TRUYỆN THIÊN CỔ MIẾU

Ở Thôn Hương Lan, thuộc vùng đất cổ Lâu Thượng, nay thuộc xã Trưng Vương, Việt Trì, Tỉnh Phú Thọ, từ xa xưa đã có một ngôi miếu cổ. Theo ngọc phả ở đình thôn Hương Lan do Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm Hồng phúc nhị niên (1573) thì đây là miếu thờ thầy giáo Vũ Thê Lang, vợ ông là bà Nguyễn Thị Thục cùng hai công chúa Ngọc Hoa và Tiên Dung con vua Hùng thứ 18, là học trò ông. Trong suốt thời gian dài, do chiến tranh, miếu bị bỏ hoang.

Gần chục năm về trước, Ông Đỗ Khắc Tuấn người thôn Hương Lan, đã từng tham gia Quân đội Nhân dân Việt Nam, là bệnh binh hỏng cả hai mắt, từ chiến trường xa trở về quê cũ. Ông Tuấn được những cụ cao tuổi trong thôn kể cho nghe sự tích người thầy giáo thời Hùng Vương và ngôi miếu cổ, về việc dạy học và chữ viết thời đó. Ông đã nhờ người đưa đến tận nơi. Đường đi bước thấp bước cao, cỏ hoang trùm lối cũ. Một thời gian dài không được bàn tay con người chăm sóc, ngôi miếu cổ hoang tàn, tường xiêu mái võng. Bên trong miếu mạng nhện chăng đầy, hương lạnh khói tàn, mùi ẩm mốc, mùi lá mục bốc lên khó thở. Ông cứ đứng vậy rất lâu lặng lẽ khóc. Theo truyền lại, trên sườn đồi phía trước miếu cổ có hai cây táu cổ thụ được trồng cách đây hàng ngàn năm. Một cây ra hoa trắng (hoa bạc), một cây ra hoa vàng. Cách đây khoảng 200 năm, cây hoa vàng bị bão đổ, nhưng gốc của nó lại nảy mầm mọc lên một cây mới có hoa vàng. Còn cây hoa bạc vẫn tồn tại, phát triển đến ngày nay, tán của nó xum xuê như cái lọng, có phần trùm lên cây hoa vàng.

Tiếc cho cảnh cũ người xưa, người thầy giáo thương binh theo lời kể trong dân gian viết lại thành một truyện thơ, cứ vừa mò mẫm viết, vừa phải nhập tâm, chờ đến tối nhờ người nhà chép lại đầy đủ. Truyện thơ "Thiên Cổ Miếu", là sự tái tạo lại bằng hơn 800 trăm câu thơ lục bát, một truyền thuyết còn tồn tại từ quá khứ lịch sử, với đoạn kết như sau:

Truyện thơ "Thiên Cổ Miếu", được ông viết vào năm 2002 song chưa có điều kiện đem in, nhưng rồi được nhiều người yêu thơ, có tâm với nền giáo dục nước nhà truyền tay nhau, nhân rộng ra mãi.

Về ngôi miếu cổ, một nhóm các thầy cô, cựu giáo chức ở địa phương phối hợp với dân làng Hương Lan đứng ra vận động, tổ chức trùng tu lại và được đông đảo người dân xa gần hưởng ứng. Miếu được hưng công xây dựng và hoàn thành trong năm Quí Mùi- 2003, trên bờ nóc có biển đề "Thiên Cổ Miếu".

Ngày nay nếu có dịp hành hương về thăm Thiên Cổ Miếu, các bạn sẽ thấy trên một quả đồi nhỏ gần thôn Hương Lan, một vùng cây cao bóng cả. Miếu xưa được trùng tu tuy không lớn nhưng phong cảnh thật đẹp. Phía trước miếu vẫn hai cây táu lớn đại cổ thụ ngàn năm tuổi, năm sáu người ôm không xuể, cành lá xum xuê, giao hòa. Những chùm hoa vàng, hoa bạc đung đưa trong gió. Giữa có một lối đi nhỏ, bước lên hơn một chục bậc thang bằng đá khối là lên đến sân miếu. Miếu nhỏ ba gian, mái đao cong vút. Hàng cột hiên tròn có lan can con tiện chạy vòng quanh. Không gian thật tĩnh lặng thoang thoảng mùi hoa ngâu, hoa đại. Qua cửa Miếu ngước trông lên, tượng một cụ ông nét mặt hiền hậu, chòm râu trắng bạc như bông. Tượng cụ bà tọa kế bên, thấp hơn một chút là tượng hai nàng công chúa nhỏ, cùng hai thị nữ mặt hoa đứng hầu. Chính giữa miếu, hoành phi đại tự trên đầu, lấp lánh ánh vàng dòng chữ "Thiên Cổ Miếu". Hai bên treo đôi câu đối sơn then, thếp vàng, trạm nổi hai hàng chữ:

(Có nghĩa đây là thắng tớch của vùng trung chi Hùng Lĩnh và là đền thiờng chớnh khớ của cả trời Nam).

Hàng năm cứ mỗi độ xuân sang, nhằm ngày mồng 2 tháng 2 âm lịch là ngày giỗ của hai cụ, dân làng lại về đây thắp hương, dâng lễ cúng thầy cô, cầu cho con cháu học hành giỏi giang, dân an vật thịnh. Lễ vật dâng lên cũng có phần của hai công chúa được thờ chung với thầy.

Vật đổi sao dời, gác cũ lầu xưa nay không còn trên kinh đô cũ, nhưng còn đây một ngôi miếu nhỏ thờ người thầy giáo thời dựng nước xa xưa. Thăm "Thiên Cổ Miếu" hôm nay, khách hành hương không khỏi bồi hồi suy ngẫm về nòi giống tiên rồng, về truyền thống nhân văn và nền văn hiến lâu đời của dân tộc Việt. Một biểu tượng đầy tự hào của ngành giáo dục.

Đất nước đã đổi mới, miếu thờ thầy cô và hai nàng công chúa nhỏ sắp được mở rộng nay mai. Tháng 9/2007 vừa qua các thầy giáo, cô giáo tỉnh Phú Thọ vui mừng đón Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Giáo dục Nguyễn Thiện Nhân lên thăm Thiên Cổ Miếu và dâng hương tưởng nhớ về người thầy giáo tài đức, sống cách chúng ta mấy thiên niên kỷ. Hồn người muôn năm cũ chắc cũng về vui cùng con cháu hôm nay.