KHUYẾN HỌC ĐỒNG HÀNH VỚI GD/ĐT ĐỔI MỚI ( phần 2)

      Hãy thử "HỌC CÙNG CON CHÁU"  để góp phần

            tạo dựng năng lực tự học cho con trẻ !

                                                                 Thùy Tao

                                        (Dòng họ Đỗ Hữu – Hậu Lộc, TH)

     Sau khi bài viết về "Khuyến học đồng hành với GD&ĐT đổi mới" (phần 1) được đăng tải trên website Họ Đỗ Việt Nam, chúng tôi lại nhận tiếp được những thông tin khác rất đáng lưu tâm về hoạt động Khuyến học (KH) ở các dòng họ, liên quan đến nội dung bài viết nói trên. Đó là trăn trở của nhiều bà con trong chuyện tìm cách làm sao để tạo dựng nội lực tự học cho các cháu, ngay từ trong các gia đình, nhằm phối hợp với việc làm này của các thầy cô giáo ở các nhà trường phổ thông. Thông tin mà chúng tôi mới tiếp nhận là như thế này :  Một số bà con ở một vài dòng họ đã chủ động mạnh dạn làm thử cái việc mà bà con tạm gọi là "Học cùng con cháu", tức là hướng dẫn các cháu bậc Tiểu học và đầu cấp Trung học cơ sở một số kỹ năng tự học, theo kinh nghiệm cũ thời xưa mà mình đã trải nghiệm. Theo bà con tự đánh giá thì bước đầu đã có hiệu quả. Nhưng bà con cũng tỏ ra băn khoăn, lo lắng là nếu cứ làm tiếp thì nhất định sẽ gặp khó khăn mà có lẽ không tự tháo gỡ được, nhất là đối với các cháu học ở các lớp cao hơn. Vì bà con tự nhận thấy trình độ học vấn phổ thông và kinh nghiệm tự học thuở xưa của  mình rất hạn hẹp, và có thể do đã rất xưa cũ nên chưa chắc đã phù hợp với yêu cầu giáo dục mới hiện nay. Mà việc hướng dẫn cách học cho các cháu như là đang "Học cùng con cháu" thì phải gắn liền với kiến thức cụ thể, chứ không thể nói chung chung được.

    Chúng tôi nắm bắt được thông tin này vừa mừng lại cũng vừa lo, lo thay cho bà con và cũng là lo cho công việc chung này của cộng đồng các gia đình và dòng họ. Mừng là vì đây có thể là mầm mống, là cơ hội để từ đó mà gây dựng nên một phong trào "Học cùng con cháu" rộng khắp, với cái đích hướng tới là dần dần tạo dựng được kỹ năng tự học cho các cháu. Lo vì còn rất nhiều vấn đề đặt ra mà chưa nhìn thấy hướng giải quyết thế nào cho suôn sẻ. Đó là các khó khăn : Muốn làm được việc này ở các gia đình thì mỗi gia đình đó phải hội đủ được những điều kiện tối thiểu gì về trình độ dân trí, trong đó có trình độ học vấn phổ thông ? Liệu những kinh nghiệm tự học cũ của bà con đã chuẩn chưa, có thật sự khoa học không, và có phù hợp với yêu cầu đổi mới GD hiện nay không, kinh nghiệm nào còn dùng được, kinh nghiệm nào phải loại bỏ ? Liệu trong một dòng họ, hay rộng hơn là một cụm dân cư (khu phố, xóm, thôn,...) cụ thể, có bao nhiêu gia đình đủ các điều kiện về dân trí để làm được việc này, còn các gia đình khác không đủ điều kiện tối thiểu đó thì sao, nếu cần sự hỗ trợ thì dựa vào đâu, và liệu có khả thi không ? Ở những địa bàn dân trí còn thấp thì bà con sẽ làm như thế nào ? Thật sự là rất cần có sự phối kết hợp với các nhà trường, nhưng nên làm theo phương thức nào, bên nào cầm chịch, và lộ trình các bước nên như thế nào ? Các Hội cấp trên, đặc biệt là cấp TW, cần và có thể hỗ trợ cho bà con ở cơ sở những gì, ngoài tài liệu về Khoa học tự học là quan trọng nhất và trước hết ? ...  

  Chúng tôi cho rằng đây là một cơ hội tốt mà Hội các cấp, trước hết là Hội cấp cơ sở xã - phường, cần nắm lấy mà thực hiện yêu cầu Đổi mới hoạt động KH trước đòi hỏi đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT (tức NQ29/TW). Làm được việc này có hiệu quả là KH sẽ dần tiếp cận được với Nội lực tự học* của người học, góp phần quan trọng tác động vào sự chuyển biến tiến bộ của chất lượng GD&ĐT. Và cứ đà này mà tiến tới, cùng với các tác động khác như lâu nay, thì chắc chắn vai trò của KH sẽ ngày càng khác trước, càng nổi bật lên rõ rệt và đúng hướng. Hoạt động KH sẽ không phải chờ đợi, không phải đi sau sự chuyển biến của GD&ĐT, sẽ không mang tiếng là "ăn sẵn" hoặc chỉ có thành tích "tầm gửi" vào GD&ĐT, và sẽ dần thực hiện được sự đồng hành, sự cộng hưởng với Nội lực của GD&ĐT, như mong muốn chính đáng của Hội và của toàn xã hội.

