Gương sáng hiếu học và thành đạt

              DÒNG HỌ ĐỖ HỮU    (gốc Hậu Lộc – Thanh Hóa)

                                       LẠI CÓ THÊM MỘT NỮ TIẾN SỸ  !

                                                        Hữu Anh (Người họ Đỗ Hữu tại Tp Thanh Hóa)

                                                                (Viết theo tư liệu và lời kể của gia đình)

          Cuối tháng 7/2018 nhà giáo Đỗ Thị Thanh Hương, 37 tuổi, đã bảo vệ thành công luận án Tiến sỹ (TS) Triết học, chuyên ngành Mỹ học (tức khoa học Thẩm mỹ). Thế là dòng họ Đỗ Hữu (gốc Hậu Lộc, Thanh Hóa) lại có thêm một TS. Đây là người thứ 3 trong các lớp hậu duệ của cụ cố Tổ Đỗ Hữu Khanh đạt được học vị cao này của thời tân học (chữ quốc ngữ, tiếp sau thời Hán học). Giở lại lịch sử phát triển hơn 100 năm lại đây của dòng họ này (thực ra là một tiểu dòng họ tách ra) thì thấy, chỉ từ sau năm 1945 số bà con đến được với học vấn phổ thông mới có điều kiện tăng dần, và hiện nay không còn ai mù chữ. Nhưng số người đạt được học vị cao (Cử nhân,Thạc Sỹ, TS) tuy cũng đang tăng lên, song vẫn còn rất khiêm tốn, riêng học vị TS thì mới chỉ có 3 người.

- Năm 1990, Đỗ Thị Thanh Hoa, là chắt của cụ Khanh (tức hậu duệ đời thứ 3), thuộc chi 6 nhánh 1 của dòng họ, với ngành Địa lý.

- Năm 2012, Đỗ Thị Thanh Hà, là chút của cụ Khanh (tức hậu duệ đời thứ 4), thuộc chi 5 nhánh 1 của dòng họ, với ngành Ngôn ngữ học ứng dụng, làm nghiên cứu sinh tại Australia.

- Năm 2018, Đỗ Thị Thanh Hương, là chút của cụ Khanh (hậu duệ đời thứ 4), thuộc chi 5 nhánh 1 của dòng họ, với ngành Triết học, chuyên ngành Mỹ học.

   Có một sự ngẫu nhiên đáng lưu tâm nghiên cứu là cả 3 TS đều là nữ, nghĩa là dòng họ này chưa có học vị cao thuộc nam giới. Điều chú ý tiếp theo của chúng ta là cả 3 đều có tên lót Thanh, ẩn chứa một dụng ý sâu xa về cội nguồn quê hương mà các bậc cha mẹ đã ngẫu nhiên cùng nghĩ tới khi đặt tên con. Và điều thứ 3 có lẽ cũng do ngẫu nhiên nhưng khá thú vị, mà còn ít người biết, là đặc biệt 2 trong 3 nữ TS đó lại là chị em ruột.

