|
Bảy đại khoa nhà họ Đỗ không chỉ được ghi tên ở nhà thờ họ, tên tuổi các ông còn được ghi trong các sách "Đăng khoa lục" được khắc bia đá. Bản huyện từ "Tiên hiền bi ký" của huyện Phụ Dực xưa cũng ghi tên các ông trong số gần 30 đại khoa của huyện.
Tương truyền, đời thứ tư, Đỗ Nhân An, sau khi thi đỗ tiến sĩ, ông được Mạc Quảng Hoà ghi tặng:
Đỗ tộc khoa danh tiền tứ thế
Phượng thành giáp bằng hựu tam khôi.
Nghĩa là: Họ Đỗ khoa bảng liền bốn đời, huyện Phụ Phượng khoa này lại cả ba người cùng đỗ: Đỗ Nhân An, Trần Diễm, Nguyễn Hữu Dực.
Đến đời thứ năm thì:
Toàn tộc lục đại khoa liên đăng ngũ thế
Nhất môn tam Hoàng giáp, hựu trúng tam khôi.
(Năm đời trong một nhà liên tục dự sáu khoa thi lớn (thi Đinh); Một cửa ba Hoàng giáp, một Thám hoa và ba Tiến sĩ).
Người khai khoa đầu tiên là Đỗ Toàn, có tên Đỗ Duệ, ông Đỗ Hoàng giáp năm Hồng Đức thứ sáu (1475), đời vua Lê Thánh Tông, làm quan đến Công bộ thị lang.
Đỗ Toại, con Đỗ Toàn, đỗ Tiến sĩ năm Hồng Đức thứ 27 (1496) làm quan đến Tả thị lang bộ Lễ.
Đỗ Cảnh, con Đỗ Toại, cháu Đỗ Toàn, đỗ Hoàng giáp niên hiệu Hồng Thuận thứ sáu (1514) đời vua Lê Tương Dực, làm quan đến chức Tả thị lang bộ Binh, bộ Lại.
Đỗ Nhân An, con trai Đỗ Cảnh, cháu Đỗ Toại, chắt Đỗ Toàn, đỗ Tiến sĩ năm Giáp Thân, đời Mạc Quảng Hoà (1544) làm quan đến Lễ bộ Tả thị lang. Đỗ Kính cũng có tên Bùi Tất Năng, con nuôi Đỗ Nhân An, đỗ Tiến sĩ đời Công Khang thứ sáu (1571) làm đến Thừa chánh sứ. Đỗ Cung, con Đỗ Nhân An, cháu Đỗ Cảnh, chắt Đỗ Toại, chắt Đỗ Toàn, đỗ Thám hoa năm Diên Khánh thứ ba (1580) làm Tả thị lang bộ Lễ. Khoa này hai anh em ông cùng thi đỗ.
Đỗ Diên, em Đỗ Cung, con Đỗ Nhân An thi đỗ Hoàng giáp, cùng khoa với anh (1580) làm Ngự sử Đông đạo sau thăng Kinh lược sứ An bang (Quảng Ninh ngày nay).
 |
| Ảnh minh họa |
Nộỉ nổi bật của gia đình họ Đỗ làng An Bài là truyền thống hiếu học, học giỏi, đỗ cao. Năm thế hệ cha, con, cháu, chắt, chút liên tục thi đỗ, một nhà có một Thám hoa, ba Hoàng giáp, ba Tiến sĩ. Hai anh em cùng thi một khoa, cùng đỗ cao, anh Thám hoa, em Hoàng Giáp, cùng vinh quy bái tổ một ngày.
Sau khi thi đỗ, các đại khoa họ Đỗ đều đem hết sức mình cống hiến cho dân cho nước. Một nhà có tới năm người làm đến Thị lang, trong đó có ba người Tả thị lang bộ Lễ, một người Tả thị lang bộ Binh, rồi Tả thị lang bộ Lại, một nhà "thi lễ truyền gia".
Các đại khoa họ Đỗ có bốn người được cử đi sứ. Tiến sĩ Đỗ Toại là trường hợp hiếm có, ông đi sứ tới ba lần, khi thì đi báo tang, khi đi cầu phong, lần thứ ba đi cống sứ và bị bệnh chết trên đường về. Con Đỗ Toại, Đỗ Cảnh rồi đến cháu ông Đỗ Nhân An, chắt Đỗ Kinh cũng đều đi sứ.
Sự đúng góp lớn nhất của họ Đỗ là việc đào tạo nhân tài cho đất nước. Tiến sĩ Đỗ Toại từng được vua Lê Hiến Tông tin dùng trong việc chọn đề cho nhiều kỳ thi Hội, thi Đình. Tiến sĩ Đỗ Nhân An, ngoài việc dạy dỗ ba con thành những đại khoa, khi ở Bí thư cục, ông đó tham gia nhiều kỳ chấm quyển trong các kỳ thi. Khi về tri sĩ ông mở trường đại học, Thám hoa Đỗ Cung từng được giao chức Tế tửu Quốc Tử Giỏm, nơi đào tạo nhân tài cho đất nước.
Nhà họ Đỗ có ba người được phong phúc thần là các ông Đỗ Toàn, Đỗ Toại, Đỗ Cảnh. Hoàng giáp Đỗ Toàn đã cùng vua Lê Thánh Tông đi dẹp giặc, giữ yên bờ cõi, ông cũng được phong là Thượng tướng quân. Tiến sĩ Đỗ Toại vì đi sứ mà phải bỏ mình nơi đất khách quê người. Hoàng giáp Đỗ Cảnh vì bảo vệ vua Chiêu Tông mà bị loạn thần giết.
Xem hành trang của các đại khoa họ Đỗ, thật xứng với lời khen "Thờ vua, thờ nước chẳng từ nan".
Phạm Minh Đức
|
