MỘT BÀI THƠ THỜI GIAN MANG TÊN KHÔNG GIAN

CỦA ĐỖ ĐÌNH KHANG

( Thân tặng nhà khoa học, nhà thơ Đỗ Đình Khang)

Paul Nguyễn Hoàng Đức

Tôi vốn không phải là người rỗi vì thế tôi thật ít thời gian để chú tâm đến các tác phẩm của mọi người, đặc biệt là thơ, vì ở Việt Nam con số các nhà thơ chỉ đứng sau số nông dân, nhưng hôm nay tôi thấy thật thiếu trách nhiệm nếu không để ý đến bài thơ ngắn “Khoảng trống” của tác giả Đỗ Đình Khang. Bài thơ viết:

Khoảng Trống

Em mang theo
một mảng tuổi xuân tôi vào dĩ vãng,
Để dòng sông xưa
ngắt đoạn khúc qua cầu

Những tờ lịch rơi
chẳng lấp đầy năm tháng,
Mãi theo tôi
một khoảng trống cuộc đời.

Theo trí nhớ của tôi, thì Việt Nam mới chỉ có vài câu thơ đặc trưng về thời gian như “Đáy đĩa mùa đi nhịp hải hà”… mà ai cũng nhớ và nhắc đến như một ngôi sao kinh điển.

Thời gian thực ra là yếu tố cao siêu khó hiểu nhất của triết học, vật lý cũng như thi ca. Triết gia Kant một ông tổ về thời gian đã nói: Bàn về không gian chúng ta còn hiểu đôi chút. Nhưng bàn về thời gian chúng ta chẳng hiểu tí gì cả. Thậm chí nhiều chuyên gia nói: thời gian không có thực.
Tại sao vậy?
Vì người ta chỉ có thể chứng nghiệm thế giới qua trực giác, như mắt thấy không gian cục bộ, thấy sông hồ, các vì sao, mặt trăng mặt trời; tay – xúc giác quờ quạng để va chạm không gian hẹp…
Nhưng chúng ta không có bất kỳ trực giác nào để tương ứng với thời gian ngoài các cảm tính như sốt ruột, nóng lòng, cồn cào…
Và môn vật lý cũng mở ra cuộc cách mạng nhảy vọt đầu tiên với đại lượng Không – Thời gian mà Einstein ghép thời gian làm chiều thứ tư của không gian, cũng như thuyết Tương Đối của ông lấy thời gian làm đại lượng tương đối.
Người giỏi phải “chơi” được thời gian, và ở đời người ta thắng nhau cũng bởi thời gian. Thử tưởng tượng: nếu hai người đấu súng với nhau, đối diện bắn nhau, tốc độ viên đạn của ai đi nhanh hơn đối thủ sẽ ngã trước.
Và bài thơ của Đỗ Đình Khang, theo tôi là đặc biệt hay khi nó là cuộc chơi của thời gian.
Bài thơ được mở đầu bằng hai câu rất bình dị:

“Em mang theo
một mảng tuổi xuân tôi vào dĩ vãng,”

Ai cũng có thể làm được 2 câu này, nhưng nhìn kỹ trong đó đã cài một đại lượng thời gian trừu tượng “mảng tuổi xuân”.

“Để dòng sông xưa
ngắt đoạn khúc qua cầu”

Dòng sông là biểu tượng của sang ngang đi lấy chồng, hoặc là dòng chảy liên tục của thời gian bị ngắt đoạn, giống mạch điện bị đoản mạch gây ra “sập mạng” con tim vậy.

Nhưng bốn câu thơ sau thì thật đặc biệt:

“Những tờ lịch rơi
chẳng lấp đầy năm tháng,”
Tờ lịch là đếm từng ngày, rõ ràng là một “biên niên sử” của đời người, nhưng tờ giấy mỏng đó làm sao có thể biên niên nổi sự trống vắng xa cách khắc khoải trong tim người mất tình yêu?! Khác gì một lá vàng rơi có thể đòi làm thành cả mùa thu thay lá?!

Và hai câu cuối tâm hồn như một nhà viết sử thực chứng đến phút cuối cùng để thốt lên phán quyết:
“Mãi theo tôi
một khoảng trống cuộc đời.”
Không có em, dòng sông có chảy hay ngừng chảy cũng giống nhau cả thôi, bởi lẽ nó là một dòng sông chảy trôi thời gian trống vắng và đau khổ. Hơn cả đau khổ là nó mang theo dòng chảy của nó những bóng hình vô ích. Vì thế mà cả dòng thời gian, cả dòng sông mới trở thành khoảng trống vô ích. Vô ích như trái đất không mang sông núi, như những tờ lịch không chỉ thị ngày tháng, như ngôi nhà hoang phế đến độ tường vách cũng trở nên trơ trẽn trớ trêu… Đó là khoảng trống. Khoảng trống đó không phải gió rít trên đại dương đem đến cho những cánh buồm năng lượng và hy vọng, mà khoảng trống đó là hư vô, theo nghĩa, nó là vô nghĩa…
Tôi yêu câu thơ của Vũ Hoàng Chương đến bàng hoàng sởn gai ốc, và tôi coi đó là tài hoa mãnh liệt của ông:
“Đêm nay lạnh tìm em trên gác tối
Trên tay anh dâng cả tháng năm thừa
Có lẽ tâm tình còn tròn lối
Để đi về cay đắng những thu xưa”

Trời ơi, không có em, đời của thi nhân chỉ còn là những tháng năm thừa vô ích…

Tôi cho rằng bài thơ của Đỗ Đình Khang có vẻ hiền lành hơn, nhưng hoàn toàn mang tứ của tài thơ siêu việt Vũ Hoàng Chương. Có lẽ cũng là kẻ tám lạng người nửa cân.
Riêng tôi vừa chúc mừng, vừa bái phục nhà khoa học, nhà thơ Đỗ Đình Khang ý tứ của bài thơ này.

Paul Đức 26/6/2015