'Nga đủ khôn ngoan để không tiến ra ngoài Crưm'
 Đó là cuộc đua tranh giành ảnh hưởng mở rộng của 5 trung tâm quyền lực... Dĩ nhiên, sẽ
luôn có sự va chạm, giao thoa quyền lợi từ "sân sau" của cường quốc.
LTS: Diễn
biến nóng bỏng trên bán đảo Crưm những ngày qua khiến cả thế giới căng
thẳng, hồi hộp. Cái tên Crưm xa xôi bên bờ biển Đen xuất hiện hàng ngày
trên các phương tiện truyền thông. Báo chí phương Tây đã đưa dự đoán về
nguy cơ "chiến tranh lạnh" lần thứ 2 sắp xảy ra.
Để trả lời cho
câu hỏi "sự kiện Crưm" sẽ ảnh hưởng tới kinh tế thế giới ra sao, Tuần
Việt Nam có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Thị Dung, nguyên phó trưởng khoa
Kinh tế ngoại thương - Quan hệ quốc tế, Đại học Ngoại thương.
"Nga như người khổng lồ bị nhốt"
Từng
có thời gian học tập và nghiên cứu ở Nga, bà có thể lý giải nguyên nhân
sâu xa vì sao các động thái của Nga trong câu chuyện Crưm diễn ra rất
nhất quán và quyết liệt?
Cuộc khủng hoảng cơ cấu kinh tế thế
giới trong thập niên 70 - 80 của thế kỷ 20 từ dầu thô, khí đốt đã hình
thành nên sự cạnh tranh, mâu thuẫn kinh tế, tài chính, thương mại gay
gắt trên toàn cầu. Từ đây đã hình thành nên một "trật tự" mới từ 2 cực
Liên Xô và Mỹ thành có 5 cực là Mỹ, Nga, liên minh châu Âu (EU), Nhật và
Trung Quốc. Trong đó Mỹ là trung tâm.
Mỗi cực đều có quyền lực và
đều ra sức hình thành khu vực ảnh hưởng "sân sau". Cực nào có "sân sau"
tốt hơn thì sẽ mạnh hơn. Thực sự đó là cuộc đua tranh giành ảnh hưởng
mở rộng của 5 trung tâm quyền lực. Cuộc chạy đua đầy cạnh tranh quyết
liệt này không ngừng nghỉ mà luôn vận động, lúc thì âm thầm, lặng lẽ;
lúc thì bùng nổ dữ dội. Dĩ nhiên, sẽ luôn có sự va chạm, giao thoa quyền
lợi từ "sân sau" của cường quốc.
Mỹ có sân sau là khu vực Mỹ
Latinh và châu Á - Thái Bình Dương; EU là châu Phi và châu Á - Thái Bình
Dương; Nhật là châu Á - Thái Bình Dương; Trung Quốc cũng là châu Á -
Thái Bình Dương. Có thể nói vùng châu Á - Thái Bình Dương có vai trò
ngày càng quan trọng, là điểm nóng vì là nơi hội tụ "sân sau" của 5 cực
quyền lực, đan chéo cài nhau các lợi ích của các cường quốc.
Giống
như thời chiến tranh lạnh, giữa các cực quyền lực luôn mâu thuẫn, va
chạm quyền lợi và vùng ảnh hưởng nên trật tự thế giới cũng luôn xáo
trộn, thay đổi.
Nước Nga xuất thân từ Liên bang Xô Viết trước đây,
vốn là một trong hai siêu cường của thời kỳ chiến tranh Lạnh, đang hồi
sinh sau một thời gian dài bị suy sụp, khủng hoảng. Nước Nga đang đứng
lên, vươn ra.
Trong cuộc đua của nước Nga thì Crưm có vị trí chiến
lược toàn cầu. Hãy nhìn lên bản đồ để thấy vị trí yết hầu của Crưm để
thấy con đường vươn ra thế giới của nước Nga. Nếu không có Crưm hoặc
Ukraina, nước Nga chẳng khác gì người khổng lồ bị nhốt ngay trong ngôi
vào nhà của mình, khó mà "làm ăn" được.
