Tại số nhà 6, tổ 33, phường Hoàng Văn Thụ (Hoàng Mai - Hà Nội) có vợ chồng cụ Vũ Đình Giả và Ngô Thị Mười cùng sống bên nhau gần 1 thế kỷ (1907-2007), đầm ấm bên 7 người con, 120 cháu, chắt và chút - gia đình "ngũ đại đồng đường".

Câu chuyện tôn vinh những mối tình "trăm năm" trong dịp xuân Đinh Hợi của Hội Người cao tuổi xã Cổ Nhuế đến nay vẫn còn râm ran. Những ấn tượng đẹp, về một nét văn hóa mới khiến những khuôn mặt già nua do tuổi tác và mưu sinh trở nên hân hoan, rạng rỡ, như trẻ lại với tình yêu buổi ban đầu. Đấy chính là điều các cụ hằng mong đợi, mà không phải ai cũng có thể có được ngày kỉ niệm hiếm hoi này.

Sống bên nhau qua những tháng ngày dài,

Tình chung thủy nên đời thêm tươi trẻ,

Trọn nghĩa yêu thương lòng thêm vui, khỏe,

Cho xuân đời xanh thắm mãi đời ta.

Cho đến giờ, xã Cổ Nhuế có 65 cặp vợ chồng người cao tuổi song toàn, trong đó 50 năm có 46 cặp, 60 năm có 14 cặp, 70 năm có 3 cặp, 78 năm có 1 cặp, 80 năm có 1 cặp. Cụ  Trần Đông nhớ về những ngày tuổi trẻ đã vượt trăm cây số qua suối băng rừng để gặp cho được người con gái đất Tổ. Vì tình yêu, bà Kim Xuân đã khăn gói về Cổ Nhuế kết tóc xe duyên cùng với ông, đúng với câu Gần thì chẳng bén duyên cho/ Yêu nhau cách mấy lần đò cũng qua.

Ngần ấy năm giữ trọn lòng chung thủy, những tình yêu chờ đợi qua chiến tranh là nét văn hóa Việt. Huyền thoại  không biết có bao nhiêu phụ nữ chờ chồng hóa đá trơ gan cùng tuế nguyệt, nhưng chắc chắn có thể đếm được. Còn những "hòn" vọng phu giữa đời thường, qua hai cuộc chiến tranh thật không thể đếm nổi! Những người chồng, họ cảm ơn những người vợ tần tảo suốt cuộc đời, vun vén, nuôi con, chăm sóc gia đình cho mình trọn trọng trách nam nhi cùng nước non. Các cặp cụ ông, cụ bà Phí Kim Bảy - Đỗ Thị Tý (80 năm), Đỗ Văn Hải - Hoàng Thị Con (78 năm ), Nguyễn Văn Vệ - Trần Thị Nhớn, Văn Thế Thịnh - Nguyễn Thị Bé; Hà Văn Lan - Phạm Thị út (70 năm) đều đinh ninh: Thời gian tuy xa, nhưng mỗi cử chỉ, hành động, sự việc của ngày chúng tôi "về với nhau" như một dấu ấn vĩnh cửu, không bao giờ phai mờ. Nếu nói như bây giờ là nhiều cụ chúng tôi tảo hôn, kí ức vợ chồng "kèm" cả thời niên thiếu, đám cưới  chưa như bây giờ, nhưng những lời chúc tụng với cô dâu chú rể vẫn  biểu lộ niềm mong ước cho họ hạnh phúc đến "đầu bạc răng long", "con đàn cháu đống".

Góp nhiều sự kiện  là các cụ "lên xe hoa" sau năm 1945. Cách mạng tháng Tám và 2 cuộc kháng chiến kéo dài 30 năm đã tạo ra những đảo lộn sâu sắc trong xã hội Việt Nam. Có những quan niệm, tập quán mới về hôn nhân và gia đình dần dần hình thành, thay thế quan niệm cũ, cũng như nếp sống, phong tục đã được định hình từ thời phong kiến hay đã hình thành hơn 80 năm thuộc Pháp. Hình thức đám cưới đời sống mới được phát động từ cuối những năm 40, đầu những năm 50 là một nét nổi bật của giai đoạn này. Xuất hiện nhiều đám cưới do cơ quan, đoàn thể đứng ra tổ chức, có khi còn tổ chức cưới ngoài mặt trận, với nghi thức đơn giản, cô dâu chú rể ăn mặc giản dị, có thể chỉ là bộ thường phục của bộ đội, thanh niên xung phong, hay cán bộ cơ quan nhà nước. Trong đám cưới, bên cạnh lời chúc mừng hạnh phúc lứa đôi cho cặp vợ chồng trẻ còn có những khẩu hiệu nhắc nhở trách nhiệm của mỗi người dân như "Vui duyên mới không quên nhiệm vụ", "Tổ quốc trên hết". Vài ngày sau lễ cưới, có thể chú rể lại lên đường ra mặt trận.

