Với quan niệm đó, nhiều thủ tục phức tạp đã được
các gia chủ tin và làm theo, dù đôi khi họ cũng không thật sự hiểu cho
rõ ngọn nguồn. Cũng từ đây, những câu chuyện ly kỳ đã diễn ra...
Mùa
cải táng của nhiều vùng quê Đồng bằng Bắc Bộ thường diễn ra vào dịp
cuối năm. Với mong muốn làm tròn nghĩa vụ của những người còn sống với
người đã chết nên việc “tắm rửa” cho người quá cố trở thành một việc rất
hệ trọng và được tính toán chu đáo...
Xem tử vi 3 tháng mới dám động mộ
Trò
chuyện với chúng tôi, bà Lê Thị Lãng (62 tuổi, ở xã Đức Giang, huyện
Hoài Đức, Hà Nội) - một “thầy” có tiếng ở địa phương chia sẻ: “Ngay khi
gia chủ có ý định bốc mộ cho người quá cố, mọi công tác chuẩn bị phải
được họ tộc chuẩn bị chu đáo. Nếu để xảy ra sơ xuất sẽ gây tâm lý không
tốt cho gia đình”. Theo chia sẻ của bà Lãng, việc xem tử vi và tuổi cho
gia chủ trước khi tiến hành lễ bốc mộ là thủ tục vô cùng quan trọng. Nếu
tuổi của gia chủ mà “kị” hoặc “xung” với tuổi của người quá cố thì
người đó sẽ không được phép đứng ra bốc mộ cho người quá cố. “Nếu trong
gia đình có người con trai tuổi Tý định đứng ra lo bốc mộ cho cha tuổi
Mão thì người con này tuyệt đối không được trực tiếp bốc và rửa hài cốt
của cha. Theo thuyết tứ hành xung: Tý – Ngọ - Mão – Dậu, do tuổi và mệnh
của hai cha con là “xung nhau” nên không hợp và bắt buộc phải nhờ người
khác động thổ mồ mả”, bà Lãng cho hay. Bà Lãng cho biết thêm, có những
gia đình “cẩn thận”, đi xem tử vi hơn 3 tháng trời mới chọn được ngày
đẹp và chọn mệnh tuổi của người đứng ra bốc mộ cho người quá cố.
Cuối năm, theo quan niệm dân gian là thời điểm thích hợp cho việc cải táng, sửa sang mộ phần. Ảnh: Cao Tuân
Còn
bà Chu Thị Hiền (74 tuổi, một “thầy” ở Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc) cho hay,
vòng đời của một con người từ khi sinh ra cho tới lúc về “cõi âm” là một
quá trình tuần hoàn theo quy luật Sinh - Lão - Bệnh - Tử. Có những
người đủ “phúc phần” thì được trải qua hết cả 4 giai đoạn này để về thế
giới bên kia. Nhưng cũng có nhiều người không đủ “may mắn”, chỉ trải qua
vòng Sinh - Bệnh - Tử, hoặc Sinh - Tử. “Những người như vậy thường bị
thiệt thòi và theo quan niệm dân gian, họ sẽ rất “thiêng” sau khi qua
đời. Chính vì vậy việc chọn ngày giờ, tuổi gia chủ trước khi bốc mộ cho
người quá cố phải rất được coi trọng. Đầu tiên phải xem mệnh con cháu
trong gia đình, dòng tộc ai “hợp” với người quá cố. Sau đó, người này sẽ
đặt xẻng đào đất đầu tiên và là người bốc phần hộp sọ của người quá cố
đặt vào tiểu sành trước khi sang nhà mới”, bà Hiền chia sẻ.
Bà
Hiền cũng tiết lộ, trong vòng 3 năm sau khi an táng người thân qua đời,
con cháu cùng huyết thống tuyệt đối không được động chạm gì đến phần
mộ. Bởi theo quan niệm dân gian, trước khi người chết được “cải cát” để
sang tiểu sành thì họ vẫn bị coi là “chưa sạch sẽ” và sẽ có thể “gây họa
trùng tang” đối với chính con cháu mình nếu như phạm phải điều này (?).
Ngất xỉu khi chứng kiến “mộ kết”
Theo bà Lê Thị Lãng, có những thủ tục thuộc về “cõi âm” mà các gia đình khi sang cát cho người thân cần biết.
Trong
những câu chuyện về bốc mộ, chúng tôi được nghe không ít trường hợp
rùng rợn gặp phải “mộ kết”. Ngay cả những người bốc mộ chuyên nghiệp
cũng “ngán” khi gặp phải trường hợp này, bởi đó là những huyệt mộ mà thi
thể không phân hủy được sau nhiều năm nằm sâu dưới lòng đất. Từ lâu, ở
xã Tiên Tân (Duy Tiên, Hà Nam), chị Phạm Thị Bình đã được người dân gắn
với cái biệt danh “gan thép”. Hơn 20 năm làm nghề bốc mộ thuê, chị nổi
tiếng khắp nơi xa gần với cái nghề mà chẳng ai dám nghĩ là “có cửa” cho
những người “đào tơ liễu yếu”.
Gặp chúng tôi
trong cái không gian chật chội, gió lùa tứ phía, chị Bình say sưa kể về
những đêm “hoảng hồn” ở giữa nghĩa trang. Cách đây cả chục năm, lần đầu
tiên trong “sự nghiệp”, chị gặp phải “mộ kết” mặc dù trước đó người đến
thuê chị khẳng định chắc như đinh đóng cột rằng đi xem 3 thầy bói thì
thầy nào cũng bảo mộ đã “sạch”. Ấy thế nhưng khi chiếc quan tài vừa cậy
nắp thì người nằm trong quan tài vẫn nguyên vẹn hình hài như đang chìm
trong giấc ngủ sâu.