Trong thương mại toàn cầu
thì dịch vụ hàng hải vẫn là lý tưởng nhất, rẻ nhất, cạnh tranh nhất. Nga
là quốc gia có trữ lượng dầu thô hàng đầu thế giới, cần phải có đường
hàng hải ra thế giới. Đồng thời như trong bài diễn văn của tổng thống
Putin đã nói rất rõ ràng, người Nga không thể tưởng tượng được một ngày
nào đó binh lính NATO đóng ở Sevastopol! Điều này cũng giống như nước Mỹ
không thể ngồi yên khi Liên Xô đưa tên lửa vào Cu Ba năm 1962, gây nên
cuộc khủng hoảng toàn thế giới, suýt nữa gây nên cuộc chiến tranh hạt
nhân.
Ngoài ra, Crưm là khu du lịch nghỉ mát tuyệt vời. Nếu bạn đã
dừng chân tại Crưm sẽ thấy đây là thiên đường của thế giới. Khí hậu
quanh năm ấm áp, không bị ô nhiễm. Trong nền văn hóa Nga đầy những câu
chuyện cổ tích, huyền thoại về Crưm. Tất cả các triều đại trước đây đều
hướng đến xây dựng Crưm thành khu nghỉ mát cao cấp.
Tới đây,
sau khi đã có được Crưm, liệu Nga có cần mở rộng thêm ở khu vực phía
Đông của Ukraina như lo ngại của Kiev và các nước phương Tây hay không?
Tôi
nghĩ người Nga đủ khôn ngoan để không làm điều đó. Có được Crưm thì
toàn bộ Ukraina đã bị "nằm trong tay" Nga rồi. Crưm không chỉ là yết hầu
với Nga mà là yết hầu quan trọng hơn với Ukraina. Ukraina muốn đi ra
Địa Trung Hải cũng cần đi qua Crưm.
Quan sát diễn biến vừa qua,
chúng ta sẽ thấy điều đó. Ngay khi người dân Crưm bỏ phiếu gia nhập Nga,
tổng thống và Duma quốc gia Nga đồng ý, quyền thủ tướng Ukraina phải
gửi thư cho miền Đông ở Ukraina cam kết không gia nhập NATO, không bỏ
tiếng Nga, không vì EU mà loại trừ quan hệ với Nga đấy.
Có điều,
giai đoạn trước mắt nước Nga sẽ phải gánh vác trọng trách kiến thiết lại
Crưm hoang tàn bấy lâu nay trong tay Ukraina. Nhưng về chiến lược, đó
là thắng lợi lớn nhất, có giá trị nhất của cực quyền lực Nga ngay những
thập kỷ đầu của thế kỷ 21.
 |
Những người thân Nga tụ tập bên ngoài tòa thị chính Crưm.
|
Mỹ và EU có chấp nhận 'sự đã rồi'?
Hiện
nay, dù kết quả cuộc bỏ phiếu sáp nhập đã được công bố, nhưng Mỹ và EU
vẫn quyết không để yên cho Crưm về Nga. Theo bà, nếu hai 'ông lớn' cùng
hợp tác gây áp lực dữ dội, liệu Nga có chịu nổi hay không?
Crưm
về Nga là số phận của thành phố này đã an bài. Dù có thế nào thì nước
Nga của ông Putin cũng không thay đổi. Tôi nghĩ thế giới phương Tây và
Mỹ cũng đã hiểu và cũng đã an bài như vậy. Bằng chứng là những lời kêu
gọi, đe dọa đều không nhắc đến Crưm mà chỉ dọa là "nếu Nga mở rộng xâm lược Ukraina" thôi.
Về
chính trị, họ sẽ không thể nói thẳng ra vì thể diện và vì các quan hệ
nội tại, áp lực từ bên trong, nhưng cuối cùng thì cũng đành chấp nhận.
Hồi chiến tranh với Gruzia năm 2008 cũng vậy. Cuối cùng thì Mỹ và phương
Tây cũng đành chấp nhận.
Thực ra điều này không có gì là bất
thường. Cuộc cạnh tranh của các trung tâm quyền lực thế giới luôn có lúc
này lúc khác. Bản thân nước Nga có vũ khí hạt nhân đủ sức tiêu diệt
nhiều trái đất này đã phải ngậm đắng nuốt cay khi Mỹ và phương Tây tấn
công Iraq, ném bom tàn phá Liên bang Nam Tư, bắt nhà nước này phải thả
cho Kosovo độc lập.