    Trong cái thời buổi nhiễu nhương của nền giáo dục nước nhà hiện nay, nhất là trước cái tệ nạn “lạm phát” học vị cao (ThS, TS) và học hàm cao (PGS, GS), thì hình như việc vinh danh những người thành đạt bằng con đường học hành, nghiên cứu như trên đang trở nên nhàm chán, không còn ý nghĩa văn hóa như trước đây nữa, đang trở nên tầm thường vô vị, thậm chí còn bị coi là lỗi thời, lạc điệu, là trò cười, vì đang bị coi như là một sự cổ vũ cho thói dối trá ! Nhưng người viết bài này lại nghĩ khác, bởi vì không phải tất cả hơn 24 000 TS hiện nay đều cùng một giuộc đáng coi thường như vậy đâu !  Vì thực trạng đang có sự lẫn lộn khá nặng nề giữa thật và giả, tốt và xấu, nên lại càng cần phải đề cao cái tốt, cái thật để góp phần tích cực hạn chế, ngăn chặn cái xấu, cái giả.  Và nếu chúng ta “giải độc” được bậc học cao nhất này thì chắc chắn sẽ làm rung động cả toàn bộ hệ thống giáo dục, nhanh chóng làm trong sạch được các cấp/bậc học ở dưới đang nhan nhản rác rưởi, như những bộc lộ qua kỳ thi THPT quốc gia vừa qua. Cứ đọc những con số trên các hệ thống truyền thông thì chúng ta đều biết Việt Nam hiện có khoảng 24 300 TS, nhiều nhất trong khối ASEAN và cao gấp 5 lần số TS của Nhật. Nhưng trình độ khoa học của Việt Nam lại thấp kém, công trình sáng tạo khoa học và công nghệ lại quá ít ỏi, lại chưa có một trường đại học nào lọt được vào tốp 500 đại học tốt nhất châu Á ! Trong khi đó chỉ có hơn một nửa số TS nói trên, khoảng 15 000, là đang hoạt động khoa học (giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở các cơ sở giáo dục đại học), nghĩa là làm việc đúng với mục tiêu đào tạo của bậc học TS. Số còn lại chủ yếu đang làm quan chức lãnh đạo và quản lý trong hệ thống chính trị, nghĩa là làm việc trái với mục đích đi học của họ, và không cần đến tí chuyên môn nào mà họ theo học (trừ phương pháp tư duy khoa học thì tuy rất cần, nhưng học ở đâu mà chả được). Đó là một hiện tượng rát bất thường, một sự lãng phí lớn cả về nguồn lực chất xám và tài chính, và đang trở thành một trò cười cho thiên hạ toàn cầu. Xu hướng chung của khá đông các nghiên cứu sinh (NCS) Việt Nam hiện nay là cố giành cho được học vị TS để bước lên con đường thăng tiến của đội ngũ quan chức, và chính nhiều cấp lãnh đạo cũng đang khuyến khích như vậy (điển hình nhất là Hà Nội). Với việc giành vé vào danh sách các học hàm cao (PGS, GS) cũng có tình hình tương tự, tuy có nhẹ hơn một chút. Bởi vậy chính ngay trong công việc vốn là nghiêm túc này lại đang diễn ra nhan nhản các hiện tượng trái mắt và tiêu cực : không học được hoặc không học thật, không biết làm đề tài nghiên cứu khoa học, phải chạy chọt, đạo văn, rồi cơ hội trong khoa học, háo danh, gian dối đủ các kiểu dạng, … Chính môi trường đó đã tạo nên hàng trăm, thậm chí có khi đến hàng ngàn, những TS dởm, giả, không có trình độ thực chất, không đủ năng lực làm khoa học (giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở bậc đại học),…, đúng là “hữu danh vô thực” mà dân gian thường gọi họ là “TS giấy” !... Những dạng TS dởm, TS giấy đó hiện đang trú ngụ nhiều nhất là trong giới quan chức, đã và đang làm cho bộ mặt giới quan chức càng thêm xấu hơn. Trong khi đó thì những người học thật, học đúng mục đích, học giỏi thì lại hình như ngày càng ít đi và luôn “lép vế” trước bộ phận cơ hội, thực dụng vừa nói trên (vì họ thiếu cả quyền và tiền !).

   Người viết bài này muốn góp phần tìm ra và vinh danh những TS ở dạng “lép vế” đó, tức là những NCS thứ thiệt, những TS đúng ”mác”, như TS Thanh Hương mà bài viết  có nhã ý giới thiệu ngay từ phần đầu.

   Trước hết, TS Hương đã học đúng mục đích là để làm khoa học (giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở đại học), nên cô đã học thật để đạt được kết quả thực chất. Ở đơn vị công tác (Học viện Quản lý GD) cô được phân công giảng dạy Triết học và các chuyên đề Mỹ học, nên khi làm NCS cô đã đăng ký đúng chuyên ngành Mỹ học, cũng là một lĩnh vực khoa học mà cô đam mê. Do vậy mà, trong suốt thời gian theo học, dù hoàn cảnh gia đình có nhiều khó khăn, cô cũng chưa bao giờ có ý định bỏ cuộc, mà càng quyết tâm hơn để theo học đến cùng. Hai con còn nhỏ, nhà cách xa trường gần 20km, chồng cũng bận giảng dạy suốt tuần ở một trường đại học khác và nhiều khi còn phải đi dạy ở cơ sở 2 xa nhà. Cô làm NCS theo chế độ “vừa học vừa làm” nên quỹ thời gian dành riêng cho việc học và nghiên cứu khoa học hàng ngày hàng tuần rất có hạn. Rồi còn gánh nặng chi tiêu của gia đình, trong khi lương của 2 vợ chồng lại quá eo hẹp,  phải cân nhắc từng khoản chi, phải biết chi tiêu tùng tiệm, … tất cả những cái đó đều chi phối và thường xuyên ảnh hưởng đến việc học của cô. Nhưng rồi mọi việc đều đã qua được, nhờ quyết tâm của cô và sự trợ giúp của chồng, sự hỗ trợ và chia sẻ của người thân và bạn bè.

   Trong quá trình học, cô đã luôn đề cao nội lực, không ỷ lại và dựa dẫm, và đặc biệt là biết phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu, năng lực sáng tạo mà cô đã tạo dựng được, tích lũy được từ những năm tháng trước đó, từ thời học phổ thông, đại học, cao học.  Chính nhân tố chủ quan này đã trực tiếp giúp cô phấn đấu đảm bảo được chất lượng học và nghiên cứu khoa học theo đúng yêu cầu của khóa học, và đã hoàn thành khóa học thật tốt đẹp.

      Nói đến thành công hôm nay của TS Thanh Hương thì không thể không nhắc đến tấm gương sáng cua chị cô – TS Đỗ Thị Thanh Hà trước đó 6 năm, về cả mặt  nghị lực và mặt năng lực tự học và năng lực sáng tạo (Xin xem lại bài báo “Câu chuyện vè một nữ Tiến sỹ họ Đỗ…”,  có đăng tải trên website HĐVN năm 2013).

