 |
|
Nhuệ Giang lành lẽ, bình yên - Ảnh: Uông Thị Bích Ngọc
|
Sông Lúa sông Trăng...
Biết bao người có cả tuổi thơ gắn bó với dòng Nhuệ Giang, đã dành cho Nhuệ Giang những tình cảm mến thương: "Quê hương tôi có sông Nhuệ bên mình/ Cong cong chảy như nét mày cô gái/ Ai cắt bên sông những nhánh cây thừa thãi/ Ráng chiều buông chậm rãi níu thời gian...Bên mình đây một sông Nhuệ cong cong/ Vẫn chảy mãi cùng thánh năm tình mẹ/ Gió vẫn ru êm, sóng vỗ bờ thật khẽ/ Nắng chiều nay ai nhớ chiều mưa..."
Nhuệ Giang chỉ là một dòng sông nhỏ, tính từ nơi khởi thuỷ là cống Lên Mạc (Từ Liêm) đến điểm hợp lưu với sông Đáy ở Phủ Lý, sông Nhuệ có chiều dài vỏn vẹn (khoảng) 76 km. Dòng Nhuệ Giang uốn mình qua các huyện Từ Liêm, T.P Hà Đông, huyện Thanh Oai, Thanh Trì, Thường Tín, Phú Xuyên của Hà Nội và huyện Duy Tiên của tỉn Hà Nam. Dòng sông hiền hoà mang dấu ấn của nhiều ngôi làng nức tiếng: Làng Lụa Vạn Phúc, làng cổ Cự Đà, làng thêu Thắng Lợi, nón lá làng Chuông...
Trong tổng diện tích lưu vực hơn 1000 km2, Nhuệ Giang đã vòng tay ôm rất nhiều sản vật: "Cua Khánh Hiệp, Cá chép Cấn Xá, Rau muống Linh Chiểu" Khánh Hiệp thuộc xã Tam Hiệp - Thanh Trì. Hay: "Cá rô đầm Sét, Cá chép sông Đơ", sông Đơ là tên gọi sông Nhuệ khi chảy qua thành phố Hà Đông, trước đây cá rô, cá chép quần tụ ở sông Đơ rất nhiều. Rồi: "Bánh dày Quán Gánh ( Thường Tín), bánh cuốn Thanh Trì", "Tương Cự Đà, dưa cà Khúc Thuỷ (xã Cự Khê - Thanh Oai). Lại Thêm: "Muốn ăn cơm trắng cá mòi/ Chung cha chung mẹ về Gòi với anh", làng Gòi là tên gọi cũ của xã Tự Nhiên - huyện Thường Tín.
Tôi nhớ cách đây chưa đầy chục năm, lũ trẻ con trường làng (của nhiều ngôi làng có sông Nhuệ uốn qua) cứ học xong là kéo nhau nhảy ùm xuống dòng Nhuệ Giang. Những cô cậu lớp 9 thì kéo nhau ra ngồi trắng dọc triền đê, đặc biệt nhất là hai trường cấp 2 Nguyễn Trãi và Tân Minh (Thường Tín) - hai trường nằm sát chân đê, cùng nhìn vào nhau, lũ học trò ngồi mà nhìn, mà săm soi lẫn nhau rồi tranh luận xem con gái làng nào xinh hơn, hoa khôi lớp nào đẹp hơn? Cậu nào lỡ thương thầm nhớ trộm mà bỏ phiếu cho phía bên kia sẽ "được" cả bọn cho xuống tắm dưới dòng Nhuệ Giang trong xanh.
 |
|
Đôi bờ Nhuệ Giang, những rặng cây vẫn nghiêng mình soi bóng. - Ảnh: Uông Thị Bích Ngọc
|
|
|
|
Thuyền câu bên sông vẫn tạo nên cảnh đẹp nhưng thuyền câu đã lùi vào quá khứ, đã không còn là "thuyền câu" nữa - Ảnh: Uông Thị Bích Ngọc
|
Các cụ già râu tóc bạc phơ vẫn ngồi kể lại cho con cháu nghe thuở ngày xưa, những bậc lãng tử giang hồ, những nho sĩ thích ngao du với núi sông thường ngồi trên chiếc thuyền nan xuôi theo dòng sông sóng sánh trăng. Trên sông vang lên những tiếng trống chầu tom chát và tiếng hát ả đào.