Thậm chí, các ông Sadam Hussein của Iraq bị
treo cổ. Ông Milosevich của Nam Tư vì bảo tòan lãnh thổ, bị bắt đi tù và
chết tức tưởi trong nhà tù thì sao? Hoặc trường hợp Lybia, lá phiếu
trắng của Nga tại Hội đồng bảo an đâu phải để cho phương Tây ném bom
tiêu diệt Nhà nước Lybia và giết chết ông Kadafi?
Nhưng nước Nga
vẫn không làm gì hơn được. Tiếng nói phản đối của họ lúc ấy bị tiếng bom
đạn át đi và trật tự mới hình thành đã xóa bỏ quyền lợi của Nga.
Và
một thực tế mà chẳng ai muốn, nhất là các nước nhỏ càng không muốn, là
dù có hệ thống luật pháp quốc tế và tổ chức Liên hiệp quốc, nhưng trong
cuộc chơi của "các ông lớn" thì ai mạnh sẽ thắng!
(Còn nữa)
Duy Chiến(Thực hiện)
____________
Bài
viết dưới đây của tác giả Taras Kuzio, đăng trên trang
Open Demoncracy ngày 27/2/2014, là nhằm giúp bạn đọc nhanh
chóng có được một số kiến thức căn bản về bối
cảnh địa chính trị, lịch sử... của Crimea.
Ảnh gốc trong bài: ChrisO chụp qua Wiki
CRIMEA
– TỪ SÂN CHƠI THÀNH BÃI CHIẾN TRƯỜNG
Báo
chí đã có nhiều phân tích về việc Crimea độc lập.
Tuy nhiên, những mối nguy hiểm thật sự lại đang nằm ở
điểm khác...
Ngày
27/2/2014, khủng hoảng Crimea leo thang khi những người biểu
tình có vũ trang – mà chính quyền Ukraine gọi là ''quân
khủng bố'' – kiểm soát quốc hội và chính phủ trong
khu vực. Trong những cuộc đụng độ giữa phe ủng hộ
Ukraine và phe ly khai thân Nga, có 2 người chết và hơn 30
người bị thương. Nếu chính quyền Ukraine phản ứng
thái quá, bằng vũ lực, thì điều này có thể dẫn đến
việc Nga can thiệp bằng Hạm đội Biển Đen. Quyền Tổng
thống Oleksandr Turchynov cảnh báo: Nếu Hạm đội Biển
Đen ra khỏi căn cứ của họ thì đó sẽ bị coi là hành
động xâm lược.
Đây
có phải là trận đấu một mất một còn? Theo bản Ghi
nhớ Budapest 1994, do 5 cường quốc hạt nhân ký, Ukraine
đồng ý giải trừ vũ khí hạt nhân, được bảo đảm
về an ninh; và nếu chủ quyền Ukraine bị đe dọa, thì họ
có thể tham vấn NATO theo Hiến chương NATO-Ukraine1997.
Các
phân tích của báo chí về chia rẽ Đông-Tây ở Ukraine đã
bỏ quên điểm chính. Người Ukraine chiếm đa số dân số
trên toàn quốc, chỉ trừ ở vùng Crimea; và sự chia rẽ
giữa sắc dân Nga với sắc dân Ukraine cũng không chắc có
thực. Tại sao? Bởi vì không có ranh giới phân định rõ
ràng nào giữa hai tộc người; chẳng hạn, hầu hết trẻ
em ở Kyiv đi học tại các trường nói tiếng Ukraine, thế
nhưng bất kỳ ai đến Kyiv cũng sẽ thấy là người dân
ở đây chủ yếu nói tiếng Nga. Tương tự, như các đoạn
video trên Youtube đã cho thấy, phong trào Euromaidan có số
người tham gia nói tiếng Nga đông ngang người tham gia nói
tiếng Ukraine.
(…)
Tuy nhiên, có hai vấn đề gây chia rẽ.
