Văn hoá trang phục của người Việt vô cùng đa dạng và rực rỡ. Trang phục mà người Việt từng sử dụng trong quá khứ không chỉ có áo dài hay áo tứ thân mớ ba mớ bảy. Mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ, tuỳ vào quan điểm thẩm mỹ, văn hoá sinh hoạt, tín ngưỡng nổi bật, khí hậu thời tiết, sự ảnh hưởng qua lại của các nền văn hoá cùng khu vực… mà người Việt lại ưa chuộng sử dụng những loại trang phục khác nhau.

Khi bắt tay vào thực hiện dự án “Dệt nên triều đại", Vietnam Centre mong muốn mang đến cho cộng đồng một góc nhìn rộng mở về văn hoá trang phục của ông cha, đưa tới bạn bè quốc tế lẫn những người con xa quê một hình ảnh mới mẻ nhưng thực ra rất xa xưa về đất nước con người Việt Nam. Chúng tôi còn hi vọng dự án này sẽ có ích cho các nhà làm nghệ thuật như các hoạ sĩ truyện tranh, nhà sản xuất phim, đạo diễn sân khấu… giúp họ chia sẻ một phần khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn tư liệu hình ảnh về trang phục và tạo hình cổ trang của các nhân vật Việt Nam.

 

ÁO ĐỐI KHÂM
"Bên cạnh giao lĩnh cùng viên lĩnh, còn một loại thức áo cũng rất được ưa chuộng bởi người Việt, đó là áo đối khâm. Loại áo này là một dạng áo tứ thân khoác ngoài, với hai vạt cổ áo song song đối nhau ở phía trước, nhìn rõ được lớp áo giao lĩnh và Thường mặc bên trong. Loại áo này thường xẻ tà hai bên, độ dài chưa chạm đến chân váy, từ thời Lý Trần nước ta đã chuộng dạng áo này."
Thông qua dự án "Dệt nên Triều đại", Vietnam Centre muốn giới thiệu tới các khán giả yêu thích tìm hiểu văn hoá Việt Nam bộ sưu tập các trang phục cung đình Đại Việt thế kỷ 15 mà chúng tôi đã kỳ công phỏng dựng từ những nguồn tài liệu uy tín và quý giá.
Bạn có muốn cầm trên tay một ấn phẩm từ Vietnam Centre giới thiệu về các bộ trang phục cổ xưa của người Việt bằng hình ảnh?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MỘT MẪU TRANG PHỤC NAM

 

 Chúng tôi xin được giới thiệu tới các bạn một mẫu trang phục nam giới, trích từ dự án tái hiện trang phục và lễ nghi cung đình Việt Nam: “Dệt nên Triều đại"

Từ hình ảnh hiện vật được tìm thấy trong ngôi mộ cổ của Đại tư đồ Nguyễn Bá Khanh (một vị quan làm cho triều đình Lê - Trịnh cuối TK17) mà đài truyền hình Việt Nam giới thiệu trong tập 2 serie phim tài liệu “Đi tìm trang phục Việt", hiện đang lưu giữ tại bảo tàng Hưng Yên, Vietnam Centre đã phác thảo và tiến hành dựng lại trang phục áo giao lĩnh 9 thân của nam giới.

Về kiểu tóc, đàn ông thời Lý Trần và cả Lê Sơ đều cắt tóc ngắn, theo ghi chép của các sứ Nguyên đến Đại Việt thời Trần, các lệnh cấm cắt tóc ngắn của nhà Minh trong thời Bắc Thuộc lần 3, các sắc lệnh yêu cầu cắt tóc ngắn, gìn giữ quốc tục của Lê Thái Tông (1437), Lê Uy Mục (1509). Đặc biệt, chúng ta còn xem được diện mạo của tóc ngắn thời Trần - Lê qua các họa phẩm Trúc Lâm đại sỹ xuất sơn, Tam Tài đồ hội.

Cần nói thêm rằng, tấm áo giao lĩnh này là hiện vật áo giao lĩnh có niên đại sớm nhất tìm được ở nước ta. Tuy chủ nhân tấm áo là một người sống ở thời Lê Trung Hưng, nhưng chúng tôi vẫn quyết định phỏng dựng trang phục và đưa nó vào giới thiệu trong cuốn sách “Dệt nên triều đại".

Nguồn Vietnam Centre

 --------------------------------------

Trang phục vua quan Việt thời Lê có giống hanbok của Hàn Quốc?

• 06:32 04/01/2018

• 
  
• 
  
• 
  
• 4

Các bộ trang phục mà nhóm Vietnam Centre phục dựng trong dự án “Dệt nên triều đại” có những nét tương đồng với trang phục truyền thống của Hàn Quốc.

Cuối tuần qua, tại Hà Nội, nhóm Vietnam Centre (Vietnam Center) cho ra mắt dự án “Dệt nên triều đại”. Dự án có mục đích phục dựng và trình diễn trang phục trước đây của người Việt để quảng bá văn hóa Việt. Trong buổi ra mắt, nhóm cho phục dựng và trình diễn trang phục của vua quan Việt thời Lê sơ.  

Tuy nhiên, có những ý kiến đánh giá hình dáng trang phục rộng, màu sắc, đai, phần cổ áo giao lĩnh, của các bộ trang phục mà nhóm phục dựng có những nét tương đồng với bộ trang phục truyền thống của Hàn Quốc.

Trang phục truyền thống của Hàn Quốc trong bộ phim Thần y Hur Jun (trái) và trang phục Việt thời Hậu Lê do nhóm Vietnam Centre phục dựng.

