Chẳng ai hiểu dân tộc mình bằng các nhà văn nhà thơ, bởi lẽ họ là người chép sử của dân tộc, họ nói lên tiếng nói của dân tộc.
Nhà văn Phùng Tuyết Phong hồi thập niên 30 đến thăm Mao Trạch Đông ở chiến khu Thụy Kim có kể cho Mao nghe: “Một
người Nhật nói, cả Trung Quốc chỉ có 2 người rưỡi hiểu được người Trung
Quốc. Một là văn hào Lỗ Tấn, hai là Tưởng Giới Thạch, nửa người kia là
Mao Trạch Đông”. Nghe xong, Mao cười ngất: Hảo, cái tay Nhật Bản ấy nói đúng lắm!
Hai thập niên sau, Chủ tịch Mao nói: Lỗ Tấn mới là đệ nhất thánh nhân của Trung Quốc, còn tôi (Mao) chỉ là “hiền nhân”.
Ở ta cũng có nhà thơ Tản Đà chỉ dùng hai câu thơ là đủ nói lên tính cách dân tộc mình:
Dân hai nhăm triệu ai người lớn
Nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con.
Thằng trẻ ranh này xin múa rìu qua mắt thợ để lạm bàn về tính trẻ con của người Việt ta.
Trẻ
con ai chẳng hồn nhiên? Vì thế nếu có lỗi lầm gì thì thiên hạ cũng bỏ
qua. Còn nhớ năm xưa Chủ tịch Hồ Chí Minh chính thức đến thăm Trung
Quốc. Sau khi Bác Hồ làm cụ Mao đớ người ra vì cái ôm hôn nồng thắm chưa
từng có trong lịch sử ngoại giao thế giới, toàn bộ lưu học sinh Việt
Nam có mặt ùa tới ôm lấy Bác, có anh sờ cả râu Bác. Cụ Mao đứng như trời
trồng; mấy cán bộ bảo vệ Trung Quốc cuống lên không biết làm thế nào để
bảo vệ hai lãnh tụ. Nghe nói sau đấy họ bị kiểm điểm gay gắt lắm, còn
học sinh ta thì chẳng sao.
Trẻ con thích gì?
Thích hình thức.
(Già được bát canh, trẻ được manh áo mới). Bệnh hình thức của ta có lẽ
nặng nhất thế giới. Cứ xem đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội thì đủ rõ.
Chẳng thấy thủ đô sạch hoặc văn minh thêm, mà có lẽ ngược lại, trong khi
tiền tỷ tiêu cả trăm, nghìn.
Thích được khen, ghét bị chê.
Gặp người nước ngoài bao giờ cũng hỏi họ thấy Việt Nam thế nào. Vì phép
lịch sự, ai lại chê chủ nhà bao giờ. Nhà đài ta phỏng vấn chính khách,
nguyên thủ nước ngoài không bao giờ thiếu câu hỏi ấy (xem phỏng vấn Ban
Ki-mun ... mới đây). Được khen thì hý hửng lắm. Sao không hỏi có thấy
chúng tôi có khiếm khuyết gì? Một tiến sĩ tâm lý viết sách nói về tính
cách người Việt, sách in xong bị thu hồi ngay khi chưa kịp bán.
Thích khoe khoang. Vì
còn bé nên chỉ có thể khoe bố mẹ, ông bà, chứ bản thân có gì để khoe.
Bệnh ca ngợi, khoe khoang tổ tiên rất thịnh hành (“Ăn mày dĩ vãng”).
Thời cách mạng, kháng chiến, cha ông ta vô cùng giỏi. Nhưng chúng ta bây
giờ giỏi cái gì? Tham nhũng, lãng phí, giả dối, đạo văn, đạo công trạng
người khác thành của mình, chạy chức ... Chẳng hiểu có cái gì xấu của
xã hội tư bản mà ta còn thiếu?
Trẻ con làm gì cũng khác người lớn.
Ta
có lắm cái khác thiên hạ đến kỳ cục. Một ông Giám đốc Sở tỉnh Hà Tây cũ
lái ô tô cán phải hai bố con đi xe máy, không đỗ xe đưa người ta đi cấp
cứu (nếu cấp cứu kịp có thể sống) mà vô lương tâm lái xe vù mất. Hai
mạng người chết, ông này lĩnh cái án treo! Kỳ cục là Tòa Tối cao cũng bỏ
qua. Chuyện này đáng ghi vào Sách Ghi-nét về xử án công bằng.