Bản
sắc Ukraine
Trước
hết, sẽ chính xác hơn nếu chia Ukraine căn cứ vào bản
sắc thay vì vào tiếng nói. Có hai khu vực ở Ukraine đã
tuyên bố là họ mang bản sắc Nga, đó là vùng Crimea và
vùng Donetsk (ở phía đông đất nước). Hai nơi này cũng
là pháo đài của Đảng Khu vực (PoR) và Đảng Cộng sản
Ukraine (KPU). Bản sắc Nga là yếu tố ủng hộ mạnh mẽ
việc Ukraine hội nhập vào một Liên minh Hải quan do Nga
đứng đầu, và đó là tiền thân của Liên minh Âu-Á.
Bản sắc Nga cũng tán đồng chủ nghĩa độc đoán, với
việc một phần ba dân số Ukraine ưu tiên ổn định hơn
là dân chủ. Những cử tri mang bản sắc Nga đó tạo nên
chỗ đứng chủ chốt cho Vladimir Putin ở Nga và Alyaksandr
Lukashenka ở Belarus. Nhưng ngay cả ở đây cũng có sự
chia rẽ thế hệ: Người Ukraine trẻ ở miền đông đất
nước Ukraine ủng hộ khuynh hướng hội nhập vào châu
Âu.
Crimea
Vấn
đề gây chia rẽ thứ hai là Crimea, khu vực duy nhất ở
Ukraine có dân số là người Nga chiếm đông đảo. Vào
năm 1944, người Tatar ở nơi này đã bị Joseph Stalin thanh
trừng sắc tộc, viện một cái cớ ngụy tạo là họ
''hợp tác với Quốc xã''. Năm 1954, Khrushchev chuyển
Crimea từ RSFSR (Liên bang Các Nước Cộng hòa Xã hội Chủ
nghĩa Xô Viết) sang Ukraine trên cơ sở địa lý và ý
nghĩa biểu tượng. Giai đoạn 1990-1991, Crimea thành công
trong việc nâng địa vị của mình từ oblast (khu vực
thuộc Liên Xô) thành một nước cộng hòa tự trị; và
chẳng bao lâu sau những người Nga theo chủ nghĩa dân tộc
đã bắt đầu kích động chuyện sáp nhập với Nga.
Kể
từ cuối thập niên 1980, những người Tatar hồi hương
về Ukraine – mà ta có thể hiểu được là họ vừa
chống Liên Xô vừa chống Nga – đã ủng hộ việc giữ
lại bán đảo trong lãnh thổ Ukraine. Trong những cuộc
đụng độ và biểu tình trước cổng Quốc hội Crimea,
người Tatar hình thành nên một đám đông những người
biểu tình ủng hộ Ukraine.
Kuchma
và Yanukovych
Ban
đầu, cả Tổng thống Leonid Kuchma (1994-2005) và Viktor
Yanukovych (2010-2014) đều được bầu chủ yếu bởi
những người Ukraine ở phía đông, nhưng cách tiếp cận
của hai vị tổng thống đối với vấn đề Crimea rất
khác. Kuchma đánh phá và cô lập những người Nga ly khai;
còn Yanukovych kéo họ lại và hình thành liên minh với họ.
Vào
giữa thập niên 1990, Kuchma bãi bỏ chức vụ tổng thống
Crimea – mới tồn tại được một năm, và cho tới năm
2005, người ly khai ở Crimea vẫn không đóng vai trò gì
đáng kể trong chính trị khu vực. Tuy nhiên, đến năm
2006, Đảng Khu vực đã tham gia tranh cử Quốc hội Crimea
trong khối ''Ủng hộ Yanukovych!'' với những người Nga
dân tộc chủ nghĩa ở Crimea. Konstantin Zatulin, một viên
cố vấn giao tế hàng đầu của Putin, đóng vai trò chủ
chốt trong những cuộc đàm phán hậu trường.
Tổng thống Yuschchenko
Khi
quan hệ của Nga với Ukraine xấu đi dưới thời vị Tổng
thống mà Matxcơva gọi là ''nhà quốc gia chủ nghĩa''
Yushchenko [2005-10], FSB [Cơ quan An ninh Nga] và GRU [Cơ quan
Tình báo Quân đội Nga] tăng cường sự ủng hộ ngấm
ngầm của họ đối với các phần tử dân tộc chủ
nghĩa cực đoan người Nga ở Odesa,và phe ly khai ở Crimea.
Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), vẫn còn là một định chế
cồng kềnh và tham nhũng từ thời Xô Viết, được huy
động để chống các hoạt động bí mật của tình báo
Nga. Hai quan chức cao cấp Nga bị trục xuất khỏi
Simferopil và Odesa, còn FSB bị trục xuất khỏi Hạm đội
Biển Đen. Những hành động này làm quan hệ Ukraine-Nga
xấu đi trầm trọng. Tổng thống Nga Dmitri Medvedev gửi
một lá thư ngỏ chỉ trích rất nặng nề Tổng thống
Yushchenko, bác bỏ mọi yêu cầu mà Nga muốn vị tổng
thống mới của Ukraine phải đáp ứng.
Sevastopol là căn cứ chính của Hạm đội Biển Đen của Nga. Ảnh: Andrew Butko
Tổng thống Yanukovych
với Crimea
Năm
2010, liên minh giữa Yanukovych với phe dân tộc chủ nghĩa
người Nga ở Crimea, do Nga làm trung gian, đã phát triển
thêm một bước trong các cuộc bầu cử địa phương năm
2010 (dựa trên những gì đã được nhất trí vào năm
2006) và bầu cử quốc hội năm 2012. Điện tín của Mỹ,
bị rò rỉ từ Kyiv năm 2009, cho thấy quyết tâm của một
tổng thống Yanukovych nhằm đáp ứng các yêu cầu của
phía Nga: gia hạn hiệp định về Hạm đội Biển Đen
(tháng 4/2010), còn được gọi là Thỏa ước Kharkiv, cho
FSB quay lại Hạm đội Biển Đen (tháng 5/2010), chấm dứt
ủng hộ việc trở thành thành viên NATO (tháng 7/2010), và
chấp nhận một consortium quản lý tất cả hệ thống
đường dẫn khí đốt quan trọng của Ukraine (tháng
12/2013), mặc dù luôn luôn tồn tại bất đồng về việc
liệu sẽ có chia rẽ tương tự hay không giữa Ukraine và
Nga.
Chủ
nghĩa ly khai ở Crimea
Trong
khủng hoảng chính trị Euromaidan 2013-2014, tất cả những
điều trên trở thành mảnh đất màu mỡ cho một cuộc
nổi dậy đòi Crimea ly khai, và nối lại sự can thiệp bí
mật từ bên ngoài của Nga vào bán đảo. Hậu quả của
thay đổi chế độ gần đây ở Kyiv là, sau khi Yanukovych
và những người thân cận đã bỏ trốn và bị truy tố
hình sự, thì phong trào biểu tình ở Crimea lại trở lại
với các yêu cầu từng được nêu hồi nửa đầu thập
niên 90, đòi Crimea độc lập và thống nhất với Nga.
Chẳng hạn, quốc kỳ Nga đã được cắm ở nhiều cơ
quan nhà nước, như Xô Viết Tối cao Crimea.
Lực
lượng bán quân sự người Cô-dắc (Cossack) của Nga cũng
đã tăng lên vì họ trở về từ vùng đất gây tranh chấp
ở Moldova là khu tự trị Trans-Dniester và vùng bắc Cap-caz
(Caucasus) ở Nga. Lực lượng bán quân sự này, cùng với
các viên chức tình báo và quân sự từ Hạm đội Biển
Đen (thường mặc đồ dân sự), càng làm quân số tăng
thêm. Các tài liệu rò rỉ, được xuất bản bởi Phó
trưởng ban Ủy ban Chống Tham nhũng và Tội ác Có Tổ
chức của Quốc hội, cựu Thứ trưởng Nội vụ Hennadiy
Moskal, cho thấy rõ ràng các cố vấn Nga đã trợ giúp cho
cảnh sát đặc nhiệm Ukraine và SBU trong các cuộc tấn
công đầy bạo lực của họ nhằm vào người biểu tình.
Do đó, khi đã có quân Nga – từ cả những đơn vị địa
phương lẫn các vùng xung đột lân cận – đóng sẵn rồi
thì nhu cầu can thiệp quân sự không còn nhiều.
Đảng
Khu vực ở Crimea
Vào
thởi điểm bầu cử quốc hội ở Crimea năm 2006, Đảng
Khu vực đã chia tay với đường lối chống cộng của
Kuchma bằng việc lập một liên minh với Đảng Cộng sản
Ukraine – đảng này đã trở thành một vệ tinh của Đảng
Khu vực.