Suốt nhiều năm trước đây tôm cá trong lòng Nhuệ Giang là nguồn thức ăn, là phương tiện kiếm sống của biết bao gia đình, trên sông luôn có những thuyền câu, có những mẻ vó nặng tay. Xã Phù Vân của Phủ Lý nay có mấy trăm hộ sống bằng nghề chài lưới, làng chài Lê Lợi vẫn còn hơn 70 hộ ngày ngày chòng chành trên sông nước Nhuệ Giang.
Nhuệ Giang cũng có những ngày hè nước đỏ phù sa, nuôi lớn những triền hoa cải vàng như giọt nắng khắp triền đê, nuôi lớn những bè rau muống xanh non lặng tờ trên mặt nước. Nhuệ Giang cung cấp nước tưới cho hệ thống thuỷ nông Đan Hoài, cho những đồng lúa xanh rì con gái. Nhuệ Giang bồi đắp mỡ màu cho những bãi ngô bời bời xanh, biêng biếc lúa khoai, ngút ngàn nương dâu bãi mía, cho những bãi dâu mươn mướt để làm nên nét dịu dàng của Áo lụa Hà Đông.
Quãng sông dài chưa đầy 2 km chảy qua xã Tiền Phong - huyện Thường Tín, hai bên bờ vẫn thơ mộng, trinh nguyên như thuở nào. Những bụi tre, những rặng bạch đàn nối tiếp nhau xanh mát dưới triền sông; những cây chay, cây sung to lớn vẫn nghiêng mình soi bóng; dây leo, cây dại đan xen nhau um tùm đến độ không thể nhìn sang... bờ bên kia. Sông vẫn êm đềm, vẫn bình yên, những cánh đông lúa vẫn chín vàng tha thướt; chỉ có nước sông đã thay dạ đổi lòng, đã đen sẫm quanh năm suốt tháng. Và tất cả chỉ còn là ký ức!
...nay còn đâu
Trên blog, lại thêm một người chỉ biết tìm về Nhuệ Giang, về dòng sông tuổi thơ bằng hoài niệm: "Thả thuyền trôi về miền thương nhớ/ Sông Nhuệ quê mình xưa xanh ngát mía dâu/ Đò rẽ nước ông lái buông câu hát/ Cô gái làng quang gánh đợi chờ sang..." Rồi một cậu học trò trường huyện bức xúc: "Dòng sông Nhuệ quê anh/ Làm anh đau nhức mũi/ Tự anh nhìn đã thối/ Nước sông (sẽ) đen nhiều đời".
Tôi đã lấy cầu Tó, nơi sông Tô Lịch ào ào tuôn vào dòng Nhuệ Giang hiền lành để làm mốc. Từ cầu Tó trở lên, nước sông vẫn sáng nhưng từ cầu Tó trở xuống (kể cả ngày nắng lẫn ngày mưa) thì dòng nước đã chia đôi màu, sắc đen của nước sông Tô Lịch lấn dần, lấn dần sắc nước Nhuệ Giang. Từ khúc đó sông Nhuệ đã hoàn toàn bị sông Tô Lịch nhuộm đen.
Thấy tôi loay hoay dựng xe trên cầu Là (xã Tân Minh - Thường Tín) để chụp ảnh, ông Huy nói rất to: "Nhà báo hử? Ô nhiễm kinh khủng!" Ông vẫn nói to như sợ tai tôi cũng nghễnh ngãng giống căn bệnh tuổi già của ông: "Bốc mùi nặng lắm, giờ nào, ngày nào cũng phải hít."
