Đây là bộ sách in hình bộ sưu tập tiền cổ - hàng trăm đồng tiền khác nhau thuộc mười vương triều Việt Nam. Tác giả sách là nhà sưu tầm Nguyễn Đình Sử, người đã nhiều năm vào Nam ra Bắc, lại ra cả nước ngoài dõi tìm, thu thập tiền cổ.

Nói về giá trị bộ sưu tập tiền cổ, cũng là giá trị của bộ sách, GS Đỗ Văn Ninh khái quát trong lời đề tựa chỉ với hai từ Hiếm và Phong phú. Hiếm vì sách giới thiệu với bạn đọc hầu như đủ bộ các đồng tiền của hàng nghìn năm. Có những đồng mà lúc đương thời người ta đúc với số lượng ít, số còn đến ngày nay là vô cùng hiếm, như đồng Thiên Cảm Nguyên bảo mặt sau còn có chữ Càn Vương, đúc vào năm vua Lý Thái Tông phong cho con trai Nhật Trung tước Càn Vương. Phong phú vì không chỉ mỗi niên hiệu vua có một đồng, như với tiền Cảnh Hưng (1740-1786) nhà sưu tầm có hàng ngàn đồng. Và không chỉ là tiền vua đúc, tức tiền chính triều, mà còn có cả tiền do các hoàng thân đúc ra như tiền Chiêu Đại vương nha do nha vương phủ Trần ích Tắc đúc.

Ông Xiong Bao Kang, nguyên giám đốc Bảo tàng Tiền cổ Quảng Tây, trong một bài tựa khác, có nhận xét: "Bộ sưu tập của ông Sử thâu tóm khái quát được lịch sử các vương triều Việt Nam...Trong bộ sưu tập tiền này có những đồng tiền vô cùng quý hiếm. Người ta chỉ biết đến những đồng tiền này qua sự ghi chép của sách vở mà ít ai được tận mắt nhìn thấy chúng".

Thực ra tiền cổ góp phần không nhỏ vào việc nghiên cứu sử. Như để định đoán niên đại một di chỉ khảo cổ, đồng tiền với niên hiệu ghi trên mặt nó giúp khẳng định một khung thời gian đáng tin cậy. Ví dụ, khai quật một ngôi mộ mà lượm được đồng tiền Chiêu Thống thì dứt khoát ngôi mộ đó không thể có trước năm 1787 hoặc 1788 vì Chiêu Thống chỉ làm vua có một năm, từ giữa năm 1787 đến giữa năm 1788.

Hoặc, thông qua tiền cổ người ta có thể biết sức sản xuất và tiêu dùng của từng vương triều : tiền to nhỏ, nặng nhẹ, đẹp xấu phản ánh một phần tình hình kinh tế, tài chính, trình độ phát triển của một vương triều. Tiền cổ còn có thể giúp nghiên cứu về kỹ thuật đúc, pha chế hợp kim và cả mỹ thuật (qua trang trí, thư pháp chữ viết trên đồng tiền).

Ở nước ta, việc đúc tiền ở các vương triều xuất hiện lần đầu ở vương triều Đinh với đồng tiền Thái Bình hưng bảo - niên hiệu của vua Đinh Tiên Hoàng (970-980) và cáo chung với  đồng  Bảo Đại - niên hiệu vị vua cuối cùng triều Nguyễn (1926-1945). Tổng cộng có đến 70 triều vua, triều nào cũng đúc tiền, kể cả triều thoán nghịch như Dương Nhật Lễ đời Trần.

Có nhiều triều đúc vài ba loại tiền ứng với những lần đổi niên hiệu, như Lý Nhân Tông có tới 8 niên hiệu; vua Cảnh Hưng nhà Lê tuy chỉ có 1 niên hiệu song ở ngôi tới 46 năm nên cũng có nhiều loại tiền Cảnh Hưng. Theo thời gian, vì nhiều lý do mà nhiều loại tiền trở nên hiếm hoi và như trên đã nói, do giá trị đóng góp cho việc nghiên cứu mà ngành Cổ tiền học ra đời. Bộ sưu tập tiền cổ Việt Nam đầu tiên là của học giả Pháp D.Lacroix. Năm 1900, ông này xuất bản Cổ tiền học An Nam - gồm 2 tập, giới thiệu hình dáng tiền các đời, cũng kể như đã đặt nền móng cho việc nghiên cứu tiền cổ Việt Nam. Sau này, còn xuất hiện bộ sưu tập tiền cổ của J. Permer, có nhiều hiện vật hơn nhưng vẫn không so được với bộ của Nguyễn Đình Sử.

Giá trị của bộ sách cho thấy kỳ công và tâm huyết của một doanh nhân Hà Nội, người đã giữ gìn minh chứng cho bề dày văn minh đất nước. Đó cũng là cống hiến đáng giá cho dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Nguyễn Vinh Phúc- Báo Hà Nội mới

Đính chính: