Tất cả những gì mà cha ông ta đã để lại qua lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước có thể khẳng định: Nét đặc sắc và nổi trội nhất trong toàn bộ đời sống con người và xã hội Việt Nam, đó là tình cảm và ơn nghĩa.

Truyền thống ấy được khơi nguồn từ gia đình và dòng họ. Bởi chính gia đình, dòng họ là mạch nguồn, là chiếc nôi ban đầu nuôi dưỡng và hình thành nhân cách con người Việt Nam nói chung và mỗi dòng họ nói riêng, theo những chuẩn mực truyền thống của giống nòi. Ở đây trong phạm trù Nàng dâu và Con gái họ Đỗ (theo chúng tôi dù nàng dâu hay con gái cũng đều là hình ảnh chung nhất của người phụ nữ Việt Nam, bởi vì con gái của nhiều họ khác về làm dâu họ Đỗ và ngược lại con gái họ Đỗ sẽ về làm dâu nhiều họ khác; người con gái có phẩm hạnh tốt, chắc chắn sẽ trở thành một nàng dâu tốt "dâu hiền là con gái" cho nên chúng tôi không tách riêng nàng dâu và con gái họ Đỗ, xem đây là đề tài chung cùng hội thảo). Xin mạo muội tỳ bày thiển ý của mình, kính mong quý vị góp ý.

Có người nói Gia đình, Dòng họ là tế bào của xã hội, tế bào lành mạnh, tất xã hội vững chắc và tiến bộ. Nói đến gia đình thì phải nói đến vai trò của người phụ nữ và những việc liên quan đến đạo vợ chồng: ngoài việc thuỷ chung, phải biết hoà thuận, tương kính lẫn nhau, mà chuẩn mực để giữ gìn hoà khí ở đạo vợ chồng thì trong cuộc sống dân gian đã có nhiều điều vô giá: "chồng nói vợ nghe", "một điều nhịn, chín điều lành", hay "cơm sôi nhỏ lửa mới ngon", hoặc "chồng em áo rách em thương" v.v...

Trong gia đình người chồng luôn là trụ cột trong công việc nặng nhọc, hệ trọng, như cái nóc của ngôi nhà, thì người vợ như bông hoa, như nụ cười làm ấm áp không khí gia đình; ngoài bổn phận làm vợ còn có thiên chức làm cha, cho nên không chỉ có bổn phận, trách nhiệm với chồng con, mà với cả cha mẹ, họ hàng (dòng tộc) đó mới là người chu toàn và đảm đang.

Chính yếu tố gia đình và dòng họ đã hình thành nhân cách của người phụ nữ Việt Nam, trong đó có Nàng dâu và Con gái họ Đỗ, dòng họ chúng ta đã gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước, Đất nước đã trải qua biết bao biến thiên của thời gian cùng với nhiều cuộc chiến chinh để bảo tồn đất nước, giống nòi. Hiện tượng thường xuyên vắng nhà của người đàn ông để đi chiến đấu thì người vợ phải lo toan, quán xuyến mọi việc trong nhà kể cả việc dòng họ.

Người phụ nữ hiểu rằng: nước mất thì nhà tan do đó người vợ sẵn sàng nhận thêm phần việc của người đàn ông, cho dù có nặng nhọc đến đâu để người chồng an lòng đi chiến đấu bảo vệ non sông.

Khi đất nước thanh bình, người phụ nữ nhất là những người vợ cũng chẳng bao giờ được thảnh thơi, nếu không "đồng cạn, đồng sâu" thì cũng chăn tầm, dệt cửi để cho chồng lo dùi mài kinh sử

Trước những hoàn cảnh và điều kiện như thế, người phụ nữ Việt Nam nói chung, nàng dâu và người con gái họ Đỗ nói riêng nếu không có một tinh thần làm chủ, một ý thức cộng đồng, một năng lực chủ động và tích cực, thì họ vẫn không gánh vác nổi vai trò quan trọng trong gia đình. Chính sự tham gia tích cực của họ đã biểu lộ và chứng minh những phẩm chất tinh thần của họ. Sự sẵn sàng gánh vác công việc chung, sẵn sàng vì chồng con, dòng họ, đây là một đức tính truyền thống của người phụ nữ Việt Nam, có phần của những nàng dâu và con gái họ Đỗ. Là một người vợ, ngoài tình nghĩa thuỷ chung, nghĩa vụ với chồng con còn gánh vác luôn nghĩa vụ của người chồng đối với gia đình, dòng họ.