Một số người thân trong gia
đình vừa nhìn thấy đã lăn ra bất tỉnh, có người co cẳng chạy thẳng về
nhà đắp chăn chấp nhận bị mắng nhiếc là bất hiếu. Khi ấy, chị cũng rùng
mình, đã định ra về nhưng nghĩ đến việc “nghĩa tử là nghĩa tận”, chị lại
quyết định bắt tay vào công việc mà ai chứng kiến cũng phải hoảng sợ.
Sau
bận ấy, chị Bình có ý định giải nghệ nhưng không hiểu sao cái vận với
những bộ hài cốt cứ bấu víu lấy chị như một định mệnh. Cuối năm 2010,
“kịch bản mộ kết” lại một lần tái diễn trong “sự nghiệp” bốc mộ thuê của
chị Bình. Vẫn cảm giác rùng mình, vẫn cái nỗi chợn rợn khi tay cầm
thanh nứa róc những mảng thịt trên thi thể người chết. Tôi hỏi chị sao
một phụ nữ lại làm được như thế, chị chỉ lắc đầu.
Đào quan tài lên rồi lại chôn xuống
Phút trầm tư của ông Lê Văn Chất trong lúc chờ giờ đẹp để động thổ, đào mộ.
Với
nhiều phu bốc mộ, việc gặp phải “mộ kết” là nỗi ám ảnh ghê gớm. Ông Lê
Văn Chất (65 tuổi, một người làm nghề bốc mộ thuê ở huyện Thiệu Hóa,
Thanh Hóa) kể: “Mùa cải táng tôi thường bốc mộ cho 20 – 30 nhà. Ngặt nỗi
là năm nào tôi cũng chứng kiến cảnh “mộ kết”, nghĩ lại vẫn rùng mình”.
Ông
Chất kể: “Trường hợp đầu tiên mà tôi chứng kiến là của ông T, một người
quá cố làng bên. Chuyện ông già này lạ lắm, đời thuở nhà ai “quy tiên”
từ năm 1972 mà cải mả mấy lần không được, lần nào xác cũng còn nguyên.
Lần được gia đình họ nhờ, tôi cũng sợ lắm, đào lên vẫn “xanh” như thế
thì mình vừa mất công mà lại thấy tội cho gia đình họ. Cuối cùng, suy đi
tính lại, tôi nhận lời. Hôm đó trời mưa tầm tã, cả đoàn người bì bõm
lội trong mưa. Đến mộ, cả toán hồi hộp bắt tay vào việc. Chỉ chừng mươi
phút bới đất, nắp quan tài hiện ra trong vũng nước nhão nhoét. Bởi được
mai táng bằng gỗ tốt nên nắp hòm khá nặng, hai người đàn ông lực lưỡng
còng lưng bẩy mà nó vẫn không nhúc nhích, phải thêm hai người nữa. Tôi
cố định thần nhìn vào quan tài. Cái xác vẫn cứ trương lên như hình nộm
bằng cao su. Quả thật, sự khủng khiếp đến quá sức tưởng tượng. Sau một
hồi bàn bạc, suy tính cả gia đình thống nhất lấp đi vĩnh viễn. Nhớ lại
mà đến giờ tôi vẫn thấy sợ”.
Cũng theo lời ông
Chất, ngày trước ở đây có một quy định bất thành văn: Nhà nào cần bốc mộ
cũng phải chuẩn bị sẵn hai con dao thật sắc để lóc thịt người đã khuất
vì không ít cái xác chỉ mới tiêu hủy được một phần. Những năm gần đây,
người dân thường để trên 4 năm mới bốc mộ, thay vì 3 năm như thông lệ
chung của người Việt. Theo ông Chất, từ xa xưa, ông cha tương truyền
rằng, khi gặp “mộ kết” mà để yên như vậy thì mấy đời con cháu đều hưng
thịnh, phúc lộc dồi dào, còn nếu cứ đào lên thì phúc biến thành họa, mà
là đại họa, không lụn bại về kinh tế thì cũng thiệt về sức khỏe, mạng
sống, hoặc bại hoại thanh danh, hay phải “đáo tụng đình” (?).
(Còn nữa)
“Mộ
kết” là những ngôi mộ sau một thời gian hoặc vừa chôn đất, đất đùn lên
ngày một to khác thường. Lý giải việc này, một số chuyên gia cho rằng,
đây có thể là do tính chất vật lý của đất. Có thể đất chỗ đó đất có sự
giãn nở khác thường hoặc do sinh vật (như giun, mối) đùn cao lên. Ngoài
ra, cũng có thể gia chủ khi chôn cất người thân đã vô tình chôn vào nơi
có loại đất "dưỡng thi". Đây là loại đất từng được một số tài liệu nhắc
đến, nó có khả năng giữ cho thi hài lâu hơn bình thường. Bên cạnh đó,
cũng cần tính đến trường hợp các gia đình khá giả, khi trong nhà có
người qua đời họ thường mua những cỗ quan tài gỗ tốt, khâm liệm nhiều
lớp, chôn lại chọn nơi khô ráo nên thi thể cũng chậm phân hủy hơn bình
thường v.v...
Từ hiện tượng tự nhiên, quan niệm
dân gian cho rằng “mộ kết” tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở, là điềm
lành, là người đã khuất sẽ phù hộ cho con cháu giàu sang, no ấm. Giữ
được “mộ kết” thì con cháu sẽ no ấm, giàu sang từ đời này sang đời khác.
Do vậy, mộ kết cần giữ nguyên, nếu cải táng sẽ biến tốt thành xấu, thậm
chí hủy diệt cả dòng họ...(?).
Theo C.Tuân – N.Minh (Gia đình & Xã hội)
