|
Diễn đàn Đổi
mới căn bản và toàn diện với Giáo dục &Đào tạo
CÓ MỘT ĐÒI HỎI RẤT
LỚN
lại chưa
được bàn đến !
Đỗ Hữu Lệ
(CGC)
Khi bàn thảo về chủ đề này đã có rất nhiều ý kiến khá
sâu sắc và tương đối bao quát, soi chiếu vào hầu như tất cả các khía cạnh của chủ
đề. Nhưng người đọc lại thấy hình như vấn đề được bàn thảo lại đang ở vị trí lơ
lửng, bị cắt rời ra khỏi cả hệ thống các hoạt động thực tiễn liên quan có tính
tổng thể.
Thật vậy, chúng ta đều biết trong nghiên cứu
khoa học, khi khảo sát một sự vật, hiện tượng (SVHT) nào đó, người nghiên cúu
phải tách SVHT ra khỏi “cái cơ thể cồng kềnh” phức tạp, là tổng thể, mà SVHT là
một bộ phận. Nhưng đó chỉ là một sự giả định, một thao tác có tính kỹ thuật để
thuận tiện cho việc nghiên cứu, khảo sát, nhằm giúp cho việc nghiên cứu được
sâu sắc và chi tiết hơn. Còn trong nhận thức thì phải luôn nhìn rõ mối quan hệ
biện chứng giữa các bộ phận, giữa tổng thể và bộ phận, luôn thấy rõ tính phổ
quát, tính đại diện, tính chi phối của tổng thể đối với bộ phận đang nghiên cứu.
Và do đó, về mặt kỹ thuật khảo sát, người nghiên cứu phải luôn biết kết hợp các
thao tác tư duy phân tích và tổng hợp, phải lý giải được rõ ràng mối quan hệ
hai chiều giữa tổng thể và bộ phận. Có làm được như vậy thì những nghiên cứu
rút ra mới phản ảnh đúng được bản chất của SVHT, các giải pháp đề xuất mới có
tính khả thi và mang lại hiệu quả. Liên hệ đến những bài viết về chủ đề “Đổi
mới căn bản và toàn diện GD&ĐT” thì rõ ràng là đang tồn tại một sự lãng
quên này, mà đa phần có lẽ là do vô thức ? Tôi chưa được đọc hết các bài viết,
nhưng hầu như các bài được đăng tải trên các tạp chí lớn, các trang mạng quen
thuộc (của Khuyến học, của GD&ĐT) thì tôi đều đã đọc. Hình như chỉ có bài
viết của GS Nguyễn Minh Thuyết là có đề cập đến thành tố “Môi trường kinh tế -
xã hội của sự phát triển GD&ĐT”, nhưng chỉ điểm lướt qua, chứ không phân
tích, lý giải ? Vấn đề lớn đang bị bỏ quên trong bàn thảo mà tôi muốn nhắc đến
chính là vấn đề này.
Chúng ta đều biết GD&ĐT không thể phát
triển đơn độc mà luôn gắn liền với sự phát triển của kinh tê – xã hội (KT-XH),
luôn phát triển trong môi trường KT-XH. GD&ĐT vừa phải phục vụ cho sự phát
triển của KT-XH, lại vừa là sản phẩm của KT-XH, nó vừa là bộ phận quan trọng
của thượng tầng kiến trúc (bộ phận văn hóa - tư tưởng), lại vừa đảm nhận chức
năng là bộ phận quan trọng trong lực lượng sản xuất trực tiếp (vì đào tạo ra
nguồn nhân lực và sản xuất ra khoa học và công nghệ). Bao trùm lên tất cả là vì
GD&ĐT đã sản sinh ra Con Người – nguồn lực quan trọng nhất để phát triển
KT-XH, động lực chủ yếu và mục tiêu trung tâm của sự phát triển KT-XH.
Do đó muốn Đổi mới GD&ĐT thì không thể
chỉ xem xét đến các thành tố bên trong (mục tiêu đào tạo, nội dung và phương
pháp, đội ngũ, công tác quản lý, hệ thống trường lớp, cơ chế tài chính,...) như
nhiều bài viết đã đề cập, kể từ cái thành tố gốc rễ là triết lý GD và mục tiêu
ĐT. Trong thực trạng cụ thể của KT-XH
vài chục năm gần đây và hiện nay, vừa yếu kém và bất cập, vừa lạc hậu và đang
tha hóa xuống cấp,...đến mức đáng lo ngại, đe dọa đến sự bền vững và tồn vong
của đất nước, trước hàng loạt thách thức rất nghiêm trọng, thì làm sao
GD&ĐT có thể “đóng cửa lại” mà Đổi mới căn bản và toàn diện cho được ?!