Những người phụ nữ với thiên chức làm vợ, làm mẹ, người con, đồng thời làm nhiệm vụ "ba đảm đang" "thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người" cho tiền tuyến. Những ngày toàn quốc kháng chiến, khi không quân Mỹ  đánh phá ác liệt vào Hà Nội, đất quê hương cũng là trận tuyến đánh quân thù. Nhiều cụ bà đã nuôi con chờ chồng 5 năm, 10 năm... đằng đẵng trông đợi, một lòng một dạ phụng dưỡng cha mẹ. Khi chồng về thì vợ đã hết tuổi thanh xuân, nhưng tình yêu thì vẫn nồng thắm, vẫn giữ vững niềm tin chung thủy son sắt .

Câu chuyện của các cụ bà đậm đà những nét riêng tư về phẩm hạnh vợ hiền, dâu con. Từ xưa đến nay quan niệm về phẩm hạnh tốt đẹp của nàng dâu căn bản giống nhau, và đó cũng là phẩm hạnh mà cha mẹ mong muốn ở con dâu. Đó là nếp sống có văn hóa, có đạo đức, biết cách cư xử trong các mối quan hệ cuộc sống, đảm đang, quán xuyến công việc trong gia đình, hết mực thương yêu chồng con, tạo dựng bầu không khí đầm ấm hòa thuận, vui vẻ, luôn có ý thức khắc phục khó khăn trong cuộc sống. Các chuẩn mực đó mới nghe thì đơn giản nhưng trong thời hiện đại này sợ rằng nhiều cô dâu khó đạt được. Họ yêu nhau cuồng nhiệt, chớp nhoáng, có khi còn sống thử với nhau trước khi cưới. ấy vậy mà ly hôn cũng rất nhanh, trong  thôn có lúc 30-40 % đôi vợ chồng trẻ lục đục, nhiều đôi chia tay để con cái nheo nhóc. Nguyên nhân thì có nhiều, nhưng để giữ đúng thiên chức làm vợ, làm mẹ, với tình yêu chung thủy, giữ ấm ngọn lửa tình yêu để gia đình bền vững, người phụ nữ giữ một vai trò quan trọng. Ông cha ta có câu "Dâu hiền như báu trong nhà, khác nào như gấm như hoa rỡ ràng". Các cụ bà, trong buổi gặp mặt này,  đã thật sự là người giữ lửa cho tình yêu, thật đáng được khen ngợi như vậy.

Thật không có gì so sánh được bằng sự sung sướng của những người con như chúng tôi khi bố mẹ tuổi cao song toàn, được tôn vinh. Các cụ như trẻ lại, như được sống trong những ngày "lên xe hoa", đó là lời bộc bạch của ông Chu Hữu Thanh, một người con của cụ ông bà trên 60 năm ngày cưới có mặt hôm nay. Bí thư Đoàn thanh niên Nguyễn Thị Minh Đức nhận xét xác đáng: Công cuộc đổi mới làm thay đổi toàn bộ xã hội, đất nước thay da đổi thịt, đời sống vật chất được cải thiện, tinh thần được giải phóng. Bên cạnh nét phong tục cổ truyền được khôi phục, tình yêu được lựa chọn cởi mở hơn, thiết thực hơn. Những cuộc hôn nhân giữa người Việt Nam, cả người Kinh và người dân tộc, giữa người Việt Nam với người nước ngoài trở thành "chuyện thường ngày" trong gia đình và xã hội. Nhưng mặt trái của sự phát triển và cởi mở, cùng với sự thiếu giáo dục từ gia đình và xã hội đối với hôn nhân và gia đình làm quan niệm về cuộc sống hôn nhân, vợ chồng chung sống  đến "đầu bạc răng long", và truyền thống về sự thủy chung đang bị phai nhạt. Sự tôn vinh những mối tình "trăm năm" của Hội Người cao tuổi thật có ý nghĩa với tuổi trẻ.

Nhận thức đó thật xác đáng. Những mẫu mực về tình yêu chung thủy, trách nhiệm  với  gia  đình, về phẩm hạnh dâu con, thiên chức làm vợ, làm mẹ như một di sản văn hóa quý báu cho tuổi trẻ một miền quê.   

Trần Công Huyền - Báo Hà Nội Mới