Bài Tiến hay lùi đúng lúc cũng là yêu nước trên VietnamNet vạch ra: “Từ tháng sáu (2010) đến nay có quá nhiều điều phải bàn, (đó là) những câu chuyện ... an nguy của xã tắc” :
-
Cho nước ngoài thuê khoảng 340.000 hec ta đất rừng với giá 1 hec ta
bằng 10 bát phở; - Dự án đường sắt cao tốc với dự kiến 56 tỷ USD bị Quốc
hội bác;
- Quy hoạch chung Hà Nội với sáng kiến dời đô và tiêu
hủy đất nông nghiệp kỷ lục; - Dự án Bô xít ở Tây Nguyên, quả bom nổ chậm
bùn đỏ lơ lửng treo trên đầu dân tộc; - (Con tàu) Vinashin với khoảng
86.000-120.000 tỷ đồng tiền ngân sách (thuế dân) đang chìm theo làn nước
lạnh.
Tác giả bài báo đưa ra một từ rất hay Tư duy bỗng dưng:
- Bỗng dưng phải làm đường sắt cao tốc; - Bỗng dưng phải dời đô lên Ba
Vì; - Bỗng dưng phải khai thác bô xít ... Khó mà kể hết những cái bỗng
dưng ấy. May mà dân chúng, các nhà trí thức mạnh dạn góp ý (tuy rất dè
dặt), nếu không thì còn phí vài trăm tỷ đô vì cái tư duy bỗng dưng cả
thế giới không có.
Đúng là tư duy trẻ con. Bỗng dưng nghĩ ra và
“quyết” làm ngay, chẳng hề cân nhắc tính toán. Lại thích làm chuyện lớn
trong khi chưa biết nó ra sao. Tiền của bố mẹ (tức của dân) cho nên
không xót, chậc lưỡi một cái là xong. Bố mẹ xót ruột nhưng thương con
nên bỏ qua.
Trẻ con dễ tính và dễ quên. Tính cách này
vừa hay vừa dở. Hay ở chỗ không thù dai, sẵn sàng bắt tay kẻ thù cũ khi
họ chơi đẹp. Dở ở chỗ hay quên chuyện lớn. Chuyện to đùng là mỗi con dân
tự dưng è cổ gánh món nợ cả triệu bạc thì không dành phiên họp riêng để
bàn, trong khi chuyện 20 năm nữa may ra mới làm (đường sắt cao tốc) thì
bàn tới bàn lui, lại còn bỏ phiếu thông qua nữa, chưa kể trước đó một
số vị còn đi nước ngoài tham quan bằng tiền dân!
Báo chí khoe GDP tăng trưởng mấy phần trăm, nhưng ít nói tới giá cả tăng chóng mặt.
Trẻ con hay chối lỗi.
Một vị hoa tay tươi cười nói như ra lệnh trong kỳ họp Quốc hội trước:
Ta nhất định phải làm đường sắt cao tốc. Kỳ họp này chẳng thấy vị nào ra
phân trần về vụ Vinashin. Rồi xem, có ai từ chức vì chuyện “bỗng dưng”
mất 4-5 tỷ đô-la này.
... Trẻ con thì lắm chuyện lôi thôi, rông dài kể mãi sao hết. Mong bạn đọc bàn thêm.
Dân
tộc Việt Nam không thể mãi mãi trẻ con, mà phải trưởng thành, tiến vào
hàng ngũ những dân tộc tiên tiến. Nếu đất nước có bé về diện tích thì
cũng là bé hạt tiêu – như Nhật Bản, Hàn Quốc, Israel, chẳng sợ gì nước
lớn. Huống chi ta đứng thứ 13 thế giới về số dân.
Muốn vậy phải dựa vào dân, phải cho dân được thật sự tự do nói, sao cho “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”,
chớ có vì lợi ích của một số người hoặc nhóm. Phải khai thác tối đa trí
tuệ của dân. Người Việt không thua kém mặt bằng chung tri thức của nhân
loại. Ngô Bảo Châu đã cho thấy Việt Nam là dân tộc thứ hai ở châu Á
giành được giải Nobel Toán cao quý.
Dẫu có thế nào thì trẻ con
cuối cùng vẫn thành người lớn, vì có sự dạy dỗ của cha mẹ, của xã hội.
Nhưng một dân tộc thì ai dạy dỗ? Nếu không phải là chính chúng ta, những
người chủ của đất nước này. Cả tôi lẫn bạn hãy suy ngẫm, hãy kiểm điểm
thật kỹ bản thân, vì tư duy của chúng ta hãy còn trẻ con lắm, dù đã 4000
năm tuổi.
Lạy cụ Tản Đà, mong cụ linh thiêng chỉ bảo chúng con vài lời.
*) tên bài do Trần Nhương đặt lại. Tên của tác giả là "Nước 4000 năm vẫn trẻ con"
