối với các thế hệ ở độ tuổi 50 trở lên thì đều coi các công việc hiếu nghĩa như trên là hệ trọng, nhưng với lớp trẻ thì chỉ là chuyện bình thường, thậm chí là chuyện nhỏ, là “chuyện bếp núc” của đàn bà và người già,...nên thái độ thường là ít hưởng ứng, thậm chí dửng dưng ! Tất nhiên chúng ta đã hiểu, trước hết đó là do lỗi của các thế hệ đi trước không biết sớm giáo dục con cháu về nội dung này ngay từ thuở ấu thơ, và suy cho cùng thì đó cũng là do “lỗi của cơ chế” trong bối cảnh kinh tế - xã hội còn đầy rẫy tiêu cực, nhan nhản chuyện phi đạo lý,..., vì quá đề cao “đồng tiền” mà sinh ra.

  Nhưng dù thế nào đi nữa thì gia đình vẫn phải tồn tại, dòng họ vẫn phải phát triển tiến bộ, nên chúng ta không thể để tình thế bó tay chúng ta. Phải chung sức cả cộng đồng các dòng họ và cộng đồng xã hội nói chung mà tháo gỡ khó khăn. Đến nay cộng đồng các dòng họ Đỗ của chúng ta đã có Tộc ước vừa mới được thông qua, với nội dung rất sâu sắc về mặt nhân văn, và cũng rất cụ thể về mặt hướng dẫn vận dụng. Chúng ta coi đó là một công cụ rất hữu hiệu để xây dựng dòng họ phát triển tiến bộ, trong đó hoạt động hiếu nghĩa cũng đã được định hướng rõ ràng. Theo tinh thần của Tộc ước thì hoạt động hiếu nghĩa chính là đạo lý của người Việt,  là một nét cốt cách của Văn hóa dân tộc, cần phải được tôn trọng và thực thi nghiêm túc. Trong thực tiễn triển khai, chúng ta đều đang gặp không ít khó khăn, vì vậy rất cần được trao đổi rộng rãi để học hỏi lẫn nhau giữa các dòng họ.

          Dòng họ chúng tôi rất mong nhận được nhiều ý kiến trao đổi của các dòng họ bạn !

                                         Hậu Lộc, tháng 12 năm 2012

                                                            T T