VÀI NÉT VỀ SA MÔN GIÁO, ĐẠO NGUYÊN THỦY CỦA NGƯỜI VIỆT.

Đỗ Quang Hòa

Các thư tịch cổ còn lưu giữ ở nhà thờ Bách Việt Triệu Tổ có chép về Sa Môn giáo do cụ bà Đỗ quí Thị, Đạo hiệu Hương Vân Cái Bồ Tát, Hoàng hậu của vua Đế Minh cùng tám người em ruột (Bát Bộ Kim Cương) đã tu luyện ở động Tiên Phi, Lạc Thủy, Hòa Bình sáng lập cách nay chừng 4.900 năm.

Sa môn Giáo mà cụ Đỗ Quí Thị là giáo chủ, ban đầu hướng người ta tu nhân tích đức, chịu nhẫn nhịn, chăm làm điều thiện là phản chiếu tấm gương của Hương Vân Cái Bồ Tát. Khi chồng ruồng dẫy đã không oán hận. Khi trong nước có giặc lại động viên con ra trận đánh giặc. Khi con làm vua đón về kinh đô vẫn nhất tâm tu hành khổ hạnh đến trọn đời. Đạo của cụ khi trở thành Quốc đạo của nước Xích Quỉ thì chú trọng việc tôn thờ các bậc Tổ tiên chung có công gây dựng cơ đồ dân tộc. Khoảng 3.000 năm sau khi đạo Phật từ Ấn Độ truyền vào nước ta, thì Sa môn giáo dễ dàng tiếp nhận, giao thoa với tôn giáo mới vì có nhiều điểm chung. Ta có thể tìm thấy những đặc trưng của Sa Môn giáo còn đậm nét trong việc thờ tự ở chùa chiền ngày nay.

Tượng Hương Vân cái  Bồ Tát và con trai  tại chùa Vân La ở Hà Đông.

Tên Hương Vân Cái  Bồ Tát  do các vị trưởng tộc họ Nguyễn ở Đại Lôi (Xốm ngày nay) thay mặt triều đình và dân chúng thờ phụng tổ tiên dân tộc Việt đặt ra vào thời Lý, để chỉ bà mẹ (cái) đã để lại tiếng thơm cho đời vì có công tu luyện thành vị bồ tát đại tử đại bi, cứu khổ cứu nạn cho chúng sinh.

Hương vân còn làm ta liên tưởng đến hình ảnh mây khói bốc lên từ cỏ thơm các ngài đốt lên ở động Tiên ở Hòa Bình, để tu thiền và chống rét. Sau này cụ được suy tôn là bà chúa Mường, trong tín ngưỡng người Mường, là Tiên thiên thánh mẫu trong đạo Mẫu Việt Nam.  Ngày nay ở các chùa Việt Nam khi khai kinh đều bạch vị Bồ tát này bằng kinh tán lư hương:

Lô hương xạ nhiệt
Pháp giới mông huân
Chư Phật hải hội tất diêu văn
Tuỳ xứ kiết tường vân
Thành ý phương ân
Chư Phật hiện toàn thân .
Nam Mô Hương Vân Cái Bồ Tát ma ha tát (3 lần ).
Các khuôn viên chùa Việt Nam thường kết hợp khu vực chùa thờ Phật và điện thờ Mẫu. Trong chùa thờ phật ở vị trí trung tâm tam bảo là tòa Cửu long, tượng trưng cho cửu tộc ban đầu hay trăm họ về sau chầu về đức phật. Chính giữa tòa Cửu long là tượng Hương Vân Cái Bồ Tát được tạc là một bà già đầu cạo trọc, mặc váy đứng trên tòa sen (hoặc một phụ nữ vấn khăn, mặc áo dài như ở chùa Bà đá), một tay chỉ trời, một tay chỉ đất. Ngoài tượng Hương Vân Cái Bồ Tát còn có tượng Bát Bộ Kim Cương tay cầm vũ khí và những bộ tượng khác có xuất xứ từ hệ thống tượng thờ ở Nam thiên thất thập nhị từ (72 đền miếu thờ liệt vị tổ tiên dân tộc Việt), như Thập diện Minh Vương và một số tượng khác gọi là thập bát Long Thần tượng trưng cho các vua Hùng.

 
Trong điện thờ Mẫu, ở chính giữa điện bao giờ cũng là Tam Tòa Thánh Mẫu. Đó là các vị Tiên Thiên Thánh Mẫu- Vợ vua Đế Minh, mẹ Kinh Dương Vương tức Hương Vân Cái Bồ Tát. Hai bên là Mẫu Thượng Ngàn- Vợ Kinh Dương Vương là bà Hồng Đăng Ngàn và Mẫu Thoải- Vợ Lạc Long Quân là bà Âu Cơ. Hệ thống tượng đạo Mẫu còn có tượng Tứ vị chầu bà gồm vị trên và Đệ tứ Khâm Sai là vợ Hùng Vương thứ nhất. Ngoài các vị Tổ mẫu , trong điện thờ mẫu còn thờ các ông Hoàng, các quan, các cô các cậu như Ngũ vị tôn ông là hóa than của 05 người con của Kinh Dương Vương...
Đạo Sa Môn bản địa với hai giáo lý cơ bản là tu thân tích đức và ghi nhớ công ơn Tổ tiên xuất hiện từ thời dựng nước, có ảnh hưởng tạo dựng nếp sống, nếp nghĩ, phong tục, tập quán…của người Việt. Tuy nhiên bao biến cố thăng trầm của lịch sử đã xảy ra suốt mấy nghìn năm, đặc biệt trong thời kỳ Bắc thuộc và hơn 10 năm nhà Minh đô hộ với chính sách tận diệt văn hóa Đại Việt.  Những ghi chép đầu thế kỷ trước (xung quanh thời điểm 1907) cho ta biết Nam Thiên Thất Thập Nhị Từ bị tàn phá, tàng thư bị truy lùng, hủy hoại như thế nào và sách lược đối phó của vị trưởng tộc và Hội đồng tộc biểu ra sao. Nhiều di tích bị xâm hại, san ủi trong những năm gần đây trong làn sóng đô thị hóa vô cùng đáng tiếc.  

Nhờ nỗ lực của nhiều nhà văn hóa bức tranh tiền sử dân tộc Việt ngày một sáng dần. Nhân dịp khu mộ Tổ họ Đỗ (Đậu) Việt Nam được nhà nước công nhận, thông qua bài viết ngắn này tôi muốn gửi đến bà con họ Đỗ (Đậu) những thông tin vắn tắt về Sa Môn Giáo, quốc đạo đầu tiên của người Việt do Hương Vân Cái Bồ Tát Đỗ Quí Thị sáng lập.

Tài liệu tham khảo:

-         Nguồn gốc dân tộc Việt và nền văn minh Việt cổ - Nhóm tác giả Đỗ Tòng, Đỗ Văn Bình, Tạ Việt Dũng, Đỗ Quang Hòa, Nguyễn Vân Tằng, Lê Văn Ánh.

-         Sa môn Phật giáo- Tác giả Lã Duy Lan.

-         Đạo thờ Tổ tiên dân tộc Việt- Nhóm tác giả Phùng Văn Duân, Nguyễn Đức Thiện, Phạm Vũ Cầu.