Trong bối cảnh ấy mà chúng ta chỉ đặt ra vấn đề GD&ĐT phải Đổi mới, mà là
đơn phương và đơn độc tác chiến, thì đó chỉ là mơ ước hão, chỉ là một sản phẩm của
tư duy “Duy ý chí” ! Thử hỏi : Muốn thực hiện công bằng về cơ hội học tập cho
mọi người, mọi vùng miền trong cả nước thì nhóm lợi ích của người giàu và quan
chức có ủng hộ không, có dám dành phần nguồn lực thích đáng cho yêu cầu này
không ? Muốn đổi mới nội dung chương trình GD&ĐT theo hướng giảm tải, hiện
đại, sát nhu cầu thực tiễn, thì với
những bộ óc được coi là thông tuệ nhất ở Bộ GD&ĐT có đủ Tâm và Lực để làm
không ? Muốn dẹp phăng cái “loạn đại học mở ra vô lối”, cái sự nhảm nhí bất cần
chất lượng của các kiểu ĐT không chính quy, liên kết, liên thông,...ở bậc Đại
học và Sau đại học thì các quan chức đang có nhiều thứ lợi ích ở đó, từ địa
phương cho đến TW, có chịu nghe không ? Muốn chấn chỉnh việc xây dựng đội ngũ,
từ khâu tuyển vào cho đến khâu sử dụng, đảm bảo đúng tiêu chuẩn chất lượng, thì
các quan chức lâu nay vẫn quen thói “nhờ tiền, cậy thế” có chịu chấp nhận và thực
thi không ? Muốn đổi mới Quản lý theo Văn hóa Quản lý tiên bộ để hướng tới một
nền GD trong sạch, dân chủ, trung thực, minh bạch, hiện đại, có chất
lượng,...như các nước tiên tiến, thì giới quan chức các cấp, kể cả giới quan
chức đương nhiệm của ngành GD&ĐT, có đồng thuận và thực hiện quyết liệt
không ?...Và hãy cứ xét ngay từ yêu cầu Đổi mới với cái thành tố được coi là
căn bản nhất – Mục tiêu ĐT, thì sẽ rõ ngay thôi. Nếu theo mục tiêu ĐT sẽ được
đổi mới thì XH ta rất đề cao những phẩm chất cao đẹp và đáng quý về trí tuệ và
đạo đức, rất coi trọng người tài có đức. Nhưng trong thực tiễn phát triển KT-XH
hiện nay thì người ta lại coi thường những phẩm chất đó, mà lại cổ xúy, khích
lệ cho những phản giá trị (được ngụy trang bởi các mỹ từ lừa bịp dễ nghe), bằng
việc thu nạp và trọng dụng những người đang sở hữu, thích sở hữu hoặc có khả
năng thích nghi với những phản giá trị đó. Về lý thuyết đưa ra mục tiêu ĐT như
vậy thì ai cũng thấy quá đúng, chưa thấy ý kiến nào phản bác, nhưng thực tiễn
đời sống KT-XH hiện nay lại không chấp nhận, không thích và không biết sử dụng
sản phẩm theo mẫu hình đó của GD&ĐT Đổi mới. Thực tiễn cuộc sống không biết
dùng người thực tài, có Tâm trong sáng, biết sống trung thực, có lòng tự trọng,
biết sống có tình nghĩa,...mà lại thích dùng những người giỏi chạy chọt, biết
luồn cúi, nịnh bợ, biết nói dối, trái tim vô cảm, biết coi Tiền là trên
hết,...dù cho trí tuệ có yếu, thậm chí bị coi là thiểu năng, cũng được. Người
học không cần có Nội lực tự học, chỉ cần lo được cái Bằng, và sau khi ra trường
biết cách tìm ô dù, phe nhóm cho vị trí tương lai, trước hết và quan trọng nhất
là phải lo cho được cái “vé” đảng viên để quan lộ sẽ được hanh thông, suôn sẻ !...
