KHUYẾN HỌC ĐỒNG HÀNH VỚI GD&ĐT ĐỔI MỚI -         

             NHÌN TỪ KHUYẾN HỌC  Ở CÁC DÒNG HỌ

                                           VÀ CÁC XÃ, PHƯỜNG

                                                      Thùy Tao

                                                 (Dòng họ Đỗ Hữu – Hậu Lộc, TH)

         Chúng tôi xin phép nêu lên một số băn khoăn, trăn trở của những người làm khuyến học (KH) ở cơ sở xã, phường và các dòng họ, trước yêu cầu Đổi mới căn bản và toàn diện với GD&ĐT (tức NQ29/TW). Với tầm nhìn hạn hẹp thì chắc chưa thể bao quát, nhưng đây lại là tình hình rất thực từ một bộ phận quan trọng, được coi là nền tảng, không thể thiếu vắng của hệ thống các thiết chế KH ở nước ta hiện nay. Với suy nghĩ như vậy nên chúng tôi xin mạnh dạn tham gia một số ý kiến để bàn thảo chung, và hy vọng có thể đóng góp được một nguồn thông tin đáng tham khảo cho hoạt động quan trọng này để tiếp tục thực hiện NQ 29/TW.

1- Tình hình thực tế của hoạt động KH ở các dòng họ và Hội cấp cơ sở.

   Lâu nay hoạt động KH của chúng tôi trong phạm vi dòng họ (và Hội cấp cơ sở) gặp khá nhiều lúng túng về cả nội dung, phương thức và điều kiện. Về nội dung hoạt động thì vẫn là các việc quen thuộc đã làm nhiều năm rồi. Đó là các việc như xây dựng quỹ KH, vận động phong trào xây dựng gia đình hiếu học, dòng họ làm KH tốt, tổ chức vinh danh và khen thưởng các cháu học sinh, sinh viên có thành tích cao trong học tập, hỗ trợ vật chất cho các cháu học trò nghèo, biểu dương các gia đình và bà con có thành tích trong hoạt động KH, duy trì hoạt động và vận động bà con tham gia xây dựng và sinh hoạt tại Trung tâm học tập cộng đồng, ... Từ trước đây và 3 năm nay, từ sau NQ 29/TW, vẫn làm như vậy.

   Nhưng nếu đối chiếu với mục tiêu cơ bản của hoạt động KH (khuyến khích và hỗ trợ cho GD&ĐT phát triển tiến bộ) thì chúng tôi luôn ái ngại, luôn băn khoăn, vì đã nhận ra rằng nội dung những hoạt động này chưa thực chất, nặng tính hình thức, nên hiệu quả mang lại còn nhiều hạn chế ! Chúng tôi vẫn luôn tự hỏi : liệu những việc làm ấy của bà con đã thực sự tác động đến đâu đối với sự chuyển biến của GD&ĐT nói chung và cụ thể là với chất lượng dạy và học của các nhà trường, và xa hơn nữa còn là để góp phần hình thành một xã hội học tập đúng nghĩa và thực chất. ... ? Chúng tôi đã rất khó tự tin để trả lời được suôn sẻ những câu hỏi trên ! Đúng là trên danh nghĩa thì những việc làm ấy là để khuyến khích và hỗ trợ cho GĐ&ĐT, là để góp phần thúc đẩy chất lượng GD&ĐT phát triển tiến bộ, là để tạo ra môi trường và điều kiện cho càng nhiều người dân được học tập thường xuyên suốt đời và có chất lượng. Và cũng đúng là tuy đã có NQ 29/TW về Đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT, nhưng tình hình hoạt động KH vẫn chưa có gì thay đổi so với trước đây 3 năm. Đi sâu vào thực tế các việc làm ấy thì quả là chưa làm được và đạt được đúng như vậy, cái mục tiêu từ các tác động của KH vẫn đang còn là mong ước để hướng tới. Hoạt động KH của chúng tôi vẫn luôn bị động, chậm chạp, và hình như còn đứng ngoài, đứng xa sự biến động của GD&ĐT. Chúng tôi đã tự phân tích tình hình, lý giải nguyên nhân, và xin thử đưa ra đây để bà con xa gần cùng tham khảo và luận bàn thêm cho rõ.

