Nhân dân đòi hỏi phải có

     một nền Giáo dục THỰC HỌC !

                                                                                    Hữu Thảo

        Trong các Hội thảo về Triết lý giáo dục (GD), một vị Giáo sư đã nói đại ý : chúng ta cần xây dựng một nền GD Thực Học. Tôi rất tâm đắc với ý kiến đó, và đã cố đi tìm những lý giải cụ thể, nhưng chưa thấy. Vì vậy tôi có ý định nêu vấn đề này để đề nghị các Câu lạc bộ Cựu Giáo chức của các dòng họ trên địa bàn cùng tham gia thảo luận. Trong dịp đầu năm này, kết hợp với chủ trương của Hội cấp trên mở Hội thảo góp ý về việc tổ chức kỳ thi THPT quốc gia 2015, ý định của tôi đã thành hiện thực. Tôi cũng rất bất ngờ về kết quả thu được, bởi vấn đề Nền GD Thực Học cũng đang là trăn trở lớn của các cựu giáo chức trước thực trạng nền GD nước nhà. Tôi xin phép được tổng hợp lại và giới thiệu để bạn đọc cùng suy nghĩ tiếp tục, rồi tham gia bàn thảo chung với cộng đồng. Đây cũng là một tư liệu có thể tham khảo rất tốt cho các hoạt động GD gia đình và Khuyến học trong các dòng họ. Phần tổng hợp của tôi được viết lại dưới dạng như là tường thuật các buổi thảo luận, nên có thể bị hạn chế về tính hệ thống và lô gích. Mong bạn đọc và bà con châm chước !

- Người dân đã đưa ra nhiều ý kiến về thực trạng GD&ĐT ở các ngành/ bậc/cấp học, thể hiện ra trong mọi hoạt động của ngành, cũng như trong hoạt động dạy và học ở các nhà trường,.. Những nội dung này không trực tiếp liên quan đến vấn đề bàn thảo, nhưng vẫn được nhiều người nêu ra trước tiên, vì được coi đó là thực tiễn GD cần soi rọi, để từ đó mà thảo luận. Và chắc là không cần tổng hợp lại, vì bạn đọc chúng ta đã biết quá rõ rồi. Đúng là một thực trạng màu xám, một bức tranh buồn !

- Người dân cũng đã nêu lên nhiều mong muốn, nhiều kỳ vọng về một nền GD cần có và phải có của đất nước Việt Nam đổi mới và hội nhập. Đó là một nền GD trung thực, một nền GD không còn gian dối, một nền GD công bằng, một nền GD dân chủ, một nền GD có bản chất là tự học, tự GD, một nền GD vừa đáp ứng nhu cầu của xã hội lại vừa phát triển tối đa bản lĩnh cá nhân của mỗi người học,...Có nhiều kiến giải mang tính triết lý sâu sắc, nhưng đa số là những kiến giải nặng tính thực tiễn, hướng vào thực hành, vận dụng trong các hoạt động GD nhà trường và GD gia đình. Nhưng tựu trung lại và suy đến cùng, thì chúng tôi thấy ý tưởng xuyên suốt và bao trùm nhất là : cần có một nền GD THỰC HỌC !

- Sự lý giải của người dân tuy nôm na, dễ hiểu, nhưng đều có căn cứ rất rõ ràng về lý lẽ, có chứng cứ cụ thể trong thực tiễn hoạt động GD&ĐT đã từng xảy ra hoặc đang hiện hữu. Đó là những nguyên lý, nguyên tắc của một nền GD tiến bộ do Liên hiệp quốc nêu ra, mà Việt Nam ta đã lên tiếng hưởng ứng và đang tìm cách vận dụng. Đó là những bài học thành công của các nền GD tiên tiến trên thế giới, mà Việt Nam ta cũng đang muốn tìm đến để học theo. Đó cũng là một số ít (trong tổng thể) định huớng đúng đắn, tỉnh táo trong quốc sách về GD&ĐT của Nhà nước ta, đi cùng với một số không nhiều (trong tổng thể) chủ trương, chính sách phát triển GD&ĐT được coi là tiến bộ, hợp lòng dân. Đó cũng là những bài học truyền thống của GD Việt Nam qua chiều dài của lịch sử dân tộc,... Và tất cả đều được đối chiếu với thực trạng GD&ĐT đang hiện hữu.

- Hầu như đa phần ý kiến người dân đều muốn nói lên cái điều cốt lõi nhất và trước nhất của một nền GD Thực Học là : Phải Học Thực sự để mang lại kết quả Thực chất. Và đã có nhiều lý giải tương đối thống nhất về nội hàm của  khái niệm Học Thực sự và Kết quả Thực chất.