   Nếu nhìn lại những năm tháng quá khứ, thì chúng ta lại càng thấy rõ hơn ý chi vươn lên và năng lực tự học của TS Thanh Hương trên con đường học tập, rèn luyện để trưởng thành. Khi học phổ thông thì đầy rẫy khó khăn về đời sống vật chất của thời bao cấp. Khi lên đại học thì luôn phải lo đến các khoản chi tiêu hàng thàng, từ nguồn cung cấp eo hẹp, sít sao của bố mẹ còn túng thiếu. Khi đi xin việc thì vất vả, long đong vì không có tiền để chạy. Trong thời gian chờ việc phải lang thang qua khá nhiều tòa soạn để nhận làm cộng tác viên nghiệp dư cho các tạp chí khoa học giáo dục (đi đặt bài ở các GS, PGS, rồi nhận bài về giao cho tòa soạn, rồi thanh toán nhuận bút cho tác giả, …). Khi học cao học và làm NCS,  ngoài cái khó chủ yếu là nội dung học thuật, thì điều lo lắng thường xuyên trong từng giai đoạn của khóa học lại cũng là các khoản chi tiêu, khá nhiều và thường là bất thành văn. …

   Viết lại câu chuyện về TS Đỗ Thị Thanh Hương, trước hết người viết mong muốn được chia sẻ niềm vui với gia đình cô, với bà con dòng họ Đỗ Hữu – Hậu Lộc, Thanh Hóa. Người viết còn muốn nhắn gửi lại với các em, các cháu thế hệ trẻ của dòng họ Đỗ Hữu và của cộng đồng HĐVN nói chung là hãy cố gắng học theo tấm gương hiếu học của các cô, các chị đàn anh đàn chị đó, trước hết là trong việc học hành hiện nay. Trong đó phải đặc biệt chú ý tạo dựng cho được năng lực tự học, rồi từ đó mới vươn lên để có năng lực sáng tạo, như mục tiêu Giáo dục Việt Nam đã xác định !       

      Ngoài ra người viết cũng xin mạn phép được góp đôi lời khuyên chân thành,  được nêu một vài đề nghị nghiêm túc,…với những đối tượng liên quan đến việc học ở bậc cao này, như sau :

- Với những ai đang có dự định và kế hoạch học TS thì hãy cân nhắc kỹ về mục đích học, nếu không vì để làm khoa học (giảng dạy và nghiên cứu khoa học ở bậc đại học trở lên) thì không nên đăng ký học TS. Nếu ai đang theo học thì phải học thật bằng chính năng lực của bản thân, đặc biệt là năng lực tự học và năng lực sáng tạo. Phải biết kết hợp việc học tri thức khoa học với việc nghiên cứu khoa học, theo đòi hỏi cao của bậc học này.

- Lãnh đạo các cấp cần xóa bỏ quy định coi bằng TS là một tiêu chí cứng để được tuyển vào biên chế quan chức lãnh đạo, quản lý. Chấm dứt việc cử quan chức đi học NCS để rồi lại về làm lãnh đạo, quản lý. Trả lại các vị TS đang làm quan chức trở về môi trường khoa học ở các trường đại học, cao đẳng, viện nghiên cứu.

- Các cơ sở đào tạo sau đại học hãy rà soát lại, chấn chỉnh lại qui trình đào tạo của mình theo đúng chuẩn của bậc học này. Ngăn chặn bằng được các hiện tượng tiêu cực như đạo văn, chạy chọt, thương mại hóa,…để sớm chấm dứt hiện tượng quá coi trọng số lượng mà coi nhẹ chất lượng, để xóa bỏ ngay việc cho ra lò những TS giấy, TS dởm, … mà cả xã hội đang chê trách và lo ngại.

- Cả xã hôi, bắt đầu từ mỗi gia đình, dòng ho, thông qua việc giáo dục lớp trẻ, hãy kịch liệt lên án, phê phán để ngăn chặn các thói hư gian dối, háo danh, cơ hội, … ngay trong công việc học tập, nghiên cứu khoa học đang làm. Báo chí rất nên và rất cần phải vào cuộc trong nhiệm vụ làm trong sạch này đối với văn hóa và giáo dục nước nhà.

      Cuối cùng, người viết cũng xin được gửi tới TS Hương một điều mong ước tất yếu và chân thành về một kỳ vọng khoa học mà TS Hương có thể vươn tới trong một tương lai gần. Đó là một sự khởi sắc thật sự của chuyên ngành Mỹ học ở Việt Nam, là sự phát triển sâu hơn và cao hơn nội dung đề tài luận án của cô. TS hãy cố gắng phát huy năng lực sáng tạo và tinh thần tự do học thuật để có những đóng góp mới hơn theo hướng tiếp cận gần hơn nữa với những giá trị có tính phổ quát của thế giới hiện đại trong lĩnh vực học thuật này, cố gắng làm được những gì mà các bậc đàn anh chưa làm được, do những hạn chế về năng lực và ý thức hệ !                      

                                                                                       Tháng 8 năm 2018

                                                                                                   L A