  Chẳng hạn, với chuyện học hành của các cháu học sinh, sinh viên,  những việc động viên, khen thưởng của KH dù có rầm rộ, hoành tráng về hình thức, dù có đậm đà về vật chất,... thì vẫn luôn phải đi sau. Hàng năm KH phải chờ kết quả tổng kết năm học, kết quả thi cử mới biết được mà làm, nên tác dụng chỉ dừng ở mức là cổ vũ, khuêch trương thành tích của các nhà trường, vuốt đuôi sự chuyển biến của các cháu, của GD&ĐT,... chứ không thể cùng đồng hành với các cháu, với các nhà trường, và càng không thể đi trước, để tác động vào chính quá trình chuyển biến đó ! Suy cho cùng thì cái nguyên nhân sâu xa có lẽ là do chúng ta hiểu và làm KH chưa đúng với tính chất tất yếu phải có của hoạt động KH. Tuy về danh nghĩa thì KH luôn đồng hành với GD&ĐT, mang sứ mệnh (chức năng) là khuyến khích và hỗ trợ cho sự phát triển của GD&ĐT, nhưng trong thực tiễn thì hoạt động KH luôn đi sau sự phát triển của GD&ĐT. Càng ngày chúng tôi càng nhận thức rõ hơn : lực tác động từ KH đến GD&ĐT, dù mạnh đến đâu, vẫn chỉ đóng vai trò là một Ngoại Lực của GD&ĐT, không phải là nhân tố quyết định sự phát triển của GD&ĐT. Trong khi đó thì động lực cơ bản để phát triển GD&ĐT, cũng như của Sự Học ở mỗi người học, lại là Nội Lực của ngành GD&ĐT, là Nội Lực Tự Học, Tự Giáo Dục của người học. Chính Nội lực này mới làm nên chất lượng đích thực và bền vững của sự học ở người học và của GD&ĐT nói chung. Thế mà hoạt động KH lâu nay lại vẫn tự trói mình vào cái sự hiểu tách biệt cứng nhắc đó về KH, vẫn né tránh áp sát nội lực của GD&ĐT, vẫn chưa biết cách tác động vào nội lực đó, đồng hành cùng nội lực đó, cộng hưởng với nội lực đó của người học và GD&ĐT, ... Nên chi chưa tạo ra được một sức mạnh tổng hợp mới, lớn hơn hẳn nội lực riêng lẻ của GD&ĐT, và KH chưa thoát ra khỏi được cái vị thế bị động của một ngoại lực, nhất là khi KH chỉ biết đi một mình. (Suy ngẫm kỹ hơn thì chúng tôi cho rằng, phải chăng đây là cơ sở khoa học để chỉ ra quy luật phát triển của hoạt động KH !?). Cứ liên hệ với công việc này ở các dòng họ (và ở Hội cấp cơ sở) thì quả đúng như vậy đấy. Hàng năm chúng tôi chỉ biết chờ đợi kết quả từ các nhà trường, các kỳ thi, rồi mới làm được việc khen và thưởng các cháu đạt thành tích học tập tốt. Còn trong suốt năm học thì chúng tôi phải đứng xa, đứng ngoài quá trình học hành của các cháu, cũng như quá trình dạy và học ở các nhà trường. Chúng tôi chưa làm được gì đáng kể để tác động vào Nội Lực Tự Học của các cháu, cũng như việc dạy cách tự học cho các cháu ở các nhà trường. Nhiều bà con cũng đã tỉnh ngộ ra vấn đề này, nên cũng muốn tham gia, muốn vào cuộc ngay, từ trong phạm vi hẹp của GD gia đình, nhưng lại thiếu những hiểu biết cần thiết về Khoa học Tự Học, về cách tạo dựng Nội lực Tự học cho các cháu. Do đó tác dụng của công việc lâu nay được gọi là Khuyến khích và hỗ trợ cho GD&ĐT, tức KH, đã bị hạn chế khá rõ, dù nguồn lực (tài chính, công sức, nhân lực KH) đầu tư vào đây không ít. Trong suốt một năm học, hoạt động KH chỉ rộ lên trong một thời gian ngắn ngủi. Trong cả tập hợp đông đảo các cháu đang ngồi trên ghế nhà trường, thì KH mới chỉ để mắt tới, đụng chạm tới một bộ phận nhỏ, rất nhỏ, các cháu là học sinh, sinh viên ưu tú thôi, mà tác động này thật ra nếu chưa đến kịp thì các cháu này vẫn cứ thế mà đi lên (vì các cháu vốn đã có một nội lực tự học khá vững rồi). Còn đông đảo các cháu khác vẫn chưa được thụ hưởng một tác động nào đáng kể từ hoạt động KH, vẫn như là khách đứng xem vỗ tay tán thưởng. Hoạt động KH vẫn như đang chạy bên ngoài sự học của người học, vẫn như đang đứng xa sự vận hành nội lực của GD&ĐT, nên tất yếu không thể nhìn ra những hạt nhân tích cực, không thể chủ động góp phần tạo dựng cho tất cả các cháu có được năng lực tự học (cùng với năng lực sáng tạo, năng lực tư duy độc lập, như NQ29/TW đã nêu), không thể chủ động thực hiện một cách thực chất và hiệu quả sự phối kết hợp giữa GD gia đình với GD nhà trường, ... Như thế là dù hoạt động KH đã từng thực hiện sự khuyến khích và hỗ trợ cho GD&ĐT khá tích cực, nhưng hiệu quả thu được còn khá khiêm tốn. Chỉ vì hoạt động KH của chúng ta chưa có định hướng đúng, do chưa nhìn rõ động lực thực sự của sự phát triển tiến bộ của sự học nói riêng và của GD&ĐT nói chung, chỉ có thể là nội lực tự thân ở đó, do còn ảo tưởng về sức mạnh phiến diện của KH (trong vai trò chỉ là một ngoại lực), và tất yếu từ đó mà chưa xác định đúng và rõ được quy luật hoạt động (hoặc Nguyên lý hoạt động) của KH. Chỉ riêng nguồn lực tài chính (dù đã có rất nhiều Tiền trong các quỹ KH) thì không thể tạo ra được thành tựu đích thực cho hoạt động KH, không đạt tới được cái đích cần đến với GD&ĐT, vì KH không thể đơn phương tác động có hiệu quả vào chất lượng của GD&ĐT.

