Có hàng thập kỷ người ta cho mọi thứ cúng bái đều là nhảm nhí. Có người để tỏ ra mình là tiên phong gương mẫu, bắt vợ con dẹp bỏ cái bàn thờ tổ tiên ở trong nhà. Hậu quả phải nhiều năm mới lộ ra: Con cái ít kính trọng cha mẹ ông bà, quên cả tổ tiên gốc gác, chạy theo cái xa lạ...

Chúng ta đã nhận ra, nhưng có lúc lại sa đà, đủ các thứ lễ hội, cúng bái, đồng cốt, tướng số, gọi hồn, đội bát nhang... Rồi thời gian và sự sáng suốt sẽ phán định, thay cho áp đặt.

Riêng cái bàn thờ trong mỗi gia đình, nơi vọng nhớ tổ tiên, ông bà cha mẹ đã khuất vẫn là chỗ thiêng liêng nhất, trang trọng nhất.

Tùy hoàn cảnh, thành phần, nhân cách, trình độ của nhà ấy, bàn thờ to hay nhỏ, lộng lẫy hay đơn sơ, khác nhau. Một nét chung nhất là bao giờ cũng có một bát hương, chén nước và một đĩa hoa.

Đĩa hoa cúng thường có nhiều loại hoa, những bông hoa rời đặt lên cái đĩa nhỏ, khô, sạch. Có thể là bông huệ trắng muốt thơm ngát, một bông ngọc lan thơm nồng, một nhánh hoàng lan mềm mại, hương phảng phất. Cũng có khi có nhánh hoa sói, một bông cúc bán khai, một đóa hoa thược dược, một nhánh cúc bách nhật khô cứng, đôi khi vào mùa ít hoa, còn thấy có cả một bông hoa mào gà nữa... Tùy theo mùa, theo thời tiết mà đĩa hoa cúng đầy hay vơi, có thứ này thứ nọ.

Chợ làng Ngọc Hà, cứ hai ba giờ đêm đã họp, họp trong sương mát, trong những ngọn đèn dầu di động theo bước chân người, họp trong tiếng trao đổi lầm rầm, trong hương hoa thơm ngát từ ngõ này sang ngõ khác. Nhà thơ Vân Long có câu thơ rất hay:

Yêu sao Hà Nội sương bay trắng

Buổi chợ hoa đêm đất Ngọc Hà...

Những người buôn hoa cũng thường mua cả rổ, cả mớ, về phân loại, gói thành từng gói sẵn, hoặc mang vào phố, ai mua mới gói.
 

Gói hoa, thường dùng lá bồ tát, một loại lá dong, màu lá mạ, thường trồng ven rào. Thiếu mới dùng lá chuối. Cái lạt bó hoa cũng tước thật mảnh, chỉ nhỉnh hơi sợi chỉ, buộc hững hờ cho hoa khỏi nát, cánh hoa cứ lồng không tinh khiết, tươi nguyên. Sợi hạt còn thắt nút thành tay cầm.

Nhiều năm trước có những bà chuyên bán hoa cúng. Sáng sớm đi dọc các phố, treo bó hoa cúng vào cái đinh đóng sẵn nơi cửa. Chủ nhà khi mở cửa đã thấy gói hoa còn ướt sương đêm, tươi rói, mát lạnh. Cuối tháng bà hàng hoa mới đi lấy tiền một loạt một lần.

Rằm, mùng một, hoa cúng cần nhiều hơn. Cái làn đi chợ, ngoài thức ăn, còn toòng teng một gói hoa cúng, một thẻ hương...

Hoa cúng khi cúng xong, ít gia đình dẹp đi, thường cứ để khô giống như chân hương ở bát hương, đầy lên càng tốt, không bỏ. Đến lần cúng sau, thay hoa mới, người ta mới bỏ hoa cũ.

Những gia đình có người mất, cúng đủ trăm ngày thì cũng phải có đủ trăm đĩa hoa cúng, sáng nào cũng thay hoa mới. Hoa là hương trời đất, là khí chất nhẹ nhàng, là hồn thiêng có thể mang tấm lòng thành gửi sang thế giới vô biên.

Tết, ngày cưới, sinh nhật, ngày lễ... có hoa tươi. Đám tang càng nhiều hoa tiễn biệt. Còn trên bàn thờ gia tiên, đĩa hoa cúng là cuộc sống hàng ngày cô đọng, là tấm lòng con cháu, có thể nào thiếu được.

Ở nông thôn hoa tươi ít, trên bàn thờ thường chỉ có cành hoa bằng giấy trang kim mua ở Hàng Mã từ dịp tết. Hà Nội không thế. Hoa tươi có quanh năm, bốn mùa, ngày nào cũng sẵn, nên đĩa hoa cúng đã thành một phần nhất thiết phải có của lễ cúng. Đĩa hoa cúng còn là sự chu đáo của bà chủ nhà, là lòng hiếu thảo của cô con dâu, là tính nền nếp của cô con gái... đối với ông bà tổ tiên, đối với gia đình. Thế mới biết đâu cần mâm cao cỗ đầy mới tỏ được tấm lòng mình.

Hầu như gia đình nào ở Hà Nội cũng đã quen với nếp sống trân trọng và giản dị ấy. Nếp sống văn hóa tinh thần cần có và duy trì trong lòng kính cẩn của mọi thành viên  trong gia đình.

Xin viết thêm: Cái lá cây bồ tát thật đẹp, hình như chỉ chuyên để gói hoa. Mươi năm trước, ở vườn hoa Cửa Nam, bao giờ cũng có một khóm cây bồ tát nở hoa, làm tươi một góc thành phố. Dăm hôm hoa sắp tàn, cây được thay bằng cây mới, thành không lúc nào không có hoa tươi, mà chỉ là một khóm, một bông thôi. Người Hà Nội thật vui lòng. Người tỉnh xa về cũng đẹp mắt. Không hiểu cái xô bồ tạp vặt đã lấn đến đâu mà lâu nay cảnh ấy không còn, thật tiếc!

Băng Sơn - Báo Hà Nội mới