Sau
bầu cử, Đảng Khu vực cùng những người Nga dân tộc
chủ nghĩa ở Crimea và các đồng minh cộng sản bắt đầu
thổi bùng lên tinh thần chống Mỹ và chống NATO tại bán
đảo: họ ngăn cản các cuộc tập trận quân sự, vận
động người dân phản đối và thù ghét chính quyền
''Da cam'' mà họ coi là ''phát xít'', theo một cách gọi
giống như ngôn ngữ thời Liên Xô cộng sản. Không có gì
là lạ khi Yanukovych nhanh chóng ký Thỏa ước Kharkiv ngay
khi trúng cử Tổng thống, để khẳng định chỗ đứng
của Hạm đội Biển Đen ở Crimea, trong khi vẫn tiếp tục
huy động các cử tri cốt cán của mình chống ''bọn phát
xít'' đối lập. Trước năm 2006, Đảng Khu vực không có
cơ sở nào ở Crimea, nhưng bây giờ thì địa phương nào
cũng có mặt họ. Năm 2010, 90% người Crimea bầu cho
Yanukovych.
Tuy
nhiên, Đảng Khu vực đang ở trong một tình thế khó xử.
Một mặt, họ muốn kích động các cử tri ở đơn vị
bầu cử của họ, nơi vốn đã bị nhồi nhét đầy những
luận điệu chống Mỹ và chống ''phát xít'' (tức phe đối
lập) – ở Crimea và Nga, tồn tại một quan điểm rất
phổ biến rằng phong trào Euromaidan là do Mỹ tài trợ.
Mặt
khác, giờ đây khi mà một nửa số đại biểu quốc hội
là người của Đảng Khu vực đã ra đi, xuất hiện một
nguy cơ rất gần là đảng sẽ tan rã. Ngoài ra còn một
mối nguy từ bên ngoài, là đảng có thể bị giải thể
vì một loạt lý do chính đáng: cấu kết với Yanukovych
lạm quyền, phá hoại nền dân chủ Ukraine (vào ngày
16/1, một cách bất hợp pháp, Đảng Khu vực và Đảng
Cộng sản Ukraine đã ép thông qua những đạo luật phản
dân chủ, nhờ một màn trình diễn giơ tay ủng hộ tại
Quốc hội), và giết người. Hơn thế nữa, những tên
đầu sỏ chính trị và trùm kinh doanh ở Ukraine, vốn hậu
thuẫn và ăn tiền từ Đảng Khu vực, cũng cảm thấy bầu
không khí chính trị nóng lên, và không muốn bị coi là
ủng hộ việc ly khai. Do đó, Đảng Khu vực đang phải
tìm cách đánh bóng hình ảnh mình như một đảng yêu
nước, lên án Yanukovych và đặt mình vào vị trí đối
lập với các nhà lãnh đạo mới, trong khi lại vẫn ủng
hộ Ukraine duy trì toàn vẹn lãnh thổ. Ba vị tổng thống
đầu tiên của Ukraine đã kịch liệt lên án sự can thiệp
của Nga rồi, cho nên việc lặp lại quan điểm này là
điều bắt buộc phải làm.
Các
lực lượng chính trị khác
Các
lực lượng chính trị khác ở Crimea còn yếu. Những đảng
chủ trương ôn hòa, hoạt động mạnh dưới thời tổng
thống Kuchma, đều đã nhập vào Đảng Khu vực. Phe đối
lập dân chủ quốc gia chưa bao giờ có đủ sự ủng hộ,
còn người Tatar thì bỏ phiếu bầu cho một loạt đảng
khác nhau: đảng Rukh [trung hữu, dân chủ-quốc gia], Phong
trào Bình dân Tái thiết Ukraine, Người Ukraine Chúng Ta
[liên hiệp với Tổng thống Yushchenko] và Batkivshchina [Quê
Hương, đảng của Yuliya Tymoshenko]. Phái Crimea trong Đảng
Cộng sản thì luôn luôn có số người Nga theo chủ nghĩa
dân tộc nhiều ngang với theo chủ nghĩa Mác-Lenin.
