Từ xưa đến nay, trong nhiều gia đình dòng họ đã có quan niệm, chỉ có con dâu mới là người sinh lan, sinh huệ cho nhà chồng nẩy sinh, tộc họ sinh sôi, tồn tại và phát triển. Cũng chính con dâu mới dồn đôi vai gánh vác giang sơn nhà chồng.

Trong cộng đồng họ Đỗ (Đậu) Việt Nam, nhiều dòng họ có những phong tục tốt đẹp đề cao vai trò của người con dâu, như họ Đỗ Quang ở làng Giẽ, họ Đậu Công ở Diễn Châu, họ Đỗ Kim Quan, họ Đỗ Chương Mỹ…  Ngày nay vai trò của người con dâu họ Đỗ (Đậu) được chính thức ghi nhận trong Tộc ước dòng họ Đỗ (Đậu) Việt Nam. Hơn thế nữa, họ Đỗ Hậu Lộc- Thanh Hóa, đã định ra tiêu chuẩn "Vinh danh Nàng Dâu họ Đỗ" và gây dựng thành một nề nếp sinh hoạt có tính lễ nghi, thường xuyên trong từng dòng họ, và cao hơn là một cuộc vận động, một phong trào, trong cộng đồng các dòng họ Đỗ Việt Nam (HĐVN) !

Xung quanh câu chuyện "Vinh danh Nàng Dâu họ Đỗ"

    RẤT NÊN GÂY DỰNG THÀNH

   MỘT NẾP SINH HOẠT THƯỜNG XUYÊN CỦA DÒNG HỌ ! 

                                         Thụy Mai  

         Trên website HĐVN vừa qua, trong chuyên mục "Hoạt động các dòng họ khắp nơi", có bài viết của Hữu Minh (dòng họ Đỗ Hữu – gốc Hậu Lộc, Thanh Hóa) giới thiệu định hướng Phát triển bền vững của dòng họ. Đáng chú ý là trong đó tác giả đã điểm qua việc tổ chức "Vinh danh Nàng Dâu họ Đỗ" lần thứ nhất của dòng họ. Chúng tôi coi đó là một việc làm hay, vì nó có ý nghĩa nhân văn sâu sắc và có giá trị thực tiễn cao đối với yêu cầu xây dựng các Gia đình (GĐ) và Dòng họ vững mạnh theo định hướng Phát triển Bền vững. Thật ra thì đây không phải là dòng họ đầu tiên làm việc này. Nhưng từ thực tế lần này ở dòng họ Đỗ Hữu trong bối cảnh hiện nay của xã hội, giúp chúng tôi nhận thức rõ hơn cơ sở triết lý văn hóa và tác dụng thiết thực của việc làm đó. Chúng tôi cho rằng các dòng họ khác, nếu chưa làm, thì cũng nên tham khảo để thử triển khai việc làm có ý nghĩa này. Và về lâu dài, chúng tôi khuyến nghị : Rất nên gây dựng thành một nề nếp sinh hoạt có tính lễ nghi, thường xuyên trong từng dòng họ, và cao hơn là một cuộc vận động, một phong trào, trong cộng đồng các dòng họ Đỗ Việt Nam (HĐVN) !

   Sau đây là một số suy ngẫm của chúng tôi về chuyện "Vinh danh Nàng Dâu họ Đỗ", mà chúng tôi tâm đắc.