Phân tích như vậy để thấy rõ rằng : Để giúp
GD&ĐT thực hiện được những yêu cầu Đổi mới căn bản và toàn diện, thì Đảng,
Nhà nước và toàn XH phải thực hiện trước (hoặc đồng thời) những đòi hỏi Đổi mới
căn bản và toàn diện ở bình diện vĩ mô, với thực trạng
KT-XH của đất nước. Sự Đổi mới vĩ mô này phải mạnh mẽ và rộng khắp đối với mọi
lĩnh vực và mọi cấp, cả KT và chính trị, cả văn hóa và XH, cả đạo đức và lối
sống,... từ khâu hoạch định đường lối, chính sách đến việc tổ chức thực hiện,
từ hoạt động lãnh đạo, quản lý đến việc xây dựng đội ngũ,...Không có môi trường
KT-XH khác trước, tốt hơn trước, thì không thể Đổi mới GD&ĐT như định hướng
của Đảng và theo các yêu cầu đang được bàn thảo. Nếu cứ đòi hỏi một chiều, buộc
GD&ĐT phải thực hiện Đổi mới mà không cho họ những điều kiện tối thiểu và
tiên quyết, thì kết quả thu được sẽ rất hạn chế và không đáng được gọi là Đổi
mới. Đó sẽ là những kết quả hình thức, vụn vặt, rời rạc, chắp vá, nửa vời,
không bền vững,...Và đương nhiên cách làm đó không thể mang lại cho GD&ĐT
một hiệu quả gì cả, lại có thể làm cách xa thêm mục tiêu vươn tới sau Đổi mới là
GD&ĐT sẽ thực sự có chuyển biến về Chất. Thậm chí rất có thể chệch hướng,
dẫn đến nhiều yéu kém, sai lầm khác nặng nề hơn !...
Làm sao để KT phải được phát triển bền vững,
đời sống XH phải được lành mạnh hóa ?... Làm sao để xóa bớt đi sự phân cách
giàu – nghèo, mọi người dân được sống ấm no, tự do, hạnh phúc, văn hóa và đạo
đức XH được khôi phục và đề cao, người tài được trọng dụng ?...Làm sao để cán
bộ lãnh đạo và quản lý các cấp đều là những tấm gương tiêu biểu về Tài và Đức,
một lòng phục vụ nhân dân, chứ không hư hỏng quá nhiều như hiện nay ?...Làm sao
để trong đời sống XH, trước hết là trong quản lý và lãnh đạo, không còn bệnh
thành tích, không dung dưỡng thói gian dối, che giấu sự thật ?...Làm sao để
trong giới cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp không tồn tại lợi ích nhóm, trong
XH không còn sự khác biệt, thậm chí đối lập, về lợi ích giữa nhân dân và giới
cán bộ lãnh đạo và quản lý ?...Làm sao để không còn tham nhũng, không còn
chuyện chạy chức, chạy quyền, chạy........, không còn chuyện học giả, bằng giả
?...Làm sao để mọi người đều biết sống theo pháp luật, đều được bình đẳng trước
pháp luật, pháp luật phải chuẩn và nghiêm ?.. Làm sao để cuộc sống được yên
bình và tốt đẹp hơn, XH thực sự dân chủ, công bằng và văn minh như mục tiêu mà Đảng
đã đề ra, để không còn tình trạng đi đâu cũng thấy tiêu cực, cũng gặp quan chức
hư hỏng ?....
vv...&...vv...
Đấy là môi trường KT-XH cần thiết nhất cho sự
Đổi mới của GD&ĐT, và để sau đó GD&ĐT mãi mãi được phát triển tiến bộ.
Không có môi trường đó thì đừng nói đến chuyện Đổi mới của GD&ĐT, dù chỉ là
Đổi mới chút xíu, chứ chưa phải là Đổi mới căn bản và toàn diện như định hướng
của Đảng. Đương nhiên bản thân GD&ĐT phải có sự đóng góp chủ động và tự
giác. Hai quá trình Đổi mới này có thể được thực hiện song song, nhưng bao giờ
Đổi mới vĩ mô cũng phải đi trước một bước. Trong đó đa phần nhiều việc phải Đổi
mới cái tổng thể KT-XH trước, và có một số việc GD&ĐT có thể tự làm mà
không cần chờ kết quả của sự Đổi mới từ tổng thể KT-XH.
Nhận thức rõ cái lô gích này thì Đảng và cả
hệ thống chính trị phải vào cuộc ngay, đừng chỉ kêu gọi và đòi hỏi một chiều
đối với GD&ĐT. Nhưng bản thân GD&ĐT cũng đừng ỷ vào đó để nêu yêu sách
và tỏ thấi độ chần chừ, do dự, không quyết tâm thực hiện quá trình Đổi mới,
không thực thi những khâu công việc có
thể Đổi mới được ngay.
Người viết bài này rất mong những ý kiến
trên được trao đổi thấu đáo để làm rõ thêm cái lô gích của sự Đổi mới căn bản và toàn
diện GD&ĐT.
Tháng 4 năm 2013
Đ H L
|
