Góp phần giáo dục Kỹ năng sống cho lớp trẻ

     Hỏi đáp về  TÍNH CÁCH TỬ TẾ !

                                    Minh Thủy

                        (Hội viên Hội Khoa học Tâm lý -  Giáo dục)

           Phần 1 : Những hiểu biết ban đầu.

      Bạn đọc hãy cùng theo dõi nội dung đối thoại sau đây để nắm được những hiểu biết ban đầu, nhưng là rất cơ bản, về Tính cách Tử tế !

- Vì sao mọi người cần hiểu đầy đủ và sâu sắc về Tính cách Tử tế ?  

- Khái niệm Tử tế được hiểu và hành dụng trong nhiều tình huống không hoàn toàn giống nhau. Ở cấp độ thấp, phạm vi hẹp, thì Tử tế có thể coi là Tác phong sinh hoạt (ví dụ : Ăn mặc tử tế, không lôi thôi, lếch thếch,..Nói năng tử tế, không thô lỗ, bộp chộp,... ), cũng có thể coi là Phong cách lao động, làm việc (ví dụ : Học hành tử tế, không lớt phớt, lười nhác, ... Làm ăn tử tế, không qua loa đại khái, tắc trách, ...). Ở cấp độ cao hơn và sâu xa hơn thì Tử tế có thể coi là cách Đối nhân xử thế : Có Lòng Tốt với mọi người, biết làm Việc Tốt cho đời (ví dụ : Ăn ở tử tế, biết Sống tử tế, là Người tử tế, làm Việc tử tế,...). Xét về bản chất thì những phẩm chất trên đều thuộc phạm trù Đạo đức, và quy tụ trong Tính cách con người. Vì vậy có thể coi Tử tế là một nét Tính cách của con người. Đã là Con Người thì rất cần có tính cách Tử tế, cần Biết Sống Tử tế. Từ xưa cho đến nay, dù trong thể chế xã hội nào, dù trong hoàn cảnh sống khó khăn hay thuận lợi, giầu hay nghèo, cũng đều cần Biết Sống Tử tế. Và càng khó khăn thì càng cần biết Sống Tử tế, càng phải đề cao tính cách Tử tế. Ở xã hội giầu có thì con người cũng không thể từ bỏ sự Tử tế, vì trong bối cảnh ấy nếu thiếu vắng tính cách Tử tế thì con người rất dễ bị tha hóa !

   Trong những Kỹ năng sống của con người hiện đại, Biết sống Tử tế vẫn luôn là một đòi hỏi rất cốt lõi và xuyên suốt về Nhân cách. Nó là biểu hiện của trình độ Đạo đức, và cũng vừa là biểu hiện của trình độ Trí tuệ ở từng cá thể Người, cũng như với cả cộng đồng Người, và đương nhiên nó chỉ có thể là sản phẩm của sự giáo dục (GD – hiểu theo nghĩa rộng). Một xã hội văn minh càng phải là một Xã hội Tử tế, phải gồm những cư dân biết sống Tử tế, và trong đời sống xã hội thì những Việc Tử tế phải là phổ biến, là đại trà. Bởi vậy muốn trở thành những Người Tử tế thì mọi người chúng ta phải tìm hiểu để biết mà hành dụng, vừa là để tự hoàn thiện bản thân, vừa là để góp phần GD con cháu. Đặc biệt, nhũng nhà giáo, những người làm công tác tư tưởng – văn hóa, các nhà quản lý xã hội,... thì càng phải hiểu sâu sắc hơn ai hết !

- Đúng là như vậy, bởi thế nên chính VTV từ gần một năm nay đã mở hẳn chuyên mục "Việc Tử tế" đó sao, và trên báo in và báo mạng đã xuất hiện khá nhiều bài viết về chủ đề này. Vậy xin hỏi cho rõ hơn : Tính cách Tử tế bao hàm những phẩm chất gì, những đòi hỏi gì ?

- Nội dung các bài báo và các câu chuyện mà VTV phản ánh đã đề cập  được một phần yêu cầu tìm hiểu của chúng ta, và như ở trên tôi cũng đã có nói lướt qua rồi đó. Bây giờ có thể nói lại cho rõ hơn về nội hàm của khái niệm, và các khía cạnh liên quan. Nói một cách chung nhất thì, Tử tế bao hàm những phẩm chất thường phải có để được tôn trọng, được coi là đứng đắn, đàng hoàng, được coi là có lòng tốt với mọi người, có trách nhiệm và biết chăm lo cho lợi ích của cộng đồng.

           Cụ thể đến từng khía cạnh thì có thể kể ra như sau :

 Trước hết, Tử tế thường được hiểu là Sống biết điều, không làm những việc trái với các quy chuẩn của đời sống cộng đồng, mà tiêu điểm là quy chuẩn về đạo đức và pháp luật (cụ thể nhất là quyền và nghĩa vụ).

 Tử tế luôn gắn liền với sự trung thực, không dối lừa, không mưu mô, không thủ đoạn,...

 Tử tế cũng được hiểu là luôn tôn trọng nhân phẩm và lợi ích của người khác, không xâm hại lợi ích của người khác, biết quan tâm đến người khác, biết đối xử bình đẳng và dân chủ với người khác, biết lắng nghe người khác, biết làm nhiều Việc Tốt cho người khác, cho cộng đồng, ...