  Để làm việc này một cách thường xuyên, có nề nếp, bảo đảm được chất lượng và mang lại hiệu quả thiết thực thì rất cần được thực hiện bài bản. Mà khâu trước tiên cần quan tâm là giác ngộ vấn đề, thông suốt nhận thức về Ý nghĩa của việc Vinh danh, và về Tiêu chuẩn Vinh Danh. Để có tư duy sáng rõ về việc này, phải xuất phát từ quan điểm đúng đắn về vai trò của GĐ trong sự phát triển của xã hội (XH) cũng như của từng dòng họ, và về vai trò của Nàng Dâu trong mỗi GĐ. Ai cũng biết GĐ là đơn vị tế bào của XH, là thiết chế nền tảng của mỗi dòng họ. GĐ vốn đã được coi là một thứ XH vi mô, là một thiết chế XH cơ bản và xuất phát của Con Người, là một thực thể văn hóa (VH). Vì vậy, GĐ có được phát triển an toàn, vững mạnh thì mới có dòng họ bền vững, mới có XH hưng thịnh, tiến bộ, văn minh. Nói cách khác là : mọi sự Hưng, Thịnh của cộng đồng, từ kinh tế (KT), đến văn hóa (VH), giáo dục (GD), xã hội (XH),... đều phải bắt đầu từ GĐ. Và thế nên GĐ mới có đầy đủ các chức năng cơ bản như chúng ta đã biết : sinh sản, KT, VH, GD, XH,...

  Ai tạo nên sự Hưng, Thịnh của mỗi GĐ ? Tất nhiên phải là mọi thành viên của GĐ. Nhưng trong đó, không thể đánh đồng ai cũng như ai, mà phải phân biệt rõ vai trò của từng thành viên. Theo cách nghĩ của gia phong truyền thống thì người Chồng mới là trụ cột chính của mỗi GĐ. Nhưng theo cách nghĩ mới về nếp sống GĐ hiện đại, và nhìn vào thực tiễn đời sống GĐ hàng mấy chục năm qua, từ khi trong XH đa phần là  GĐ truyền thống nhiều thế hệ, cho đến bây giờ só GĐ hiện đại 2 thế hệ ngày càng nhiều hơn, thì không hoàn toàn đúng như vậy. Từ vị thế phụ thuộc, "ăn bám", Nàng Dâu đã và đang trở thành một trụ cột quan trọng và thường trực của mỗi GĐ. Họ không phải chỉ là "Tay hòm chìa khóa" một cách thụ động như ngày xưa, mà đang vươn lên, cùng với Chồng, làm người thiết kế và thi công chính cho chiến lược phát triển của mỗi GĐ. Họ không chỉ giỏi trong làm ăn KT, mà còn rất đảm đang trong các chức năng VH, GD,...của mỗi GĐ. Họ thường được chấm công đầu trong việc nuôi dạy con cái. Họ lại vẫn thường được coi là "Bộ trưởng Ngoại giao" của mỗi GĐ, thực hiện tốt chức năng XH của mỗi GĐ. Đánh giá khách quan và công bằng là phải như vậy. Do đó việc Vinh Danh Nàng Dâu của từng dòng họ là một việc làm cần thiết, là hiển nhiên, đàng hoàng và minh bạch. Nhiều dòng họ đã coi việc làm này là một điểm đột phá trong tiến trình phát triển dòng họ, và đã trở thành một nếp sinh hoạt quan trọng của dòng họ. Nhưng rõ ràng là không phải Nàng Dâu nào cũng thực hiện được tốt các chức năng của mình như nêu ở trên.Thế nên, những Nàng Dâu làm tốt cần được biểu dương xứng đáng và kịp thời, tức là cần được Vinh Danh trong toàn dòng họ, để từ đó có thể nhân rộng ra, góp phần trực tiếp thúc đẩy sự phát triển của từng dòng họ, và rộng ra là trong cộng đồng các dòng họ cả nước.

   Đương nhiên để làm việc Vinh Danh này, các dòng họ đều đã định ra Tiêu chuẩn. Chúng ta cần nhìn nhận lại các tiêu chuẩn đó, nếu cần thì bổ sung, điều chỉnh và cụ thể hóa, cùng nhau bàn thảo để chuẩn xác hóa tiêu chuẩn đã có, từ đó mà có cách hiểu thống nhất khi vận dụng.