- Học Thực sự là phải Tự học bằng chính cái Đầu của mỗi người. Học Thực sự không phải chỉ là đọc sách, nghe giảng, mà quan trọng nhất là phải Suy Nghĩ, phải tư duy. Nếu chỉ dừng lại đọc và nghe thì mới là Biết tri thức, tức là chưa đến được cái đích của Sự Học. Suy nghĩ tiếp là để Hiểu tri thức và tìm cách Vận dụng, rồi biết Vận dụng, mới là đạt đến được cái đích của Sự Học, của GD. Ai cũng biết mục đích đích thực của Sự Học, của GD là để cải tạo bản thân con người và biến đổi thực tiễn nhằm phục vụ cho con người. Qua GD, con người sẽ mất dần sự ngu dốt và trở nên thông tuệ hơn, đạo đức hơn. Qua GD sẽ tạo nên chất xám và nguồn lực con người phục vụ cho sự phát triển của xã hội về mọi mặt. Cho nên để Học Thực sự thì phải đi đến cùng của quy trình : Đọc, Nghe để Biết – Suy Nghĩ để Hiểu - và Vận dụng để Mang lại Lợi ích thực tế. Hiện nay trong cả 3 môi trường GD nhà trường, GD gia đình và GD xã hội đều chưa có chuyện Học Thực sự một cách phổ biến. Từ học sinh, sinh viên đang học phổ thông, đại học, cho đến người lớn tuổi đi học chuyên tu, đi học chính trị đa phần đều như vậy cả ! Ở rất nhiều người học tuy có đọc sách, có nghe giảng nhưng cái Đầu vẫn bất động nên vẫn trống rỗng. Lại cũng có khá nhiều người học chỉ dừng lại ở mức nắm được vấn đề (một cách sơ lược và chung chung) rồi để đấy, chứ không đi tiếp đến vận dụng, nghĩa là họ chỉ cần học để nắm một số tri thức suông, không mang lại lợi ích gì cho cả bản thân lẫn thực tiễn, và đương nhiên sau một thời gian sẽ không còn gì nữa trong đầu ! Những chức sắc đi học chỉ cốt lấy được cái bằng mà thăng quan, nhiều thanh niên đi học chỉ cốt đạt được cái danh hão, chính là các phần tử tiêu biểu của tập hợp những người không biết Học Thực sự và không muốn Học Thực sự này.

- Phải nói rõ thêm cho cụ thể hơn về đòi hỏi căn cốt nhất đã nêu ở trên :  Phải biết Tự Học bằng chính cái Đầu của mình là thế nào ?  Yếu tố quyết định hiệu quả của chuyện Học Thực sự là mỗi người phải biết Học bằng Năng Lực Tự Học của mình (Ngoài yếu tố tinh thần là một ý chí mãnh liệt "Học cho mình và Học vì đất nước"). Năng lực này phải được nhen nhóm, gây dựng từ thuở con người mới tập tễnh học vỡ lòng ở gia đình, ở nhóm trẻ, ở lớp học mầm non, rồi tiếp đến phải được định hình và nâng cao ở các bậc học trên của GD phổ thông và GD đại học. Năng lực này vừa là phương tiện, nhưng cũng vừa là một mục tiêu quan trọng của sự học, của GD. Trong Năng lực tự học thì nhân tố quan trọng nhất, bản chất nhất (nhưng cũng khó hình thành và khó duy trì bền vững nhất) là năng lực tư duy, mà biểu hiện đặc trưng là kỹ năng tư duy (hiểu nôm na là cách suy nghĩ, cách nhận thức). Bởi như trên đã phân tích, khâu trung tâm của quy trình Học Thực sự là : Suy nghĩ để Hiểu.

- Có Học đúng như vậy thì mới mong đạt được Kết quả Thực chất, cái đích của sự học. Kết quả thực chất của sự học, trước hết là phải Hiểu được tri thức (sau khi đã Biết). Hiểu là phải nắm được bản chất của tri thức, nắm được con đường hình thành tri thức, nắm được đầy đủ nội hàm của khái niệm. Chưa đạt đến được cái ngưỡng này thì chưa thể gọi là Hiểu, và như vậy thì tất yếu tri thức chỉ thoáng qua đầu rồi biến mất. Kết quả Thực chất cũng có nghĩa là người học phải biến được tri thức trong sách vở, trong lời giảng của thầy thành tri thức của mình, chứ không phải là tri thức đi vay mượn, nó sẽ bền vững và luôn sẵn sàng phục vụ nhu cầu vận dụng. Tri thức ấy tuyệt nhiên không phải là thứ "mỹ phẩm" để tô điểm, không thể là cái áo khoác ngoài để hóa trang cho những ai không biết Học Thực sự. Và điều quan trọng nhất của Kết quả Thực chất là với tri thức đã nắm được, người học sẽ biết vận dụng vào thực tiễn để thúc đẩy sự phát triển tiến bộ của thực tiễn, và qua đó cũng làm phong phú thêm nhân cách (Trí tuệ và Đạo đức) của mình. Học Thực sự để có kết quả Thực chất bao giờ cũng mang lại hiệu quả kép : một mặt thu nhận được tri thức mới, mặt khác lại còn thu nhận được các loại Năng lực cần có cho tương lai, trước hết là Năng lực Tự Học sẽ được củng cố và nâng cao. Và hiệu quả sau mới là cái đáng giá hơn, có giá trị hơn cả tri thức. Chính vì vậy mà ngày nay các nền GD tiên tiến đã coi mục tiêu cốt lõi nhất của GD là hình thành Năng Lực, chứ không phải chỉ là tích lũy tri thức, như một thời chúng ta đã quan niệm sai lệch. Những năng lực này cứ tích tụ dần, mỗi ngày một ít, để rồi ngày càng tăng tiến, ngày càng thăng hoa, và có thể trở thành Tài Năng.

- Như vậy là một nền GD Thực Học có đòi hỏi trước hết l

(còn tiếp)