  Hoặc chẳng hạn, nếu xét thêm đến hoạt động KH trong chức năng xây dựng xã hội học tập, tức là xét đến đóng góp của KH đối với chuyện học hành của người lớn, thì càng không có gì sáng sủa hơn, đáng ghi nhận hơn đâu, mà lại càng thể hiện bệnh hình thức và tâm lý nóng vội, muốn ăn xổi ! Trong cái mảng rộng lớn này, mũi nhọn là hoạt động của các Trung tâm học tập cộng đồng ở cấp xã, phường. Chúng tôi đã kiên trì vận động bà con tham gia sinh hoạt ở các TT học tập cộng đồng, nhưng kết quả rất thấp, các lớp chuyên đề nhìn chung là lèo tèo, nội dung ít tác dụng với bà con, nên ngày càng thưa thớt, thậm chí có kỳ sinh hoạt không có một ai đến dự ! Chúng tôi đã khảo sát và tìm hiểu ở nhiều dòng họ, ở nhiều xã, phường thì thấy hoạt động này đang rất khó khăn, lúng túng, trước hết là vê nội dung học tập. Ở những địa bàn thuần nông nghiệp (ngày càng ít đi) thì các chủ đề có phần dễ xác định hơn, vì nhu cầu học đều xoay quanh các yêu cầu xây dựng Nông thôn mới (nông nghiệp – nông dân – nông thôn). Còn ở các địa bàn đô thị và "xôi đỗ" (ngày càng nhiều lên) thì rất khó xây dựng các nội dung học tập phù hợp và hấp dẫn, vì ở đây có nhiều loại đối tượng, với nhu cầu học hỏi, nếu có, thì cũng rất đa dạng và khác biệt nhau. Hơn nữa ở địa bàn này trình độ dân trí cao hơn, hầu như gia đình nào cũng có mạng internet nên thực sự là bà con không cần phải trông dựa vào các TT học tập cộng đồng. Ví dụ với các nội dung về chính trị, kinh tế, xã hội, thời sự, ... thì luôn đầy ắp trên ti vi, đài phát thanh và internet, nên thực sự là không cần đến các TT. Xét thêm về điều kiện để duy trì có chất lượng hoạt động của các TT, như mong muốn của Hội, thì quả đang là một sự bất cập, chắp vá, tạm bợ. Giảng viên kiêm nhiệm có đủ trình độ về cả tri thức và kỹ năng thì rất khó tìm trong phạm vị xã, huyện, tìm ở cấp tỉnh và TW thì không đủ tiền chi trả (dù có được cấp một ít kinh phí). Thiết bị kỹ thuật phục vụ cho các chuyên đề về khoa học, công nghệ, kỹ thuật, tay nghề, ... thì làm gì đã có ở các TT, vì ở đó không cần và không thể trang bị đầy đủ, do khá tốn kém và không thường xuyên sử dụng.  ...

  Nói gọn lại thì lâu nay hoạt động KH của chúng ta còn nặng tính hình thức, quảng bá phô trương, chứ không đi vào hoạt động thực chất, tác động tích cực đến GD&ĐT còn phiến diện, nên chưa đủ mạnh để tạo được sự chuyển biến rõ ràng cho sự phát triển tiến bộ của GD&ĐT, và thêm nữa chúng ta lại còn kỳ vọng hơi sớm về một xã hội học tập, đúng nghĩa. ...

  Những tồn tại cụ thể thì có nhiều, thể hiện khá rõ thực trạng yếu kém nói trên. Đó là luôn bị động đi sau, không thường trực và liên tục ; không bao quát được số đông người học mà chỉ tác động được đến số rất ít người học ưu tú ; đặc biệt là mới chỉ tác động bên ngoài và từ xa chứ không biết tác động vào cái tiêu điểm cần tác động, đó là Nội lực tự học của người học, là năng lực nội sinh của GD&ĐT; sự khuyến khích và hỗ trợ được thực hiện có phần nghiêng lệch nhiều về mặt vật chất (tài chính) ; phương thức hoạt động nặng tính phong trào như là một hoạt động xã hội, chứ chưa mang tính chất chuyên nghiệp (hoặc bán chuyên nghiệp) của một hoạt động xã hội nhưng có nội dung chuyên môn, khoa học, như nó đang làm và phải là, ...

   Từ tình hình thực tiễn của hoạt động KH ở các dòng họ (và Hội cấp cơ sở) mà đã bộc lộ ra khá nhiều bất cập như trên, thì suy rộng ra ở bình diện vĩ mô, với phạm vi các cấp Hội cao hơn (huyện, tỉnh, TW), chắc chắn tình hình còn nặng nề và khó khăn hơn nhiều ! Tuy Nghị quyết NQ 29/TW đã được triển khai 3 năm rồi, nhưng hoạt động KH của chúng ta vẫn chưa có những thay đổi căn bản cần thiết để tạo nên những chuyển động tương thích cộng hưởng được với tiến trình đổi mới của GD&ĐT. Chúng tôi rất mong quý bạn đọc góp thêm thông tin để chúng ta có được một sự nhìn nhận tổng thể đúng đắn, đầy đủ và đáng tin cậy hơn.

2- Những đòi hỏi mới từ GD&ĐT, và sự đáp ứng của hoạt động KH.

   Đối chiếu với các đòi hỏi của chủ trương Đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT (NQ 29/TW) thì chúng tôi đều thấy lo lắng, băn khoăn, vì đã tự nhận ra là hoạt động KH chưa đóng góp được gì đáng kể vào sự chuyển biến của GD&ĐT, theo những đòi hỏi đó. Chúng tôi đã thấy được sự lúng túng của hoạt động KH ngày càng tăng lên, trước các đòi hỏi mới, cao hơn hẳn của GD&ĐT đổi mới.