   Trong công việc mới mẻ và hấp dẫn, nhưng cũng đầy khó khăn này thì vai trò của GD gia đình và KH dòng họ lại càng quan trọng hơn bao giờ hết. Trước hết, các bậc phụ huynh và các chức sắc của dòng họ (trong đó có Ban KH của dòng họ) phải nhận thức rõ đây là vì lợi ích thiết thân của con cháu mình, của gia đình và dòng họ mình, nên phải chủ động vào cuộc. Các vị phải xông vào công việc ngay, không biết thì vừa học hỏi vừa làm. Ban KH các dòng họ phải thể hiện được vai trò đầu mối để kết nối thật tốt mạng lưới GD gia đình trong dòng họ, chuyển tải nhanh các thông tin bổ ích cho các gia đình thành viên. Về lâu dài, muốn làm tốt công việc có tính chuyên môn và khoa học này thì các bậc phụ huynh và các thành viên Ban KH dòng họ phải chịu khó Tự học thêm để nâng cao trình độ hiểu biết, trước hết là học vấn phổ thông và Khoa học tự học. Và cũng chính trong quá trình tự học này, các vị sẽ tích lũy thêm được những kinh nghiệm hay về tự học để tiếp tục hướng dẫn cho con cháu, đồng thời cũng là nêu một tấm gương sáng về tự học cho con cháu noi theo.

  Chúng tôi rất mong phong trào "Học cùng con cháu" của các gia đình và dòng họ trong cộng đồng sẽ phát triển tốt đẹp. Chúng tôi kỳ vọng ở sự đổi mới này của hoạt động KH, bắt đầu từ GD gia đình và KH dòng họ. Đó là một sự đổi mới tất yếu của hoạt động KH, vì nó đã đi theo đúng hướng, khoa học hơn, thực chất hơn, chủ động hơn, và sẽ mang lại hiệu quả hơn, cho GD&ĐT phát triển tiến bộ. Điều cần lưu tâm là : GD gia đình và KH dòng họ có thể chủ động đi trước một bước, nhưng không thể cứ đơn phương làm tiếp thì nhất định không thể dẫn đến mục tiêu chính cuối cùng được, nếu không có sự phối kết hợp với GD nhà trường. Lô gích của vấn đề là GD nhà trường và GD gia đình phải phối kết hợp thường xuyên và chặt chẽ trong công việc tạo dựng Năng lực tự học cho các cháu, trong đó GD nhà trường phải đóng vai trò chủ đạo, phải chủ động và đi trước để chỉ đường cho GD gia đình và KH dòng họ. Nhưng trong nhiều bối cảnh cụ thể nào đó, khi thấy có cơ hội, có điều kiện thì GD gia đình và KH dòng họ vẫn có thể chủ động và đi trước để lót đường cho GD nhà trường tiếp tục nhập cuộc sâu hơn. Bối cảnh hiện nay đang là như vậy, trước đòi hỏi quyết liệt từ GD&ĐT đổi mới, theo tinh thần của NQ29/TW, trong lúc phía GD&ĐT chưa kịp sẵn sàng vào cuộc, thì GD gia đình và KH dòng họ nên và có thể chủ động đi trước !

 Bà con các dòng họ hãy tham gia bàn thảo và mạnh dạn làm thử đi ! Chắc chắn chúng ta sẽ góp phần tạo ra được nhiều đổi mới tiến bộ cho cả KH và GD&ĐT, để việc học hành của con cháu chúng ta sẽ ngày càng tốt hơn ! Chúng tôi cũng rất mong các cấp Hội, nhất là TW Hội, hãy quan tâm lắng nghe những tâm nguyện và kiến giải này của bà con ở cơ sở, để giúp họ tháo gỡ những vướng mắc đang ở phía trước, tạo điều kiện cho cơ sở có thể vào cuộc nhanh và hiệu quả !

                                                Tháng 1 năm 2017

                                                          T T

..............................................................................................................

*  Nội lực Tự học bao gồm 2 thành tố chính là Ý chí Tự hoc và Năng lực Tự học. Trong Năng lực Tự học thì lại cũng có 2 tiểu thành tố chủ yếu là Tri thức về Khoa học Tự học và Kỹ năng Tự học. Cái đích quan trọng cuối cùng mà các cháu cần là Kỹ năng Tự học. Theo lô gích lý luận thì đương nhiên phải thực hiện tuần tự đúng với vai trò của từng thành tố, nền tảng phải có trước. Nhưng theo kinh nghiệm thực tiễn thì thường là có thể tiến hành đồng thời, nhằm đáp ứng nhanh đòi hỏi trước mắt. Tuy nhiên, phải luôn nhớ đúng vai trò của từng thành tố nói trên, để khi có tình huống trục trặc thì sẽ biết xử lý một cách khoa học, biện chứng. Về lâu dài muốn có Kỹ năng Tự học bền vững thì đương nhiên phải dựa trên cơ sở Tri thức về Khoa học Tự học, và sâu xa hơn nữa phải bắt nguồn từ Ý chí Tự học.