  Như tiêu chuẩn của dòng họ Đỗ Hữu (Hậu Lộc –TH) nêu ra, gồm có 3 tiêu chí :

-         Có đóng góp cụ thể vào các công việc lớn và các hoạt động tình

nghĩa thường xuyên của dòng họ.

-         Nuôi dạy con cái tốt.

-         Có quan hệ tốt với bà con họ hàng.

Ba tiêu chí trên không sai, nhưng có thể chưa hợp lý về vị trí, chưa rõ về vai trò của từng tiêu chí, và chắc là chưa được hiểu thống nhất (tương đối) với số đông bà con ta.

 Từ nhận thức cơ bản vừa nêu ở trên, chúng ta có thể đi đến một lô gích tất yếu : Muốn trở thành Nàng Dâu tốt của cộng đồng (bắt đầu từ dòng họ) thì trước hết phải là Nàng Dâu tốt của GĐ. Nàng Dâu tốt của GĐ thì phải là đầu tàu trong việc thực hiện các chức năng của GĐ, nhất là 2 chức năng KT và GD, đặc biệt là phải nuôi dạy con cái tốt. Do đó nên chăng, có thể hiệu chỉnh lại tiêu chuẩn như sau :

1- Nuôi dạy con cái tốt, làm KT tốt cho GĐ.

2- Có đóng góp tích cực để xây dựng dòng họ, tham gia tốt các sinh

hoạt của dòng họ, nhất là các hoạt động tình nghĩa, khuyến học.

3- Có quan hệ tốt với cộng đồng, trước hết là với họ hàng, được bà con quý mến, tin tưởng.

  Như vậy, tiêu chí số 1 phải là làm tốt chức năng GD và KT của GĐ (khác với cách sắp xếp trong tiêu chuẩn của dòng họ Đỗ Hữu). Mặt khác, việc đóng góp để xây dựng dòng họ cần được hiểu rộng, bao gồm tiền của, công sức lao động, hoạt động thực tiễn, và chất xám (kế sách, phương án, kỹ thuật, công nghệ, kinh nghiệm,...), tùy theo khả năng và sở trường từng người.

   Đề nghị bà con ta ở các dòng họ khác cùng góp ý xem :

-         Trong tiêu chuẩn trên có cần thêm tiêu chí nào nữa ?

-         Tiêu chí nào là cơ bản nhất, nghĩa là nếu thiếu vắng nó (nó quá

yếu) thì không thể đạt ? Có nên lượng hóa (tính điểm cho từng tiêu chí) để đánh giá cho dễ không ?...

   Tất nhiên xung quanh việc làm này còn nhiều điều khác nữa liên quan, nhưng không thể nêu hết ra để bàn được. Khi vận dụng sẽ tùy vào hoàn cảnh cụ thể của từng dòng họ mà xử lý cho phù hợp. Chẳng hạn các khía cạnh như : Định kỳ mấy năm một lần ? Có cần Vinh danh các đối tượng khác không ? Vinh danh có kèm theo theo Thưởng vật chất không, hay chỉ cần một Giấy ghi nhận ?..vv....

     Là người cùng trong cộng đồng HĐVN, chúng tôi thấy có việc làm hay trong hoạt động ở các dòng họ khác, nên xin mạo muội đóng góp một vài ý kiến bàn thảo. Mong bà con chúng ta cùng suy ngẫm cho việc vận dụng chung đối với toàn thể cộng đồng rộng lớn các dòng họ HĐVN ! Tâm sự trên đây cũng là lời kiến nghị của một người họ Đỗ gửi đến Ban Liên lạc các dòng họ HĐVN, và rất mong được các vị lắng nghe !

                                                          Tháng 7 năm 2015

                                                                  T M

 Lễ Vinh danh "Nàng Dâu Họ Đỗ" lần 1.

Cụ Ngô Thị Đóa (thế hệ 2), "Nàng Dâu" cao tuổi nhất, trong lần vinh danh thứ 1.

 Cùng chủ đề:

>> Tục khao con dâu - Họ Đỗ Việt Nam