    Yêu cầu cốt lõi và bao trùm nhất để Đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT là sự thay đổi về chất Mục tiêu đào tạo của nền GD Việt Nam, từ một nền GD ứng thí chuyển sang một nền GD thực học. Mà nét nổi bật là GD&ĐT phải chuyển mạnh, chuyển hẳn, chuyển thật sự từ mục tiêu dạy và học tri thức là chính, sang mục tiêu tạo dựng Năng lực là chủ yếu, trong đó đặc biệt lưu ý là năng lực tự học, năng lực tư duy độc lập và năng lực sáng tạo. Để thực hiện được sự thay đổi có tính cách mạng này thì một công việc tối quan trọng của GD&ĐT là phải thật sự đề cao và nghiêm túc tổ chức việc dạy và học cách tự học, gắn liền với việc dạy và học tri thức. Đòi hỏi này phải được quán triệt trong tất cả các mảng GD (nhà trường, xã hội, gia đình), với mọi đối tượng người học (học sinh, sinh viên, học viên lớn tuổi). Vậy trước đòi hỏi đổi mới đó của GD&ĐT thì hoạt động KH của chúng ta cần thực hiện tác động khuyến khích và hỗ trợ cho GD&ĐT như thế nào ? Chắc chắn là nếu cứ làm KH như cung cách cũ thì KH sẽ càng xa rời hơn, chứ không thể đồng hành với GD&ĐT, thậm chí có thể dẫn đến cản trở sự phát triển tiến bộ của GD&ĐT. Nói rõ hơn, hoạt động KH cũng phải Đổi mới mạnh mẽ, theo hướng tác động vào Nội lực của GD&ĐT, mà cốt lõi là Nội lực Tự học, Tụ giáo dục của người học. Phải chủ động tự biến đổi vai trò từ một ngoại lực bị động, thành một ngoại lực mạnh, chủ động sáng tạo cao và đáng tin cậy, trước hết là trong sự đóng góp vào việc phổ biến, hướng dẫn vận dụng Khoa học Tự học cho mọi đối tượng người học, mà mấu chốt là tạo dựng Năng lực tự học cho mọi người học

   Trước mắt, hoạt động KH phải tìm cách khắc phục cho được những tồn tại của cung cách hoạt động cũ, mà ở trên đã nêu :

- Không chờ đợi, không đi sau, mà phải chủ động đồng hành hoặc có

thể đi trước, phải tác động liên tục không ngưng nghỉ.

- Phải phủ đều khắp đến mọi người học, đặc biệt là những đối tượng có

nhiều khó khăn (về cả vật chất và năng lực tự học), chứ không chỉ quan tâm đến bộ phận ít ỏi những người học ưu tú. Hơn thế, cần khai thác thế mạnh của bộ phận ưu tú này vào các hoạt động chuyên môn của KH (tạo dựng Năng lực tự học cho cộng đồng người học).

    - Cần từ bỏ cách tác động từ xa, bên rìa ngoài của sự học, mà hãy mạnh dạn thực hiện sự tác động trực tiếp vào chính nội lực tự học của người học, bằng khoa học tự học, mà cánh cửa bước vào đấy chính là từ GD gia đình và KH dòng họ.

     - Đừng quá coi trọng tác động bằng nguồn lực tài chính (hỗ trợ Tiền) mà coi thường các tác động bằng chuyên môn của Khoa học tự học. Tìm mọi cách để sự am tường về chuyên môn này nhanh chóng trở thành một thế mạnh của KH, chứ không phải là Tiền như lâu nay. Nếu chỉ cần hỗ trợ tiền cho GD&ĐT thì có lẽ không cần đến Hội KH, vì trong xã hội ta đã từng có rất nhiều tổ chức xã hội làm tốt việc này, theo nhiều cách khác nhau.

    - Triệt để chống bệnh hình thức, bệnh thành tích trong các hoạt động KH, phải làm thực chất trong mọi việc. Việc gì người học không có nhu cầu (chính đáng) và không đủ điều kiện thì nên dừng hoặc tạm dừng, thậm chí có thể loại bỏ.  ...

   Thêm nữa, chúng tôi thấy cần phải đề xuất và nhấn mạnh lại  mấy kiến nghị sau về đổi mới nội dung và phương thức hoạt động KH ở các cấp Hội :

  - Phải thống nhất một nhận thức mới và khác với trước đây là : Muốn khuyến khích và hỗ trợ cho GD&ĐT phát triển tiến bộ một cách thực chất và đúng quy luật thì KH phải tìm cách tác động vào Nội lực của GD&ĐT, mà cốt lõi là Nội lực Tự học của mọi người học. Những tác động của KH chỉ thật sự có giá trị, thật sự làm đúng được chức năng của KH (khuyến khích và hỗ trợ cho Sự Học, cho GD&ĐT), khi nó biết tác động vào Nội lực của GD&ĐT, khi nó cộng hưởng được với Nội lực của GD&ĐT. Có thể coi đây là Nguyên lý hoạt động của KH, được không ?  Đó là nguyên tắc hoạt động quan trọng nhất, xuyên suốt của các công việc được gọi là KH, là điều tâm niệm thường trực của những người làm KH ! Còn nếu cứ làm như cũ thì đâu có phải là KH đúng nghĩa, thì các hoạt động KH như lâu nay sẽ có thể nhanh chóng trở nên vô duyên và thừa !