 Tử tế cũng có nghĩa là Nói đi đôi với Làm, không nói suông, nói xạo, nói mép, nói mà không làm,...Chính việc làm mới là sự thể hiện thực nhất và rõ nhất trình độ của tính cách Tử tế.

 Tử tế còn bao hàm cả sự bao dung, rộng lượng,  ...

 Tử tế là một nét tính cách đặc thù của người Việt, và đã được các nhà nghiên cứu coi là một trong những Tính cách Việt tiêu biểu.

- Vậy đỉnh cao của tính cách Tử tế là gì ?

- Chính là Lòng Vị tha, sẵn sàng hy sinh lợi ích bản thân vì người khác, vì cộng đồng, kể cả sinh mạng.

- Cội nguồn sâu xa của tính cách Tử tế là gì ?

- Chính là Lòng yêu thương Con Người (lòng nhân ái), là tính Hướng Thiện, là ý thức trách nhiệm với cộng đồng, là sự thiết tha, gắn bó với các giá trị Chân – Thiện – Mỹ,..

- Phẩm chất đồng hành với tính cách Tử tế là gì ?

- Là Lòng Tự trọng, sự liêm sỉ, biết xấu hổ.

- Kẻ thù của tính cách Tử tế là gì ?

- Là Lòng Tham, là chủ nghĩa cá nhân.

- Đối lập với tính cách Tử tế là gì ?

- Là những thói xấu Phản Tử tế như : dối lừa, lật lọng,  mưu mô, thủ đoạn,...là sự đểu giả, tráo trở, ...

           Phần 2 : Những hiểu biết mở rộng.

      Bây giờ bạn đọc hãy làm những bài tập sau đây (trả lời câu hỏi) để củng cố những hiểu biết ban đầu nói trên và đào sâu thêm, mở rộng thêm nhũng hiểu biết ban đầu đó.

1- Một Xã hội Tử tế được cấu thành bởi những thành tố nào ? (Gia đình Tử tế, người Dân Tử tế, Cơ quan công quyền Tử tế,.?... Và còn gì nữa ? Cần đồng bộ hay chỉ cần một thành tố ? Thành tố nào được coi là nền tảng ?...).

2- Cách nào để tạo dựng một Xã hội Tử tế ? (Xây dựng một thể chế chính trị dân chủ ? Nâng cao chất lượng GD&ĐT ? Nâng cao chất lượng đời sống văn hóa ? ..Và gì nữa ?...   Giải pháp nào được coi là then chốt ?...).

3- Gia đình Tử tế là gia đình như thế nào ? Thế nào là người chồng (vợ) Tử tế ? Thế nào là người bố (mẹ) Tử tế ? Thế nào là người con Tử tế ?...Và mở rộng ra thì Thế nào là một Dòng họ Tử tế ?...Gia đình phải làm gì để mọi thành viên đều là những Người Tử tế, ngay từ tấm bé ? ...

4- Mỗi người và cả xã hội phải làm gì để chống lại những thói xấu Phản Tử tế ? (chống lại Lòng Tham và chủ nghĩa cá nhân theo cách nào ? Đề cao các giá trị văn hóa nói chung và đạo đức nói riêng bằng con đường nào ? Thượng tôn pháp luật phải hướng đến những lĩnh vực nào, những đối tượng nào ? ... Và còn gì nữa ?...).

5- Thế nào là một Trường học Tử tế ? (Thầy Tử tế ? Trò Tử tế ? Dạy thực chất ? Học thực chất ? Có nề nếp và chất lượng ? Có "Văn hóa nhà trường" ?...Còn gì nữa ? ...Cách gì để tạo dựng một nhà trường Tử tế ? ..).

6- Nhận diện Tính cách Tử tế như thế nào cho chuẩn xác ? (Qua lời nói hay việc làm ? Có tiêu chuẩn nào để phân loại, xếp hạng ? ...)

7- Trong đời sống xã hội hiện nay, bạn thấy lĩnh vực nào còn ít hoặc không có những Việc làm Tử tế, bộ phận cư dân nào còn ít hoặc không có những Con Người Tử tế ?

8- Làm thế nào để việc GD Tính cách Tử tế cho học sinh, sinh viên trong các nhà trường được coi trọng hơn và mang lại hiệu quả thực chất ?

9- Hãy tự thiết kế 1 (hoặc 2) tình huống giả định để có thể thực hành vận dụng những hiểu biết trên vào việc chống lại Thói xấu Phản Tử tế, hoặc thực thi một Hành động, một Việc làm Tử tế ? Và hãy đưa ra lời giải ?...

           Trên đây là một số ý kiến có tính gợi mở về chủ đề lớn này. Rất mong có nhiều bạn đọc quan tâm, rất mong có nhiều bạn đọc cùng tham gia trao đổi cho sáng tỏ thêm. Và đặc biệt, rất mong mọi người cùng thực hành, vận dụng những hiểu biết trên vào cuộc sống, để đất nước Việt Nam ta luôn mãi là một ĐẤT NƯỚC TỬ TẾ !

                                           Tháng 9 năm 2015

                               (Nhân dịp khai giảng năm học mới)

                                                    M T