Sông Nhuệ bắt đầu đen từ năm 2001, từ 2001 - 2004 nước sông có lúc đen, có lúc không nhưng từ 2005 đến nay, nước sông quanh năm chỉ một màu đen và một mùi hôi thối.
 |
|
Nơi sông Tô Lịch bắt đầu nhuộm đen sông Nhuệ - Uông Thị Bích Ngọc
|
 |
|
Nước sông Tô Lịch lấn dần nước sông Nhuệ - Ảnh: Uông Thị Bích Ngọc
|
Mỗi ngày sông Nhuệ phải hứng chịu 400.000 m3 nước thải từ sông Tô Lịch (đã gồm cả sông Lừ, sông Sét hợp lưu với sông Tô Lịch), lưu lượng trung bình từ 11 - 17 m3/giây, lúc cực đại lên tới 30 m3/giây. Nước sông Tô Lịch là tổng hợp nước thải của công nghiệp, bệnh viện, làng nghề, nước thải sinh hoạt. Cái chất độc trong nước sông Tô Lịch luôn vượt quá tiêu chuẩn vài chục lần. Không còn một loại sinh, thực vật có ích nào sống được dưới lòng sông.
Trên sông Nhuệ không còn thuyền chài, trừ hơn 70 hộ vẫn lênh đênh trên sông ở làng chài Lê Lợi, họ vẫn sống trên sông Nhuệ nhưng không còn gì ở sông Nhuệ để họ đánh bắt nữa. Triền sông cũng không còn ươm vàng hoa cải, biêng biếc ngô khoai, nhiều nơi lòng sông bị lấn chiếm, trở thành nơi đổ rác, phế liệu. Vậy là ý tưởng xây dựng tour du lịch trên sông Nhuệ năm nào đã bị dập tắt. Đài, báo có hàng nghìn bài viết về sự ô nhiễm nghiêm trọng của sông Nhuệ, sông Nhuệ bị bầu chọn là "dòng sông ô nhiễm nhất Việt Nam", bị gọi là "dòng sông đang hấp hối".
Đề án tổng thể bảo vệ môi trường lưu vực sông Nhuệ - Đáy (Quyết định 57/2008/QĐ-TTg) đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính Phủ phê duyệt với vốn đầu tư khoảng 3.335 tỉ đồng...Nhiệm vụ đặt ra là phải điều tra bổ sung, đánh giá đầy đủ hiện trạng, làm rõ ngyên nhân các nguồn thải chủ yếu gây ô nhiễm môi trường lưu vực sông Nhuệ - Đáy. Bên cạnh đó chủ động tưng cường kiểm soát nguồn thải của các nhà máy, xí nghiệp, cơ sở y tế, các cơ sở kinh doanh dịch vụ trên địa bàn...
Chẳng biết với 3.335 tỉ đồng ấy, sông Nhuệ khi nào mới được cứu, bao giờ mới trở lại là Nhuệ Giang? Tôi chỉ nghĩ rằng đã trị thì phải trị từ gốc, trước tiên là chính những nhà máy, bệnh viện...đang ngày ngày trút nước thải ra sông Tô Lịch kia, nước phải được làm sạch trước khi thải ra sông Tô Lịch, trước khi nhuộm đen nhuệ Giang vô tội.
"Quê hương ai cũng có một dòng sông bên mình..." Nhuệ Giang đã bị hứng chịu việc con người phải trả giá quá đắt cho bài học bảo vệ, giữ gìn các dòng sông nói riêng và môi trường nói chung. Nhuệ Giang chỉ được lên kế hoạch giải cứu khi nó sắp qua đời. Không biết khi kế hoạch ấy được thực thi thì có thêm bao nhiêu người khóc thương dòng Nhuệ Giang - dòng sông đã gắn bó với họ suốt cả tuổi thơ, suốt cả cuộc đời...
Bài và ảnh: UÔNG NGỌC
Ơi cánh đồng quê
Thơ Trịnh Hoài Giang
Bây giờ ruộng đã bê - tông
Cây đa đã cụt, dòng sông đã què
Mái đình đã phẳng đường xe
Còn đâu cánh võng mà nghe chuông chùa
Hội làng thì đã ngày xưa
Thôi anh đừng có tiễn đưa làm gì
Em chào thầy mẹ em đi
Làm ô-sin chả biết khi nào về
Heo may thổi dọc triền đê
Nghe câu dự án mà tê tái lòng
Người đi thì đã ngàn trùng
Người về, đất có còn không mà về
Giật mình nửa tỉnh nửa mê
Cánh đồng quê, cánh đồng quê, cánh đồng.
|