  - Phải tìm cách để những tác động từ hoạt động KH luôn đồng hành với Nội lực của GD&ĐT, nhất là Nội lực Tự học của người học, và có thể tiến tới đi trước để dẫn dắt. Phải tác động thường trực, tác động đều khắp đến Nội lực tự học của mọi người học, hạn chế phân biệt đối xử, chỉ ưu tiên mũi nhọn mà bỏ rơi đại trà.

  - Cần chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa dần các hoạt động KH để cho hoạt động này ngày càng thể hiện rõ hơn tính chất chuyên môn, khoa học, hơn là tính phong trào của một hoạt động xã hội đơn thuần như lâu nay. Các tổ chức Hội KH phải tự đổi mới để trở thành các tổ chức xã hội làm chuyên môn, làm Khoa học Tự học. Các hội viên, và trước hết là các cán bộ Hội các cấp, phải thật sự am hiểu về Khoa học Tự học, phải thông thạo về nghiệp vụ tạo dựng năng lực tự học cho người học. Loại bỏ dần phong cách làm KH mà chỉ như là làm phong trào, làm dân vận đơn thuần, không gắn với khoa học tự học, đối với đội ngũ cán bộ và hội viên KH. Muốn vậy thì cần phải bồi dưỡng, huấn luyện cho cán bộ và hội viên về chuyên môn, nghiệp vụ này, phải có sự đổi mới cần thiết về cả khâu tổ chức cán bộ Hội các cấp. Khắc phục ngay tình trạng bố trí cán bộ làm KH ở nhiều nơi chỉ là loại cán bộ “vét đĩa”, “không làm gì được thì cho làm KH” , nhất là ở cấp cơ sở ! Nên chăng, phải mạnh dạn “tiêu chuẩn hóa” cán bộ KH, chí ít là phải có hiểu biết tối thiểu về GD&ĐT, về Khoa học Tự học, và là một tấm gương tự học với con cháu. Rất nên và cần huy động được đông đảo các trí thức nghỉ hưu và các cựu giáo chức, tham gia hoạt động KH ở các cấp Hội, vì vốn chất xám của họ rất có ích cho chuyên môn của Hội. Rất mong Hội cấp trên (TW) nhanh chóng biên soạn và cung cấp tài liệu về Khoa học Tự học cho cơ sở, để có thể phổ biến rộng rãi trong Hội và trong các dòng họ, các gia đình, từ đó mới đẩy mạnh được việc tạo dựng năng lực tự học cho nhiều  người học.

   - Cần xem xét lại về nội dung và mô hình hoạt động của các TT học tập cộng đồng hiện nay, để tránh được những công việc nặng tính hình thức, tránh được sự cồng kềnh bộ máy Hội KH. Trước mắt nên tạm dừng các nội dung học không có nhu cầu thật sự đối với bà con (mà có người học còn thẳng thắn cho là nhạt nhẽo và vô bổ !). Nên xây dựng một chương trình "Học tập cộng đồng" trên truyền hình và phát thanh để thay thế cho hoạt động này ở các TT học tập cộng đồng của xã, phường, với nội dung và chất lượng có thể vượt trội hơn rất nhiều. Bà con ở cơ sở có thể tự xem và thực hành ở nhà mình hoặc đến học chung ở cơ sở các TT học tập cộng đồng đã có.  ...

    Chúng tôi rất mong đông đảo những người làm KH ở cơ sở và các cấp, trong đó có các nhà khoa học và các chuyên gia GD&ĐT với trình độ cao, hãy cùng bàn thảo để xã hội chúng ta sẽ có chung một nhận thức mới, đúng đắn hơn, nhằm đổi mới hoạt động KH theo đòi hỏi của thực tiễn !

                                                                      Tháng 12 năm 2016

                                                                                   T G