Cũng vì quá thương chồng nên người vợ luôn sẵn sàng:

Nghĩa vụ và trách nhiệm làm con, làm vợ, làm dâu trong suốt một đời người phụ nữ thật nặng nề, bận rộn. Chính nhờ những đức tính truyền thống tuyệt vời đó mà nhiều nàng dâu và con gái họ Đỗ trong thời đại đã đóng góp rất nhiều cho quê hương, trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, sẵn sàng gánh vác hết mọi chuyện trong gia đình để chồng yên tâm làm nhiệm vụ, cũng có người trực tiếp cầm súng chiến đấu với quân thù.

Trong hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã có hàng ngàn nàng dâu và con gái họ Đỗ Việt Nam hy sinh và mất mát. Rất nhiều người đã trở thành Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Tại quê hương Quảng Nam & Đà Nẵng chúng tôi chiến tranh xảy ra ác liệt, có nhiều nàng dâu và con gái họ Đỗ đã hy sinh trong chiến tranh, ban liên lạc chúng tôi chưa thống kê cụ thể nhưng ít nhất cũng có hơn 50 ngàn vừa là liệt sĩ vừa là Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Chẳng hạn như tộc Đỗ Như làng Phong Lục xã Điện Thắng Nam, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam có nàng dâu là Bà mẹ Việt Nam anh hùng tên là Nguyễn Thị Luốt (Đước). Bản thân bà và chồng cùng 03 con trai, 01 con dâu đều tham gia vào sự nghiệp "Giải phóng dân tộc, thống nhất tổ quốc", đã từng chịu nhiều hy sinh gian khổ, từng bị kẻ thù tù đày, tra tấn dã man, nhưng bà đã nêu cao ý chí quật cường, tiến công và trở thành biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, góp phần tô đậm truyền thống đấu tranh vẻ vang trên mảnh đất Quảng Nam - Đà Nẵng trung dũng kiên cường".

Năm 1968 chồng của bà ông Đỗ Như Hết đã hy sinh trong "chiến dịch Tết Mậu Thân". Khi chồng hy sinh, các con còn nhỏ, nhà cửa tan hoang bởi vì bom đạn thường xuyên trút xuống, chiến tranh vô cùng khốc liệt.

Biết bao gian nan khốn khó đến với bà, nhưng lòng căm thù quân giặc đã làm trỗi dậy ý chí quật cường, không khuất phục trước giặc thù bà đã bám đất, bám làng, tảo tần hôm sớm làm lụng nuôi con. Lần lượt 03 người con của bà cũng tham gia vào hàng ngũ cách mạng khi tuổi đời còn rất trẻ. Sau năm 1968 chiến tranh càng ngày càng ác liệt, 03 người con của bà đã lần lượt hy sinh. Đây cũng là hình ảnh tiêu biểu của nàng dâu họ Đỗ Quảng Nam - Đà Nẵng đã biết hy sinh gia đình, đóng góp sức người, sức của vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Từ những điều nêu trên, chúng ta thấy những nàng dâu và con gái họ Đỗ là những người sống chết gắn bó rất chặt chẽ với gia đình về mọi mặt, và đấy là những người nội trợ có tinh thần đảm nhiệm, phụ trách rất cao. Đảm nhiệm, phụ trách nền kinh tế gia đình.

Đảm nhiệm, phụ trách giềng mối của gia đình, toàn bộ thể chế và nội dung tinh thần của gia đình, đây chính là lĩnh vực kết tinh những thuộc tính đặc sắc của người phụ nữ nội trợ Việt Nam nói chung và những nàng dâu, những người con gái họ Đỗ nói riêng. ở đây họ là những người vợ thuỷ chung trọn vẹn với chồng, hy sinh trọn vẹn cho con cái.

Họ chính là những nàng dâu, con gái nết na, thảo hiền đối với cha mẹ, ông bà, các bậc bề trên và chính họ là những người rèn luyện cho con cháu (lớp tuổi dưới) những phẩm hạnh, đức tính của người vợ đối với người chồng tương lai của mình.

Nàng dâu hay con gái, họ đều là phụ nữ. Họ luôn là những người chịu thiệt thòi, luôn chịu đựng, gánh vác và quản lý gia đình. Đó là một nghĩa vụ cao cả. Sự cao cả này có ý nghĩa đạo đức lớn, nhưng chính cũng vì đạo đức mà cần phải tiếp sức và đền bù xứng đáng cho sự hy sinh cao cả đó, không nên coi đó là bổn phận tất yếu của nàng dâu và con gái họ Đỗ chúng ta.

Xin chúc các nàng dâu, con gái họ Đỗ (Đậu) mạnh khoẻ, hạnh phúc, làm ăn tấn tới, nuôi con khoẻ dạy con ngoan.

Đà Nẵng, ngày 20 tháng 3 năm 2008

BLL Họ Đỗ QN & ĐN