"Tổng thống Mỹ đã mời Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Việt Nam
đi Mỹ là kết quả cả quá trình phát triển của các bước đi trong quan hệ Việt Mỹ".
LTS: Nhân kỷ niệm 20 năm bình thường hóa quan hệ Việt - Mỹ, Tuần
Việt Nam có bài phỏng vấn nguyên thứ trưởng ngoại giao Lê Công Phụng, người từng
làm Đại sứ Việt Nam tại Mỹ (2007-2011). Dưới đây là phần 2 nội dung cuộc phỏng
vấn.
>> Xem lại Kỳ 1: 'Mỹ rất muốn quan hệ đối tác chiến lược với Việt Nam'
 |
|
Nguyên thứ trưởng ngoại giao Lê Công Phụng. Ảnh: Vietnamembassy.us
|
Biến thách thức thành cơ hội
Hiện nay, Mỹ rất quan tâm đến những hành động xây dựng, bồi đắp đảo nhân
tạo của Trung Quốc, được cho là làm phá vỡ an ninh và an toàn hàng hải ở Biển
Đông. Việt Nam và Mỹ có những lợi ích chung gì trong an ninh Biển Đông?
Phải nói rằng Việt Nam và Mỹ, trong tình hình hiện nay, chia sẻ rất nhiều
điểm tương đồng trong vấn đề duy trì hòa bình và ổn định, cũng như an ninh trong
khu vực Biển Đông. Chính vì vậy Mỹ cũng đánh giá lại vai trò của Việt Nam. Vị
trí của Việt Nam trong chiến lược của Mỹ đang được tính toán lại, trong mối quan
hệ cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, đang trở nên ngày càng quyết liệt.
Trung Quốc trỗi dậy đã đụng đến vị thế chiến lược của Mỹ. Trong tương quan
lực lượng trên thế giới, cũng như trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, Mỹ vẫn
là siêu cường duy nhất, trong khi Trung Quốc đang lên, muốn trở thành siêu cường
để thay thế vị trí số 1 của Mỹ. Mỹ không chấp nhận chuyện đó, và có chiến lược
tái cân bằng ở châu Á.
Chúng ta không bàn về chuyện tại Mỹ quay lại nên Trung Quốc trỗi dậy với thái
độ quyết đoán hơn, hay vì Trung Quốc trỗi dậy mà Mỹ phải tái cân bằng. Nhưng rõ
ràng việc Mỹ tái cân bằng tác động rất lớn đến việc duy trì hòa bình, ổn định
trong khu vực. Những kiến tạo lâu nay của Mỹ, những cơ chế, cơ cấu mà Mỹ xác lập
ở khu vực và Mỹ đóng vai trò chủ đạo, đã giúp cho khu vực Đông Nam Á hòa bình,
ổn định, mà không gây ra bất cứ xáo trộn nào.
Trung Quốc trỗi dậy đã làm cho trật tự bị rối tung lên, tạo nên sự cạnh tranh
chiến lược quyết liệt giữa Mỹ và Trung Quốc.
Thứ hai là Mỹ nhìn nhận Việt Nam rất khác trước. Việt Nam cần củng cố ASEAN,
biến khối này đoàn kết hơn, thì Mỹ cũng cần điều này. Duy trì hòa bình ổn định,
Mỹ cũng giúp Việt Nam. Việt Nam về vị trí địa chiến lược ảnh hưởng rất lớn đến
Biển Đông, nên việc duy trì ổn định ở Biển Đông không thể không hợp tác với Việt
Nam.
Trong khi Trung Quốc trỗi dậy, bồi đắp đảo, lấn chiếm chỗ này chỗ khác, thì
làm sao có hòa bình, ổn định được. Đối với các nước ASEAN, Trung Quốc dùng tiền
để chia rẽ khối này, trong khi Mỹ muốn ASEAN đoàn kết và mạnh hơn để giúp cho Mỹ
thực hiện chiến lược tái cân bằng.
Như vậy, về lợi ích chiến lược Việt Nam và Mỹ giống nhau nhiều và hiện nay Mỹ
và Việt Nam đang hợp tác vì có những lợi ích giống nhau, song trùng. Nhưng Việt
Nam hợp tác với Mỹ, nhưng không dựa vào Mỹ để duy trì độc lập chủ quyền. Bởi vì
Mỹ giữ thái độ trung lập trong vấn đề độc lập chủ quyền, Mỹ chỉ cần thực hiện
được tái cân bằng chiến lược và không để nước nào đụng đến vai trò số 1 của Mỹ.
Tôi có thể nói đây chính là thời cơ vàng cho Việt Nam tăng cường hợp tác với
Mỹ vì những mục đích chung như tôi nói ở trên. Cạnh tranh Trung – Mỹ là thách
thức, Việt Nam làm sao phải có tài biến thách thức thành cơ hội để phát triển,
mà không bị rơi vào thế kẹt giữa hai cường quốc này.
Mỹ cần Việt Nam vì vai trò chiến lược tại khu vực
Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương có ý nghĩa gì trong chính sách tái
cân bằng của Mỹ? TPP liệu có phải chỉ khối kinh tế thuần túy?
TPP hiện nay không còn phức tạp nhiều lắm đâu. Khi tôi còn ở Mỹ, tôi rất ngạc
nhiên khi thấy Mỹ muốn đưa Việt Nam vào TPP, bởi trình độ phát triển của Việt
Nam so với 11 nước còn lại chưa tương xứng. Họ lôi kéo Việt Nam chủ yếu vì
vị trí địa chính trị của Việt Nam, vai trò chiến lược của Việt Nam trong triển
khai chiến lược của Mỹ tại khu vực.
Một mặt, theo tôi hiểu, biểu hiện cái hội nhập của thế giới, cái toàn cầu
hóa. Nhưng, mặt khác, nó thể hiện cạnh tranh Mỹ - Trung. Việt Nam tham gia TPP,
nhưng không tham gia vào cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung, mà đẩy mạnh hơn nữa cái hội
nhập. Chúng ta coi hợp tác kinh tế - thương mại trong TPP là chính. Việt Nam càng hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới,
sẽ càng có những cơ hội để duy trì hoà bình, ổn định và hợp tác phát triển.
Về TPP, Việt Nam hiện đang gặp khó khăn về vấn đề lao động và nhất là công
đoàn. Nhưng không chỉ có Việt Nam, mà Malaysia và mấy nước Nam Mỹ đấu tranh rất
quyết liệt, không chấp nhận sự áp đặt của Mỹ.
Tuy còn nhiều cái vướng, nhưng tôi tin rằng TPP sẽ hoàn tất trong năm nay, vì
về cơ bản Đảng Cộng hòa, giữ vị trí đa số ở cả hai viện, rất muốn ký TPP để tạo
ra vành đai kinh tế không có Trung Quốc.