Lý giải về sự giống nhau này, nhà nghiên cứu Trần Quang Đức cho rằng việc phục dựng trang phục Việt Nam thời Hậu Lê có những chi tiết giống trang phục truyền thống của Hàn Quốc là có căn cứ. “Đây là một câu chuyện rất dài” - Trần Quang Đức nói.

Theo nhà nghiên cứu, Việt Nam có khoảng 20 năm kháng chiến chống quân Minh. Giai đoạn đó, văn hóa Đại Việt từ thời Trần, thời Hồ trước đó đã bị cuộc chiến tranh hủy hoại.

“Một trong những nguyên nhân chính là triều đình Việt Nam thời Lý, Trần, Hồ, các vua đều xưng hoàng đế, song song với triều đình Trung Quốc. Các tính chất lễ nghi đều ngang hàng. Do đó, vua Trung mặc áo vàng, thì vua ta cũng mặc áo vàng, so với vua Hàn Quốc thì mặc áo đỏ. Các tính chất lễ nghi đều ngang hàng nhau” - Trần Quang Đức nói.

Quay trở lại với cuộc chiến chống Minh, có một cuộc hủy hoại của nhà Minh đối với văn hóa trong kháng chiến. Cho đến đầu thời Lê Sơ, nhiều trang phục áo mão của cung đình ta không còn giữ được, vì chiến tranh nên mọi thứ tan tác, nhiều người đã mất, sách vở cũng bị tiêu hủy. Chỉ còn một số trí thức giữ lại được một ít sách vở.

Sau khi tái thiết lại đất nước, trang phục Lê Sơ thời kỳ đầu là ai còn giữ lại trang phục thời trước thì mặc tiếp, ai còn nhớ tục ngày xưa thì vẫn tiếp tục duy trì.

Nhưng một triều đình mới lên phải có lễ nhạc, nghi lễ, trang phục… Nguyễn Trãi được giao cho trách nhiệm tìm ra quy chế đó.

Nguyễn Trãi là người rất coi trọng sách vở, nhưng ông gặp khó khi giờ đây không có sách vở để tra cứu rõ ràng. Ông loay hoay hàng năm trời. Cho tới lúc đó, trang phục thời Lê Sơ vẫn mang chút phong cách từ thời Hồ. Cuối cùng, nhà Lê sơ quyết định du nhập trang phục nhà Minh ở Trung Quốc.

“Nhìn một cách công tâm, trang phục nhà Minh, lễ phục nhà Minh cũng là đỉnh cao văn hóa, sau nhà Đường, Tống” - nhà nghiên cứu Trần Quang Đức nhận xét.

Giai đoạn đó, Nguyễn Trãi cùng một vị thái giám có tên Lương Đăng quyết định du nhập một phần áo mão, lễ nhạc của triều đình nhà Minh vào. Đấy chính là nguyên do vì sao trang phục nhà Lê sơ lại giống nhà Minh.

Và trang phục của Hàn Quốc - hanbok, theo nhà nghiên cứu Trần Quang Đức, chịu ảnh hưởng khoảng 70% tới 80% trang phục của nhà Minh. Nhưng ở Trung Quốc, trang phục nhà Minh chỉ kéo dài được mấy trăm năm; cho tới khi nhà Mãn Thanh lên, đã xóa sổ toàn bộ trang phục nhà Minh.

Trang phục thời Lê sơ do nhóm Vietnam Centre phục dựng (trái) và trang phục truyền thống của Hàn Quốc.

Triều đại Triều Tiên kéo dài suốt từ thế kỷ 15 đến đầu thế kỷ 20, nên giữ nguyên trang phục, nghi lễ. Còn Việt Nam thì hết nhà Lê sơ, lại tới Lê trung hưng, sau này là chúa Nguyễn, Tây Sơn… nên có những biến đổi trang phục.

Có một chi tiết thú vị là sau này, khi các quan nhà Lê và nhà Nguyễn của Việt Nam, cũng như quan của Triều Tiên quay lại triều đình Mãn Thanh, nhiều người Trung Hoa nhìn thấy sứ thần Việt Nam và sứ thần Triều Tiên ai nấy cũng khóc, vì họ thấy cách ăn mặc của sứ thần giống ông bà tổ tiên của họ quá. Nhà Mãn Thanh xóa sổ hết trang phục từ thời Minh trước đây, trong khi các triều đại của Việt Nam, Hàn Quốc giữ lại trang phục ấy.

Từ trái qua: trang phục của quan Triều Tiên, quan Đại Việt và quan nhà Minh. Minh họa từ sách Ngàn năm áo mũ.

Như vậy Việt Nam cũng thay đổi trang phục rất nhiều, còn Hàn Quốc vẫn giữ được trang phục truyền thống cũ. Đó là lý do vì sao trang phục nhà Lê Sơ có nét tương đồng trang phục truyền thống của Hàn Quốc.

Nhà nghiên cứu Trần Quang Đức cho biết thêm, cách phục dựng của dự án “Dệt nên triều đại” tất nhiên là lược đi nhiều chi tiết. Và “nếu nhìn với con mắt bao dung” thì những gì dự án làm là rất đáng khích lệ.

Theo tác giả cuốn Ngàn năm áo mũ, hình ảnh người Việt Nam giai đoạn Lê Sơ chỉ dựa trên một số tượng thời đó, trông ăn mặc cũng đại thể như vậy. Hoặc dựa trên những ghi chép mô tả, có thể phân biệt trang phục các quan dựa trên màu sắc.

Ví dụ quan nhất phẩm thì mặc áo màu đỏ, quan tam hay tứ phẩm thì mặc áo màu xanh, màu lục. Bởi vậy, trang phục của dự án “Dệt nên triều đại” chỉ có màu sắc mà không có hoa văn. Chỉ có vua, hoàng hậu thì có một số hoa văn.