Người
Tatar ở Crimea nhận sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Thổ Nhĩ
Kỳ, nơi hàng triệu người đã sinh sống từ thế kỷ
19. Họ là những ủng hộ viên mạnh mẽ nhất cho chủ
quyền của Ukraine ở Crimea, và trong cuộc khủng hoảng
hiện nay, họ đã và đang phản đối phong trào ly khai.
Chủ
nghĩa Hồi giáo cực đoan chưa kịp có chỗ đứng trong
cộng đồng Tatar ở Crimea, nhưng có thể sẽ lớn mạnh
dần như đã từng phát triển ở Chechnya, nếu xung đột
bùng nổ.
Leo
thang
Khủng
hoảng ở Crimea, nếu leo thang, sẽ rất khác với xung đột
vũ trang năm 2008 ở Gruzia, vì bốn lý do sau. Thứ nhất,
Crimea chưa bao giờ là một nơi xung đột đóng băng như
những vùng lãnh thổ tranh chấp khác, và Crimea đã luôn
luôn ở dưới sự kiểm soát của Kyiv. Hơn thế nữa,
không có các cơ chế pháp lý cho việc ly khai, và tại
quốc hội, số phiếu chống ly khai sẽ áp đảo.
(Xin
lưu ý bạn đọc: Bài này được đăng ngày 27/2, khi Quốc
hội Crimea chưa bỏ phiếu).
Thứ
hai, Ukraine có lực lượng an ninh và quân sự đáng kể
đóng tại Crimea. Điều này lại một lần nữa khác với
những cuộc xung đột đóng băng ở những nơi Nga từng
tham gia: Chẳng hạn, Gruzia không có quân đội nào ở Nam
Ossetia. Lực lượng an ninh, biên phòng và hải quân Ukraine
sẽ tăng cường quốc phòng để bảo vệ chủ quyền, như
người ta đã từng chứng kiến việc này vào mùa thu năm
2003 khi các lực lượng đó được huy động trong một
cuộc tranh chấp đảo Tuzla (ngoài khơi Crimea) với Nga.
Thứ
ba, Crimea có một cộng đồng khá lớn người thiểu số
Tatar thân Ukraine – những người này cũng sử dụng chiến
thuật ''bán quân sự'', và có thể là sử dụng cả biện
pháp khủng bố trong trường hợp có ly khai. Người Tatar
được hình thành từ ký ức lịch sử của họ: Hơn một
nửa dân số họ đã chết trong cuộc thanh lọc sắc tộc
năm 1944 của Liên Xô. Do những người Nga theo chủ nghĩa
dân tộc ở Crimea, Đảng Khu vực và Đảng Cộng sản vẫn
tiếp tục bênh vực lối biện hộ của Liên Xô cho vụ
thanh trừng sắc tộc, rằng đó là vì các nạn nhân ''hợp
tác với Quốc xã'', nên quan hệ giữa các đảng rất
kém. Trên thực tế, người Tatar phục vụ cho quân đội
Liên Xô còn đông hơn là hợp tác với phe Quốc xã; sau
khi hồi hương, những người này cũng bị trục xuất nốt.
Cuối
cùng, sự hậu thuẫn ngấm ngầm và công khai của Nga (Hạm
đội Biển Đen có quân số rất lớn trong khu vực Crimea
đến nỗi không thể phân biệt giữa hai bên) cho việc
Crimea ly khai khỏi Ukraine có nhiều ý nghĩa đối với quan
hệ giữa Nga và châu Âu, Mỹ cùng các tổ chức quốc tế.
Một hành động như vậy sẽ bị coi là vi phạm học
thuyết mang tính kim chỉ nam về sự toàn vẹn lãnh thổ
của các nước trong quan hệ quốc tế – điều mà Nga từ
lâu vẫn theo đuổi trong chính sách ''chống khủng bố'' ở
Chechnya và trong việc họ lên án phương Tây ủng hộ
Kosovo độc lập khỏi Serbia.
Do
đó, mối nguy hiểm đối với Nga khi họ ủng hộ ly khai
ở Crimea, không phải là ở chỗ họ có thể không thành
công, mà là ở chỗ, nếu Crimea có thể ly khai khỏi
Ukraine, thì khi ấy người ta cũng có quyền đặt câu hỏi:
Các khu vực khác ở Nga, có khuynh hướng độc lập, cũng
có thể làm điều tương tự không?
Nguồn: http://www.opendemocra
|
